Быйыл Дагестан Республикасында мерекели кыркыншы «Ак турналар куьнлери» фестивали оьтти. Бу шара Дагестан Республикасынынъ Язувшылар союзы ман (председатели Марина Анатольевна Ахмедова) уйгынланды. Савлай дуныя язувшылары, шаирлери Дагестанда йыйналдылар кырк кийик айынынъ бас куьнлеринде – Москва, Севастополь, Ульяновск, Палестина, Луганск, Липецк, Якутия, Башкортостан, Киргизия, Алтай, Беларусь, Новочеркасск, Владикавказ, Назрань, Санкт-Петербург, Краснодар, Нальчик, Черкесск, Ставрополь, Калуга. Россиямыздынъ бас каласыннан йыл сайын Дагестанга келетаган конакларымыздынъ атларын атамай болмайман – Россия Язувшылар союзынынъ яваплы секретари Николай Иванов, СПР секретарининъ орынбасарлары шаир, коьшируьвши Нина Попова, шаир, Расул Гамзатов атындагы баргыдынъ лауреаты Геннадий Иванов, шаир Елизавета Хапланова, коьшируьвши, миллет адабиятлар бойынша советининъ председатели Валерий Латынин, йырлавшы Надежда Колесникова, «Московский литератор» газетасынынъ бас редакторы, дагестан поэзиясынынъ коьшируьвшиси Иван Голубничий. 

Фестивальде СВО катнасувшысы, шаир Станислав Ведринцев эм СВО ветераны, язувшы Алексей Шорохов ортакшылык эттилер. «Ак турналар» куьнлеринде Дагестанда коьп йолыгыслар, презентациялар, тоьгерек столлар эм баска шаралар озгарылдылар. Быйыл биринши кере кырк кийик айынынъ 8-нши куьнинде элимизде Россия халкларынынъ тувган тиллер куьни белгиленди. Соны ман байланыста Дагестан патшалык педагогикалык институтында эм Дагестан патшалык университетинде «Ана тилим – ол мага уллы» деп аталып, йолыгыслар озды. Солай ок «Расул Гамзатов» кемединъ моряклары Дагестан Язувшылар союзынынъ меканында фестивальдинъ катнасувшылары ман йолыгыстылар. Сол куьн Расул Гамзатов атындагы миллет китапханасында уллы язувшыдынъ якут тилинде баспаланган китабининъ презентациясы оьтти. Кырк кийик айынынъ 7-нши куьнинде Махачкала каласында Поэзия театрынынъ галереясында «Расул Гамзатовтынъ турналары» деп аталган выставка ашылды. Вернисажда Дагестан эм Москвадан алып США эм Египетке дейим «Ак турналарга» эстеликлердинъ суьвретлери салынган. Расул Гамзатов пан данъкланган келпет согыстан кайтпаганларга эстинъ белгиси болды. Выставка ашылувында Россия Язувшылар союзынынъ яваплы секретари Николай Иванов, Дагестан Язувшылар союзынынъ председатели Марина Ахмедова, шаирдинъ кызы Салихат Гамзатова эм баскалар шыгып соьйледилер. Расул Гамзатовтынъ ятлавлары якут тилинде эситилинуьви шарага айырым ярасыклык берди. Сонъында Поэзия театрында коьпмиллетли россия поэзиясынынъ «Эстинъ эм сенимнинъ турналары» деген, кешлик оьтти. Туьрли регионлардан келген язувшылар эм шаирлер, дагестан язувшылары оьз тиллеринде ятлавларын окыдылар. Кешликте Москва каласыннан келген йырлавшы Надежда Колесникова «Позывной Москва», Расул Гамзатовтынъ, Магомед Ахмедовтынъ соьзлерине язган йырларын эситтирди. Ногай шаирлериннен кешликте Дагестаннынъ Халк язувшысы Бийке Кулунчакова, Дагестан Язувшылар союзынынъ ногай секциясынынъ етекшиси Гульфира Бекмуратова катнастылар. Дагестан Республикасында Россия халкларынынъ тиллерининъ куьни Расул Гамзатовтынъ камырына гуьл байламлар салувы ман басланды. Мунда ДР Аькимбасынынъ куллыгын кесек заманга юритуьвши Федор Щукин, ДР Оькиметининъ председатели Магомед Рамазанов, Махачкала каласынынъ басшысы Джамбулат Салавов, ДР Халк Йыйынынынъ председатели Заур Аскендеров, Халк йыйынынынъ депутатлары, патшалык власть органларынынъ, ямагат организацияларынынъ ваькиллери, «Ак турналар куьнлери» фестивалининъ конаклары, Расул Гамзатовтынъ кардаш-тувганлары катнастылар. – Расул Гамзатов – йигитликтинъ эм акыллылыктынъ, Аталыкка суьйимнинъ эм ийгиликтинъ биргелес китаби болады. Расул Гамзатович – шынты патриот, ол сый ман баьри халкларынынъ маданиятына, адабиятына, аьдетлерине карайтаган болган. Уллы шаиримиздинъ тувган куьни ортакроссиялык байрамы болганы бизге бек маьнели, баалы, – деди республикамыздынъ етекшиси. Гуьл байламлар шаирдинъ эстелигине салынды. Сонъында Ленинши комсомолынынъ атындагы паркында Аьскершибосатувшы эстеликтинъ касында Халклар ара Расул Гамзатовтынъ фестивалине багысланган шатлыклы шара оьтти. Йыйылганлардынъ алдында Дагестан Республикасынынъ Оькиметининъ председателининъ орынбасары Муслим Телякавов, Россия Язувшылар союзынынъ яваплы секретари Николай Иванов, Махачкала каласынынъ администрациясынынъ аькимбасынынъ орынбасары Эмилия Раджабова, Дагестан Язувшылар союзынынъ председатели Марина Ахмедова, шаирлер шыгып соьйледилер. – Быйыл фестиваль кыркыншы кере оьтип туры, бу аьдеттинъ негизин уллы шаиримиз Расул Гамзатов салган. Бу байрам коьпмиллетли аталык поэзиясынынынъ таралтувынынъ майданы болады. Кырк кийик айынынъ 8-нши куьни бир неше байрамларды бирлестиреди: Расул Гамзатовтынъ тувган куьни эм буьгуьн биринши кере белгиленип турган Россия халкларынынъ тиллерининъ куьни, – деди М.Телякавов. Белгили язувшы Николай Ивановтынъ айтувы ман, «Ак турналар» фестивали халклар ара макулласувды эм маданият асабалыкты сакламага демевлик этеди. Митингтинъ катнасувшылары эстеликке гуьл байламлар салдылар эм уьндемев такыйка ман Аталыктынъ ян берген коршалавшыларына сый эттилер. Расул Гамзатовтынъ ятлавларына язылган йырларды белгили артистлер йырладылар. Фестивальге келген конаклар Дагестаннынъ халк шаири Анвар Аджиевтинъ музейинде болдылар, язувшыдынъ яратувшылык эм яшав йолы ман таныстылар. Буьгуьнлерде музейдинъ саклавшысы эм юритуьвшиси Анвар Аджиевтинъ увылы, Дагестаннынъ Халк шаири Багаутдин Аджиев болады. Шаирлик соьзининъ устасы, кумык поэзиясынынъ яркын ваькили Анвар Абдулгамид увылы Аджиев бу уьйди оьзи курган эм аьели мен яшаган. Мунда онынъ ийги деген ятлавлары яшав коьрген. Кызыклы деп фестивальдинъ конакларынынъ адабият Махачкалада кезинуьвин айтпага болады. «Халклардынъ эм адабиятлардынъ бирлиги – дослык дерислери» деп аталып, экскурсия оьтти. Язувшылар Дагестан адабиятынынъ негизин салувшы Гамзат Цадасадынъ, Сулейман Стальскийдинъ эстеликлерине бардылар, бир-бириси мен хабарластылар, таныстылар. Сондай танысувлар келеекте яратувшылык союзлар тувмага себеплик этедилер. «Меним аьелим – Россия» деп аталып, Орыс театрынынъ алдында Россия халкларынынъ тиллерининъ куьнине багысланып, гала-концерт оьтти. Сахнада Дагестаннан, солай ок Сырт Осетия – Аланиядан, Чувашиядан, Удмуртиядан, Башкортостаннан, Марий Элден, Шешен Республикасыннан, Воронеж, Архангельск, Астрахань областьлериннен, Ставрополь крайыннан яратувшылык коллективлери ортакшылык эттилер. Концертте айырым орынды республикамыздынъ районларыннан келген оьнерлер туттылар, олар оьз тилин, маданиятын, аьдетлерин саклайдылар. Сахнадан Россия маданият министри Ольга Любимовадынъ кутлавын окыдылар. Онынъ айтувы ман, ана тиллер маданият асабалыгын саклавда эм халклар ара бирликти беркитуьвде уьйкен орын аладылар. Фестивальдинъ бир куьни катнасувшылардынъ Дагестан Республикасынынъ районларына барувына багысланды. Конаклар, уьш куьпке боьлинип, Гуниб, Дербент, Хунзах ерлеринде болдылар. Мен де келген язувшылар ман бирге Гуниб еринде болдым. Мунда кырк йылдынъ артында «Ак турналар» мемориалынынъ ашылувы болган. Бизди конаксуьер ерли яшавшылар миллет кийимлер кийип, берекет пен хош алдылар. Язувшылар делегациясынынъ сырасында Николай Иванов, Нина Попова, Елизавета Хапланова, Марина Ахмедова, Алексей Шорохов, дагестан язувшылары эм шаирлери, ДР Хатынкызлар союзынынъ председатели Хасайбат Валиева эм баскалар бар эдилер. Митингти Гуниб авылынынъ маданият-тыншаюв орталыгынынъ етекшиси Патимат Абакарова ашты эм юритти. Баьри келген конакларды Гуниб районынынъ аькимбасы Расул Гусейнов хошлады. Соьйлегенлердинъ кайбириси фестивальдинъ маьнелиги кайдай уллы экенин белгиледилер. Концерт программасында Астрахань каласыннан йыр эм биюв ансамбли, «Хазина» ансамбли, Гуниб районынынъ маданият куллыкшылары катнастылар. Р.Гусейнов келген конаклар ман бирге Россиядынъ яс гражданларына паспортлар тапшырды. Олар оьктемлик пен бас документин район аькимбасынынъ эм Россия Язувшылар союзынынъ яваплы секретари Николай Ивановтынъ колыннан алдылар. Бу ерде сахнадан тек адабият сеси тувыл, йырлавшы эм композитор Надежда Колесниковадынъ патриотлык йырлары да занъырады. Республикамыздынъ язувшыларынынъ делегациясын Дагестаннынъ Халк шаири Марина Ахмедова етекшиледи. Гуниб авылынынъ сахнасыннан коьпмиллетли дагестан халкларынынъ тиллеринде Расул Гамзатовтынъ ятлавлары окылды. Фестиваль барысында Поэзия театрында Дагестан халкларынынъ тиллери бойынша мастер-класслар, шаирлик окувлар эм баска шаралар озгарылдылар. Авар халкынынъ язувшысы, Дагестаннынъ Халк шаири Залму Батировадынъ яратувшылык кешлиги, ногай шаири Гульфира Бекмуратовадынъ «Мен де сени куьтемен, Белгисиз аьскерши» (орыс тилине Россия Язувшылар союзынынъ яваплы секретарининъ орынбасары Нина Попова коьширген) деген китабининъ презентациясы оьтти. Йыл сайын «Ак турналар куьнлери» фестивали Дагестан Республикасынынъ Язувшылар союзынынъ уйгынлавы ман оьткериледи. Уьйкен куллык онынъ етекшиси Марина Ахмедова ман этилинеди. Кырк йылдынъ артында Марина Анатольевна Гуниб еринде мемориалдынъ ашылувында уллы шаиримиз Расул Гамзатов пан бирге болган. – Кырк йылдынъ артында, 1986-ншы йылда, фестиваль биринши кере Гунибте Дагестаннынъ Халк шаири Расул Гамзатовтынъ баславы ман озгарылган. Шара сол заман тек адабият суьювшилерди тувыл, поэзия, тарих, политика ман кызыксынувшыларды йыйнаган. Буьгуьнлерде «Ак турналар куьнлери» фестивали Россиядынъ эм тыс эллердинъ муьйислериннен келген шаирлердинъ, язувшылардынъ яратувшылык дослыгы туватаган майдан болады. Расул Гамзатовтынъ бас насихатларынынъ бириси – Аталыкты, анады эм тувган тилин суьймеге. Соны бизге аьр заман эсте саклав керек, – деди шынты Дагестан хатыны эм шаири Марина Ахмедова. Фестивальдинъ конаклары ман аманласув мунълы эди. Мен ойлайман, олардынъ кайбириси: «Мен аьли де мунда келермен» деген ой ман кайтканлар, неге десе Дагестан – шынты поэзиядынъ ери, уллы Расул Гамзатовтынъ Аталыгы.

 Г.Бекмуратова, Россия Язувшылар союзынынъ агзасы. 

Суьвретте: фестивальден коьринислер