Бизим уллы элимиздинъ юреги – бас каласы Москвада XXII «Кызыл майдан» Китап фестивали тамамланды. Савлай Россиядан 400-ден артык баспалары фестивальде художестволык, балалар уьшин, билимлендируьв эм илми адабиятынынъ янъылыкларын коьрсеттилер.
Россия Язувшылар союзынынъ павильоны кызыклы майданлардынъ бириси болды. Язувшылар союзынынъ биринши секретари В.Мединский «Кызыл майдан» Китап фестивалининъ ашылувында ортакшылык этти.
Ол фестивальдинъ бас сахнасында Россия Президенти Владимир Путиннинъ хошлав соьзин окыды. Элимиздинъ басшысы миллет менлигин саклавда адабияттынъ орыны уьйкен экенин белгиледи эм Россия Язувшылар союзынынъ аркасы ман элимиздинъ ийги деген язувшылар куьшлери бирлесетаганын айтты.
Уьш куьн узагында иследи фестиваль, шараларда Дагестан Республикасынынъ Язувшылар союзынынъ председатели Мадина Ахмедовадынъ етекшилеви астында дагестан делегациясы катнасты – Дагестан Халк шаири Бийке Кулунчакова, лакс, ногай, авар секцияларынынъ етекшилери Супиян Омаров, Гульфира Бекмуратова, Гамзат Изудинов, табасаран шаири Гаджимурад Тайибов, кубачин шаири Шамиль Абакаров.
Китап фестивали барысында «Россия халкларынынъ аьлиги заманнынъ адабияты: Сырт Кавказдынъ халкларынынъ кара соьзи эм шаирлиги» антологиясынынъ презентациясы оьтти. Бу китап 2025-нши йылда «О.Г.И.» баспасында шыккан. Йыйынтыкта 16 тилинде шыгармалар баспаланган. Презентациядынъ модераторы болып шаир, коьшируьвши, Миллет адабиятларын коьтергишлев программасынынъ бас редакторы Максим Амелин болды.
Биринши болып презентацияда Дагестаннынъ Халк шаири Марина Ахмедова соьйледи. Ол баьрисин де сондай ийги куьн мен кутлады, быйыл Россия халкларынынъ Бирлик йылы экенин белгилеп, фестивальдинъ иси онъайлы оьткенин йорады.
– Быйыл, кырк кийик айынынъ 8-нши куьнинде, биринши кере патшалык байрамы эсабында Россия халкларынынъ тиллерининъ куьни белгиленеек.
Сиз баьринъиз де Россия Президенти Владимир Путиннинъ ызгы соьйлевине шайыт болгандырсыз, ол айырым маьне миллет тиллерге береди. Мунда буьгуьн Россия халкларынынъ ваькиллери йыйылганлар, Дагестан Республикасын 7 туьрли миллетлер коьрсетедилер, – деди Марина Анатольевна Ахмедова. Ол Максим Амелинге он йылдан
бери этилинип турган коьтергишлев уьшин разылыгын билдирди.
Сонъында «Художестволык коьшируьв – биргелес ислев» деп аталып, шара оьтти. Мунда сапатлы коьшируьв акында сорав коьтерилди. Баска миллетлердинъ авторлары эки тилде де соьйлеп билуьвине коьре, подстрочниклер туьзедилер эм коьшируьвшилерге йибередилер.
Коьшируьвшилер берилген материал ман ислейдилер эм орыс тилинде соьйлейтаган окувшылар окып болгандай шыгармалар язадылар. Бир-бир заман миллет тилинде язылган шыгармадынъ маьнеси йойытылады, сога коьре автор ман коьшируьвши биргелесип ислемеге керекли. Бу шарада профессиональли коьшируьвшилер оьз ойлары ман боьлистилер. Дагестан Халк шаири, коьшируьвши Марина Ахмедова юрек пен, яны ман коьширмеге эм аьр бир халктынъ менлигин билмеге керек деп айтты.
Солай ок оьз ойлары ман Россия Язувшылар союзынынъ Правлениесининъ миллет адабиятлары эм художестволык коьшируьви бойынша яваплы секретарининъ орынбасары Валерий Латынин, миллет адабиятларын коьтергишлев программасынынъ эксперти Михаил Липкин эм баскалар боьлистилер.
Китап фестивалининъ майданларынынъ бирисинде Россия халкларынынъ тиллеринде шаирлик марафоны оьтти. Миллет шаирлери оьз тиллеринде ятлавлар окыдылар. Мунда
дагестан халкларынынъ ваькиллери Шамиль Абакаров, Гамзат Изудинов, солай ок балкар шаири Исмаил Бейтуганов, башкир шаири Заки Алибаев, калмык шаири Эрдни Канкаев эм баскалар шыгып соьйледилер.
М.Рудомино атындагы тыс эллер адабиятынынъ китапханасында «Россия халкларынынъ миллет адабиятларын коьтергишлев программасына 10 йыл: саклавдан оьрленуьвге» деп аталып, конференция оьтти. Бу шарада Программадынъ региональли редакционлык советлерининъ ваькиллери, язувшылар, коьшируьвшилер, патшалык органларынынъ, ямагат организацияларынынъ, маданият учреждениелерининъ ваькиллери катнастылар. Конференцияды Биргелес гуманитарлык баспасынынъ, миллет адабиятлар антологияларынынъ бас редакторы Максим Амелин юритти. Шарада соьйлевинде Дагестан Язувшылар союзынынъ председатели Марина Ахмедова оьз йоравларын айтып, келеекте кайдай проектлер уьстинде ислемеге керегин белгиледи. Туьрли миллет адабиятларынынъ ваькиллери оьз язувшылары, шаирлери, тувган тиллери акында хабарладылар. Дагестан язувшылары атыннан авар шаири Гамзат Изудинов шыгып соьйледи. Максим Амелин фестивальдинъ катнасувшыларына дипломлар эм эстеликли
медальлер тапшырды.
Россиядынъ уллы шаири Александр Сергеевич Пушкиннинъ тувган куьнинде Пушкин майданында шаирлик суьювшилери, шаирлер, элимиздинъ бас каласы Москвадынъ конаклары йыйылдылар. Орыс тилининъ куьнине багысланган митингти А.Пушкиннинъ атындагы патшалык музейининъ директоры Евгений Богатырев ашты. Ол
Александр Пушкин бизим маданиятымыздынъ, элимиздинъ, наьсибимиздинъ, эркинлигимиздинъ белгиси деп айтты. Шаирдинъ немереси Наталья Клименко А.Пушкиннинъ эстелигине келуьв аьдетининъ тамырлары бурынгы заманларга кетеди деп айтты – шаирдинъ уьйкен кызы яшавынынъ ызында атасы ман ойларында хабарласпага тамбыз
айдынъ алтыншы куьнинде мунда келетаган болган. Бу куьн де Александр Пушкиннинъ ятлавларын онынъ атын юритетаган институтынынъ савлай дуныядан келген стажерлары орыс тилинде окыдылар.
Китап фестивалининъ эсабында Пушкин майданында Россия халкларынынъ тиллеринде уллы шаирдинъ ятлавлары окылдылар. А.Пушкиннинъ ятлавларын оьз тилинде коьширген дагестан шаирлери Супиян Омаров, Гульфира Бекмуратова, Шамиль Абакаров, Гаджимурад Тайибов, солай ок Хаджисмель Аджибеков, Зарина Канукова, Екатерина
Рультынэут, Мария Садовская, Фаниль Гилязов эм баскалар окыдылар. Пушкин куьни шаирдинъ эстелигине гуьл байламлар салувы ман тамамланды.
Биз, дагестан шаирлери, Москва каласында Дагестан маданият орталыгында конакта болдык. Орталыкты РФ йогары кеспилик билимлендируьвдинъ сыйлы куллыкшысы, Кавыфсызлык эм коршалав маьселелерининъ Россия академиясынынъ академиги Арсен Буйдалаевич Гусейнов басшылайды.
Москвада «Дагестан» маданият орталыгы коьплеген йыллардан бери коьпмиллетли, конаксуьер, ярасык табиатлы республикамыздынъ аьдетлерининъ шынты саклавшысы болып турады. Аьрекетлеп турган заманнынъ ишинде орталык дагестанлыларга киши Аталыгыннан узак ерде тирев эм коьтергишлев болады. «Дагестан» – айырым анъ орталыгы, дагестанлылардынъ юреклерине, янларына Аталыкка суьйим эндиретаган ер. Биз таныскан инсанлар туьрли миллетли болса да, бир ниет пен ислейдилер – керексинген аьдемлерге коьмек этпеге, олардынъ маьселелерин шешпеге.
«Кызыл майдан» адабият форумы – уьйкен эм маьнели китап шарасы, ол авторларды, баспашыларды, китапханашыларды, артистлерди, музыкантларды эм китап суьювшилерди бирлестиреди. Фестивальдинъ бас ниети – шынты адабият байрамын уйгынламага, окувды таралтпага, элимиздинъ маданият бирлигин беркитпеге. Мага, язувшыга, китап суьювшиге, бу оьзгерис маьнели эм пайдалы болды. Коьп йолыгыслар, танысувлар болды. Китап катнасувшылары ман аманласкан заманда, мен бир сеним мен кайттым
– аьли де коьп йолыгыслар оьткермеге, Кызыл майданга аьли де келмеге.
Г.Бекмуратова,
Россия Язувшылар союзынынъ агзасы.
Суьвретлерде: Китап фестивалиннен коьринислер.
