Ногай районында Шуьмлелик деген авыл бар, мунда даргин миллетли инсанлар яшайдылар. Бизим районымызда сондай авыл бар экенининъ оьз тарихи айтылады. 1969-ншы йылда Дахадаевский районда ер сенъкилдев болып, баьле-каза келген, сонда уьйлери бузылган яшавшылар Ногай районына коьшкенлер. Сол заманнан алып бу авылдынъ яшавшыларына «ногай даргинлер» деп айтадылар. Олар оьз кардаштувганларына тавга барса, «ногайлар» деп атайдылар. Янъы келген йылларда авыл балаларды ногай окытувшылар окытканлар. Буьгуьнлерде Шуьмлелик авылынынъ мектебинде оьз миллетли окытувшылар ислейдилер, олар мунда тувып-оьскенлер. Меним хабарым – олардынъ бирисининъ акында. 35 йылдан артык Гульпияз Гасан-Гусейн кызы Манапова Шуьмлелик авыл мектебинде орыс тилин эм адабият дерислерин окыткан. Бу кеспиге онынъ йолы китаплер окымага суьйимликтен басланган. Бу аваслыкты кишкей кыздынъ юрегинде окытувшылар тувдырган – баслапкы классларда Минат Юсуп кызы Джуманбетова, сонъында Любовь Владимир кызы Локтева. Бактысын сайламага коьмек эткен окытувшыларын Гульпияз Гасан-Гусейн кызы аьлиги заманга дейим разылык пан эсине алады. Кашан да, басында тыныш тувыл эди. Яс окытувшылардынъ кайбириси де ис аьрекетин баславда кыйланадылар, сулып келгенше де заман кетеди. Коллективте оны коьтергишледилер, ясуьйкен окытувшылар сулыбы ман боьлистилер, оьз йолын таппага коьмек эттилер – мектеб завучы Бурлият Индирбай кызы Джуманбетова, директоры Омаргаджи Меджид увылы Шахбанов, ис йолдаслары Закарья Рамазан увылы Рамазанов, Гаджи Раджаб увылы Раджабов, Магомед Гаджи увылы Курбанов эм баскалар. Буьгуьнлерде Гульпияз ГасанГусейн кызы оьзи яс окытувшыларга сулыбын, коьтергишлевин береди. Онынъ дерислеринде эриспеге, соравлар бермеге окувшылар коркпайтаган эдилер, окытувшы тири ойды суьетаган эди, яттан савлай китапти уьйренгенлерди яратпаган. Юреги юмсак, юмарт болса да, талаплайтаган окытувшы эди Гульпияз Манапова – тептерде таза язганды, кыйынлы темаларга соьйлевди куьтетаган эди окувшылардан. Окытувшы айтатаган эди: «Билимлик – тилге эм соьйлеп турган йолдасынъа сый этуьв». Бу соьзлерди Гульпияз Гасан-Гусейн кызынынъ окувшылары яшав бойынша эслеринде саклайдылар. 35 йыл – аз болжал тувыл. Сол юзлеген выпускниклер, олардынъ кайбириси оьз тарихи мен. Мынълаган дерислер, тергелген тептерлер, сынавлар алдында уйкысыз кешелер. «Кыйын» окувшы юректеги сезимлерди козгаган сочинение язганда – суьйиниш. Эм бир де балаларга коьрсетилмейтаган арыганлык. Бу болжалдынъ ишинде – ЕГЭ сынавларга аьзирлик. Окытувшы балаларды ойлап эм оьз ойын дурыс этип коьрсетпеге уьйрететаган эди. «ЕГЭ – явапларды баламай ман айтув тувыл, анализ этип болув, адаламай айтув», – деп айтады Гульпияз Гасан-Гусейн кызы. Г.Манаповага мектеб экинши уьйи болды, мунда ога насихатшы деп сый этедилер. Ога маслагатласпага яс окытувшылар, ата-аналар, окувшылар келедилер. Баьриси де бажарымлы, билимли окытувшыга ол берген дерислерде тынълап эм соьзди анълап болганы уьшин савбол айтадылар. Ислеген йыллары ишинде Гульпияз Гасан-Гусейн кызы Манапова коьплеген Сый грамоталар ман, Разылык хатлар ман савгаланган. Окытувшы «Россия Федерациясынынъ билимлендируьв тармагынынъ сыйлы куллыкшысы» деген атка тийисли болган. Гульпияз Манаповадынъ тарихи тек дерислер эм китаплер акында тувыл. Бу аьел акында хабар, кайда бирев баскады коьтергишлеп болады. Увылы Магомед Манапов – программист, СВО катнасувшысы. Кызы Луиза Тагир кызы анасынынъ йолын алып, аьлиги заманда тувган мектебинде балаларды окытады. Сол зат анага – уллы суьйиниш. Ян йолдасы Тагир Манапов Гульпияз Гасан-Гусейн кызынынъ берк тиреви болады. Неше йыллардан бери ол хатынды коьтергишлейди, коьмек этеди. Олар бир-бирисин саклайдылар, балаларга ийги коьрим боладылар. Балаларга борыш, ис, аьрекетине алаллык бос соьзлер тувыл, олар – аьел тарихининъ маьнели кесеги. 

Амерхан Межитов, Ногай районынынъ Билимлендируьв управлениесининъ етекшиси. 

 Суьвретте: Г.Манапова