Махачкалада, Дагестан Язувшылар союзынынъ правлениесинде белгили ногай шаири, Дагестан Республикасынынъ ат казанган маданият куллыкшысы, Россия Язувшылар союзынынъ агзасы, ногай адабият секциясынынъ етекшиси Гульфира Бекмуратовадынъ «Мен куьтемен сени, белгисиз аьскерши» деген янъы китабининъ презентациясы болып оьтти.

Соны ашаятып, Дагестан Язувшылар союзынынъ председатели Марина Ахмедова янъыларда республика еринде болып озган аьдетли гамзатов куьнлери, «Ак турналар» фестивали акында кыска кепте хабарлады. Ол Расул Гамзатовтынъ адабият асабалагынынъ савдуныялык маьнелигин эм соны ман байланыста Россия Президенти Владимир Путин уллы шаирдинъ тувган куьни 8-нши сентябрьди Россия халкларынынъ тиллери куьни деп беркиткенин белгиледи. М.Ахмедовадынъ айтувы ман, Россия халкларынынъ баьрисининъ де аьлемет кызыклы тил баскалыклары, аьдетлери, маданияты бар. Сондай тиллердинъ бириси – ногай тили эм ол Конституция бойынша бизим республикамыздынъ ерли тиллерининъ бириси деп саналады. Презентациядынъ темасы акында айта келип, М.Ахмедова быйыл баспадан белгили ногай шаири Гульфира Бекмуратовадынъ «Мен сени куьтемен, белгисиз аьскерши» деп аталган китаби филология илмилер кандидаты, Россия Язувшылар союзынынъ правлениесининъ яваплы секретарининъ орынбасары Нина Поповадынъ коьшируьвинде дуныя ярыгына шыкканын билдирди. Ол йыйылганларды Г.Бекмуратовадынъ яратувшылыгы ман таныстырып, онынъ белсенлиги эм онынъ ногай язувшыларынынъ секциясына етекши болып келуьви мен секция куллыгы коьпке янланганын, ол дайым да коьп шаралар озгаратаганын эм халк арасында болатаганын белгиледи. «Бизим правлениемизде онынъ сыйы уьйкен, ол эндигиси бизим штат куллыкшымыз, биз ога тийисли кепте айырым кабинет те бергенмиз», – деп белгиледи. Бириншилей, Ахмедова Нина Поповага Гульфира Бекмуратова ман яратувшылык катнасув кайтип тувганы акында хабарламага тилек этти. Оьз соьзинде Н.Попова адабият – ол аьдемлерди бирлестируьвши, бизим ямагатымыздынъ сыйы, намысы эм абырайы экенин айырым белгиледи. Адабиятсыз халк халк болып болмайды, тек яшавшылар болып саналады. Тарихти кайсы заманда да язувшылар ман шаирлер язганлар. «Гульфира Бекмуратова мен оны ман танысып, соьйлегенде ок та онынъ ашык таза эси барлыгын, ол шаир кепте соьйлеп те, ойлап та эм язып та болатаганын анъладым. Онынъ поэмасы меним юрегимди оьзининъ куьшли келбети мен есирине алды. Сонынъ иштелиги Ногай шоьллигининъ боьригоьз шешекейлерин Белгисиз аьскершидинъ камырына аькелуьвден басланады. Меним уьшин боьригоьзлер келбети тек шешекейлер де тувыл, ол соннан да артык. Шоьлди язлыкта бийлегенде, олар козгаладылар эм мага тиридей болып коьринедилер. Мен оьзим Белгородчинада тувып оьскенмен. Бизим туьзликлерде де шешекейлер бар, солар воронцы деп аталадылар. Олар да оьсип турган аьсеринде елде козгаладылар. Сонынъ уьшин Гульфирадынъ поэмасынынъ биринши сыдыралары Ногай шоьлиннен боьригоьзлер байламын ян-коьнъили мен сол толыстыргысыз йойымды, бирликти сезген хатын аькеледи. Ол кыскаяклы – белгисиз аьскершидинъ эм анасы, эм хатыны, эм суьйими, эм айттырылаяк кызы. Ол булардынъ баьрисин де оьзинде бирлестиреди, бу зат меним коьнъилиме эки кабат артык болып тийди. Мен поэмады окыган сайын тамаша этип бардым. Боьтен де сонынъ бир басында лирикалык баьтир оьлим мен тап тири ян ман соьйлегендей этип соьйлейтаганы мени аьжейипке калдырды. Мен оьзим 2022-нши йылдан алып фронтка баратаган агитбригадалардынъ катнасувшысы боламан. Сонда согыстагы ясларга ятлавлар окыганда, мен олардынъ коьзлерине карайман эм олардынъ аркалары артында оьлимди коьргендей боламан. Мен сол аьсерде оьлимнинъ коьзлерине карап тургандай болып, ога сол яслардан оьзининъ карасын кайдай да бир капылыслы такыйкада, секундада тайдыршы деп тилеймен. Менде бирерде соьз бен енъгендей сезим болып кетеди. Яслар болса сондай капылыслы такыйкада, секундада ятлавлардынъ бир ярык нурлы ерин эсине аладылар. Ол зат бек маьнели эм мен Гульфирадынъ поэмасында да ол да оьлимнинъ коьзлерине карагандай, сол ок заманда оьлимге яслардан коьз каравын тайдыршы деп тилегенин сездим. Коьп савбол, Гульфира!», – деп разылыгын билдирди Нина Попова. Гульфира Бекмуратова бас деп Дагестан Язувшылар союзына, сонынъ председатели Марина Ахмедовага, белгили республика шаирлери эм язувшыларына, узак йолды кыскартып Ногай районыннан онынъ шарасына деп келген интеллигенция ваькиллерине, конакларга оьз разылыгын билдирди. Шаир онынъ шыгармасы 22 ясында фронтка кеткен нагашакасы, анасынынъ аданасына багысланганын айтты. «Меним энем миллети бойынша кабарты болган, ол оьзи белгили дворян тукымыннан эди. Моздоктынъ янындагы авылда яшаганлар. Олардынъ тукымын кулаклар сырасына язганда, Ногай шоьллигине келген эм меним атайыма эрге шыккан. Бир кесек заман оларда балалар болмай турган. Сонъ оларга Ногай районындагы бизим авылымызга келмеге маслагат эткенлер эм сонда аьелде тунъгышы кеде эм бес кызлар тувганлар. Сол бир ялгыз увылы согыска кетип кайтпаган эм мине бу кайгы сонъында энемди де йыгады. Биз аданасымыз бан экевимиз кишкей болган заманда анамыз бизди авылдынъ энемиз яшаган кесегине элтеп, олардынъ акында хабарлайтаган эди. Мен, оьнерли аьдем болганга болар, сол хабарлардан коьп затты эсимде саклаганман. Мага уьйдегилерим мен бирерде аьлиге дейим де оьз-оьзим мен соьйлеймен деп айтадылар, белкиси, оьнери бар болган аьдемлер соьйтип арада бир оьз-оьзлери мен соьйлетаган болар. Мен шоьлге шыгып, нагашакам ман соьйлейтаган эдим. Мине сосы хабарласув меним поэмамнынъ негизи болгандыр деп санайман. Мен ога: «Карашы, шоьл толып шешекей атты, сен эндиги де кайтпайсынъ, биз сени куьтемиз», – дейтаган эдим. Анам ол сес-хабарсыз йок болган саялы бир ерде бардыр, тиридир, кайтып келер деп сенетаган эди. Мине сондай аьллерде тувды меним поэмам. Бу согыс темасы аьр кимге де ювык деп ойлайман. Нина ман танысканда, мен ога: «Окып карашы», – деп поэмамды йибердим. Ол да сонъында: «Гуля, сенинъ поэманъ сондай да бек аьруьв, мен соны коьширейим», – деп яваплады. Ол коьшире ятып мени мен маслагатласып турды. Соьйтип биз соны айырым китап этип шыгардык», – деди Гульфира Бекмуратова. Презентациядынъ барысында авторлар кезуьв мен, Гульфира Бекмуратова ногай тилинде, Нина Попова коьшируьвши эсабында орыс тилинде поэмады окыдылар. Шарадынъ катнасувшылары каты карс кагувлар ман оларга разылыгын билдирип турдылар. Оьзининъ соьзинде бас деп Дагестан Халк язувшысы Бийке Кулунчакова буьгуьн Гульфирадынъ китабининъ презентациясына Ногай районыннан хыйлы аьдемлер келгенине суьйинетаганын билдирди. Ол Г.Бекмуратова бек аьрекетшил, оьнерли, талаплы, ога караганда яс заманында оьзин коьретаганын айтып белгиледи. «Мен де сондай болганман, ама, мага коьре, Гульфира йигерли, неге десе коьп йыл ислегеннен себеп ийги сулып та йыйнаган. Биз куллыгымызда йигерли де, каьмбил де болмага керекпиз. Сен, Гульфира, баьримиз уьшин де юрегимизге тиетаган ювык темады алып язгансынъ поэманъды. Белгисиз аьскерши акында темады. Меним атамнынъ бес агаларыинилери болган. Олардынъ экевин согыс йылларында фронтка шакырганлар. Биреви давда сес-хабарсыз йойылган. Меним уьшин бу бек келиссиз соьз. Сесхабарсыз аьдем йойылып болмайды согыста, ол аьдем, ол заманда ян берген болады. Сонынъ акында айтпага бек авыр. Сен, Гульфира, сондай авыр, янга киретаган бек якын темага язгансынъ поэманъды, савбол! Сенинъ шыгарманъда анадынъ, аьптей-карындастынъ, суьйикли кыздынъ ян авырувы бар. Мен армаган айтып болмаякпан, эсиме сонда ок СВО-да ян берген уныгым туьседи… Уьстинликлер йорайман сага, Гульфира!» – деди Бийке Кулунчакова. Шарада солай ок Дагестан Хатын-кызлар союзынынъ председатели Хасайбат Валиева катнасты эм оьзининъ ийги йоравларын айтты. Ол айырым кепте Ногай районы эм ногай халкы ман сукланатаганын билдирди. Онынъ соьзи мен, ногай халкы аьлемет, сабыр, ама бек куьшли, эр хаьсиетли, тыпак. «Быйыл – Россия халкларынынъ бирлик йылы эм биз соны ногай усталарыннан басладык. Мине буьгуьн мунда бизим Мархаба Мусаурова олтыры. Ол оьзининъ бек ийги суьвретлери мен бизге таныс. Быйыл язда Грозныйда Ахмат Кадыров атындагы мемориаллык комплексинде онынъ суьвретлерининъ выставкасы уьстинликли оьтти», – деди Х.Валиева. Ол Гульфира Бекмуратовадынъ поэмасын аьли де окымаганы, ама окымаса да, соны оьзининъ савлай таза ана юреги мен сезетаганын айтып белгиледи. «Буьгуьн мен мунда тагы да эм тагы да уллы шаир, Дагестан Халк шаири Фазу Алиевадынъ: «Каерде туьбек атылса да, куьлле анадынъ юрегине келип тиеди» деген соьзлерин эсиме алдым. Бу кайгы бизим баьримизге де бек ювык эм Гульфира Абдулакимовнадынъ бу китабин баьриси де сол ерде ок та алып окыягына сенемен. Коьп савболынъыз, Гульфира Абдулакимовна! Сизинъ язган асарларынъызда сол шаклы да патриотизм, сол шаклы да Тувган Элимизге суьйимлик бар! Нина Викторовна! Поэмады бек аьруьв коьширгенсиз, сондагы баьри сезимлердинъ де теренлигин ийги этип коьрсеткенсиз, сизге де уьйкен савбол айтаман!» – деди Х.Валиева. Соьзин айтып болып ол Гульфира Бекмуратова ман Нина Поповага «Аталыкка суьйимлиги уьшин» деген республика Хатынкызлар союзы атыннан эстеликли медальди тапшырды. Адабият шарасында солай ок Дагестан халк шаирлери Мирза Давыдов, Супиянат Мамаева, Россия Баьтири Магомед Искабиевтинъ анасы – Марина Искабиева, Ногай район Хатын-кызлар советининъ председатели Асият Манкаева, Ногай район ортакластырылган китапхана директоры Сабират Абубекерова эм баскалар соьйледилер. Баьри шыгып соьйлегенлер де «Мен сени куьтемен, белгисиз аьскерши» деген поэмадынъ актуальлигин, бу тема аьр бир дагестанлыга эм россиянлыга да ювык экенин, буьгуьнлерде СВО еринде де биз ясларымызды йоятаганымызды айтып белгиледилер. Сонынъ уьшин де Г.Бекмуратовадынъ поэмасы бизди, элди бирлестиреди, яшав – оьлимди, ярык – каранъады енъеегине сенимлик тувдырады, патриотизмди, Тувган Элге суьйимликти беркитеди. Автор эм коьшируьвши толыстыргысыз йойымнынъ, бизим эсимиздинъ теренлигине кирмеге эм оьзлерининъ энъ де таза акыйкат сезимлерин коьрсетпеге эм солардан аьдем юрегинде ярык, танъ, ийги затларга сенимлик тувдырып болганлар.

 М-А.Ханов. 

 Суьвретте: шара аьсеринде.