Коьплеген йыллардынъ артында уллы орыс язувшы, драматург, режиссер эм актер Михаил Булгаков айткан: «Театр – баска дуныяларга капыларды ашатаган саният». Бу соьзлер мен макул боламыз, неге десе театр актерлары бизге бу дуныяда болатаган кемшиликлерди, ийгиликлерди коьрсетип, бизди баска заманларга, баска дуныяларга аькетип боладылар. Сонда бу санияттынъ уллылыгы. Быйыл Ногай драмалык патшалык театры оьзининъ 25 йыллык мерекесин белгилейди. Сол йыллардынъ ишинде коьп спектакльлер салынды, коьплеген уьстинликлер болды, театрымыз куьш, сулып йыйнап, буьгуьнлерде элимиз бойынша ийги театрларынынъ бириси деп белгили. Сондай шатлыклы куьннинъ алдында Ногай драмалык театрынынъ директоры, Дагестан Республикасынынъ ат казанган артисти Гульфия Расул кызы Кокоева ман хабарласув юритемиз.

Сорав. Гульфия, Расул кызы, сизди байрамынъыз бан кутлаймыз, театрга аьли де коьп ийгиликлер, уьстинликлер сагынамыз. Сиз театрды эки йыл узагына етекшилейсиз. Кайдай ниет пен келдинъиз? Кайдай мыратларынъыз толды? 

Явап. Савболынъыз. Театрга келген заманда, менде бир мырат эди – онынъ янын, аьдетлерин, труппадынъ баскаларга таныс касиетлерин сакламага, соны ман бирге янъылыкларга да ымтылмага. Эки йылдынъ ишинде биз аьр бир сезонга план саламыз, каравшылар ман йолыгыслар озгарамыз, яслар ман куллыкты белсенлеттик. Бас мыратларымыздан толтырылды деп ярык эм сес алатларды янъырттканымызды эм балалар уьшин театрлык куллыкты туьздик деп айтпага боламыз буьгуьнлерде. Балалар спектакльлерди тек карамайдылар, олар оьзлери буьгуьнлерде ойнайдылар сахнада. 

Сорав. Репертуарды кайтип туьзесиз? Спектакль салув уьшин пьесаларды эм режиссерларды кайтип сайлайсыз? 

Явап. Репертуарды бир йылга туьземиз эм бир эки спектакльлерди калдырамыз анъсыздан ойлар тувып калса деп. Пьесаларды уьш критерийлерине коьре сайлаймыз – художестволык байлыгы, миллет маданияты ман байланыс эм буьгуьнги каравшыга маьнелиги. Мен оьзим ялгыз карарды алмайман, косылып аламыз – художестволык совети эм мен директор эсабында. Режиссерларды сулыбына эм бизим пьеса ман ислемеге аьзирлигине коьре сайлаймыз: бизге «универсальли» карав керек тувыл, бизге ногай драматургиясына эм тилине сезгирлик керек. Эскизлерден эм окувдан баслаймыз, сол зат бизге нешаклыга режиссер театрды эситетаганын коьрсетеди. 

Сорав. Кайсы каравшы сизге ювык? Сиз уьйкен маьне балалар уьшин спектакльлерге бересиз? Буьгуьнги балаларга театрга суьйимди кайтип эндирмеге болады? 

Явап. Бизим ийги каравшымыз – оьз кызыксынувы ман келген, диалогка аьзир инсан. Балалар ман ислеймиз, дурыс – окув программалар, интерактивли шаралар, аьел спектакльлер. Театрга суьйим эндируьв уьшин баска саниятлар ман куьндеслик юритпеге керек тувыл, баскалай ислемеге керек: балалар ман бирге суьйинмеге эм кайгырмага. Бизде бир проект бар «Дерислерден сонъ театр» – кыска коьрсетуьв эм актерлар ман ойласув. Балалар туьрли соравлар бередилер, сол зат биринши шынты катнасув болады театр ман. Биз балаларды шакырамыз – киши спектакльлерде рольлер, театрга экскурсиялар, ярык эм грим бойынша мастер-класслар. 

Сорав. Театрдынъ, оьзинъиздинъ актерларынъыз акында хабарлаганынъызды суьемиз. Театрдынъ бас борышын не зат деп айтарсыз? Кайсы заман энъ де яркын эм энъ де кыйынлы эди? 

Явап. Бизим труппа – театрдынъ яны. Мунда сулыплы усталар бар, олар аьдетлерди саклайдылар, бар яслар, олар янъылык аькеледилер исимизге. Бу сезонда оьзлерин ийги яктан янъы келген актерларымыз коьрсеттилер, олар кыйынлы рольлерди аладылар эм баьри проектлерде де белсен катнасадылар. Театрдынъ бас борышы – несиллердинъ эм маданиятлардынъ йолыгысатаган ери болмага, оьз миллет менлигин сакламага эм соны ман бирге аьлиги заманнынъ тилинде соьйлемеге. Энъ де кыйынлы заман – спектакльлерди, артистлердинъ авырувыннан себеп, токтатув, бу ерде каравшылардынъ алдында яваплылык сезесинъ, сол бек кыйынлы. Яркын заман – каравшылардынъ карс кагувлары ман актерларды сахнадан йибермеви, сонъ саьнеде, уьйлерине алгасамай, караган спектакльди ойласувлары. Сондай заманлар бизге исимиздинъ маьнелигин эсимизге салады. 

Сорав. Режиссер ман кайтип ислейсиз? Яратувшылык куллыкка катысасыз ба? Театрдынъ яшавында кайдай туьрленислер этер эдинъиз? Коьплеген театрларда фестивальлер бар, сиз ногай театрда фестиваль этпеге суьймейсизбе? 

Явап. Директор эсабында меним куллыгым – художестволык карарларды талапламага тувыл, яратувшылыкка амаллар туьзбеге. Кашан да, эгер заманы ман спектакль салынып уьлгирмесе, яшавга яде ден савлыкка кавыфлык тувса, уйгынлав яктан маьселелер болса, мен катыспай болмайман. Мысалы, эгер репетициялар реквизитлер йоклыктан токталса, бу ерде мен яваплылык тутаман. Пьесадынъ иштелигин, актерлардынъ куллыгын мен режиссерга эм онынъ коьмекшисине калдыраман. Спектакль салынып турган заманда биз «саьатлерди тенълестируьв» этемиз, сол зат бизге бир ислемеге амал береди. Туьрленислердинъ акында айтканда, сахна усталыгы бойынша окувлар эм яслар уьшин яратувшылык проектлер туьзбеге мыратымыз бар. Фестивальдинъ акында да ойламага болады, кызыклы ой. Биз коллектив пен соны яшавга шыгармага ниетленемиз. Меним ойыма коьре, фестиваль регионлар ара миллет ягы ман болса экен, коллективлер келип, тек спектакльлер коьрсетуьв тувыл, мастер-класслар, окувлар, кырдагы проектлер де болса экен. Сондай фестиваль янъы каравшыларды аьвликтируьв эм сулыбы ман боьлисуьв майданы болар эди.

Сорав. Бу йыл кайдай эди? Кайдай мыратларынъыз толды? Кайсылары сонъга калды? Кайсы ерлерге гастроли ман бармага ниетленесиз? Кайсы театрлар ман, майданлар ман байланыс тутасыз? Маьселлер кайдай? 

Явап. Озган йыл бай эди – уьш премьера шыгардык, эки кере гастрольлерге бардык, Москвада болдык. «Адабият гостиная» проектин яшавга шыгардык, Дагестан Республикасынынъ Язувшылар союзынынъ ногай секциясынынъ етекшиси Гульфира Бекмуратова ман белгили аьдемлерди шакырып, йолыгыслар озгарамыз. Соьйлев санияты, актерлар усталыгы, гримди дурыс салув бойынша мастер-класслар озгардык. Планларымыз аз тувыл – конъысы региональли театрлар ман авысув гастрольлер озгармага, регионлар ара фестивальде катнаспага. Биз маданият уьйлери мен, мектеблер мен, китапханалар ман, солай ок туьрк репертуары ман ислейтаган театрлар ман байланыс тутамыз. Быйыл бизим бас уьстинлигимиз – спектакль «Суюмбике. Шоьл кызы», бу проект коьплеген театр суьювшилердинъ юрегинде калды деп айтпага боламыз. Маьселелердинъ акында да айтып озайым. Оьзимиздинъ меканымыз, кеспи сахнамыз, декорациялар этпеге мастерскойлар йок. Болса да, тезден бу соравлар республикамыздынъ маданият министерствосынынъ эм район аькимбасынынъ коьмеги мен шешилер деп сенемиз. Сорав. Савболынъыз, Гульфия Расул кызы, хабарласув уьшин. Тагы да бир кере театрды тувган куьни мен кутлаймыз эм коьп уьстинликлер, енъуьвлер сагынамыз.

Явап. Сиз де савболынъыз. 

Хабарласувды юриткен Гульфира Бекмуратова.