Мага бу кыскаяклы акында язбага борыш тапшырылганда, ушынын айтсам, суьйиндим. Неге дейсизбе? Айтайым, дайым коьнъилшен, бир кыйынлыктан да, коьз караска коркпайтаган, сен мунъайсанъ, ийги соьзге юмарт аьдем оьзине тартады, сен де онынъ акында оьз ойынъды билдирмеге шалысасынъ. Бар аьдемлер, бир тартынмай, уялмай, коьзине карап, ол акында ийги, яман ойын да айтып болатаган. Бу ерде де белгилегим келетаганы – ийги ойды айтсам, «яраяк болады» деп ойланады экен деп калатаганлар да бар… Аьли менде мырсат тувып туры, кайсы ерде кайдай ойлар келген болса да, мен бу кыскаяклыга кайтип сукланган болсам да, айтпай калган соьзлеримди эркинлик пен айтпага боламан. Соьзим – Асият Бадий кызы Манкаева акында. Ол бу куьнлерде оьзининъ мерекели тувган куьнин белгилейди. Энъ де баслап белгилемеге суьетаганым: онынъ сыйлы аты тек бизим Ногай районымызда тувыл, онынъ тысында да ийги таныс. Окытувшы, совет йылларында сыйлы эм яваплы кеспилер санында болган комсомол лидери, социаллык тармагында, табият коршалав боьлигининъ етекшиси, ямагат аьрекетшиси, Ногай район Хатынлар советининъ председатели – Асият Бадий кызы Манкаевадынъ артында уьйкен салдарлы яшав кезеги. Онынъ тувган куьни алдында биз эсимизге сыйлы хатыннынъ оьткен яшав йолын эске аламыз. Ол – аьр кайсы ис орында да етекшиге тийисли катылык пан насихатшыдынъ терен акылбалыклыгын эм ян юмартлыгын бириктирип болган кыскаяклы. Тувган куьн мен байланыслы болып язылатаган макалада яшав йол акында соьзди бардырмасак, дурыс болмайды, неге десе биз мунда аьдемнинъ оьмирин, онынъ етискен уьстинликлерин, халкына эткен пайдасын белгилемеге борышлымыз. Асият Бадий кызы (кыз тукымы Аджигельдиева) халкымыздынъ, районымыздынъ оьрленуьвине аз куьшин салмаган, Уллы Аталык согысынынъ сыйлы ветераны, адабият тармагында аты оьрметли инсан – Бадий Явлан увылы Аджигельдиевтинъ татым аьелинде тувып-оьскен кыз болады. Солай болганда, Асият Бадий кызы – коьзин ашканда, белсенли ямагат аьрекетти коьрген, халкынынъ онъайлыгы уьшин ислемеге керек деген мен таныс болган аьелдинъ шынты кызы. Асият Манкаева, ана йолын алып, окытувшы кесписин сайлаган. Ол мектебтен сонъ, Дагестан Республикасынынъ педагогикалык окув ошагынынъ биология факультетин уьстинликли кутарып, оьзининъ тувган-оьскен Ногай районына кайтип келеди эм билимлендируьв тармагында, алган кесписи бойынша ис аьрекетин де баслайды. Яс окытувшыдынъ куллыксуьерлигин, ямагат белсенлигин тез коьрдилер эм ол армаганда да исин элдинъ онъайлыгы уьшин бардыраягын да сездилер. 1982-нши йыл Асият Бадий кызы, бир тавыс пан, комсомол район комитетининъ биринши секретари этип сайланды, 1985- нши йыл болса, яс хатын Ногай райисполкомынынъ председателининъ орынбасары этилип салынды эм ога социаллык тармак уьшин яваплылык тапшырылды. Хатыннынъ билдируьвине коьре, сол йыллар тынышлардан тувыл эди. Коьп ерлерде кыйналмага да туьскен, ис аьрекет бойынша неше «темир капыларды да» ашпага керек эди. Кыйналган заманлар да болган, районымыздынъ онъайлыгы уьшин шешилген маьселелер уьшин суьйинген куьнлер де аз болмаган. Ногай районымыздынъ энъ де уьйкен мектеби – А-Х.Джанибеков атындагы, сол билимлендируьв тармагын етекшилев Асият Манкаевадынъ яшавында оьзи сынавлы, оьзи етекшилев исининъ сулыбын алувы болган. Ол А-Х.Джанибеков атындагы мектебин етекшилеген йылларда, окув ошагында коьп ийги туьрленислер болганлар. Мектеб, тек район кезегинде тувыл, савлай республикамыз бойынша да коьримли учреждениелер санына кирген. Район кезегинде етекшилик исти бардырувы Асият Бадий кызы Манкаевага аз сулып бермеди. Сол йылларда, яслай алган ис усталыкты ол табиятты коршалав боьлигинде ислегенде де кулланды эм, сол ога бек керекли зат та болды. Ис сулып, усталык деген не десенъиз, белгилеп озайык, оьзинъ етекшилеген коллективи ишинде ийги аьллерди туьзуьв, катнасларды ийгилендируьв, куллык та оьрге барады, эгер йолдаслар борышларын буьтин толтырмага шалысса, ис коллективти биргелестируьв сулыплы етекшиге кыйын тувыл. Солай болганда, Асият Бадий кызы бу аьрекетти де енъиллик пен бажарды. Тоьгеректеги районлар ман тар байланыс тутып, табиятты коршалав уьшин биргелесип ислевди талаплап турды. Баьримизге де белгили эди Ногай районымыздынъ табиятына зарар аькелген эм аькелетаган кургаклык. Бу куьнлерге дейим де соны ман куьрес юритиледи… 2008-нши йыл. Асият Бадий кызы Манкаевага тагы да бир яваплы ис орын тапшырылды. Ол оьзи аьдемлер мен катнасларды ийги туьзип болады. Сога коьре, бу ис орынга ол бек келисли етекши эди. Халкты социаллык яктан коршалав управлениесининъ етекшиси орынында Асият Бадий кызы халк онъайлыгы уьшин коьп куллыклар этти. Онынъ баславы ман коьпбалалы, колайсыз яшайтаган аьеллер мен, ясуьйкен мен ис белсенленген. Аьр кайсы ис орында да Асият Манкаевадынъ етекшилеви астында ислеген аьдемлерден – ол дайым коьмекке келмеге аьзир инсан деп айтканын эситемиз. – Ол – мен етекши, – деп кабинетте олтырып туратаган аьдем тувыл, кайсы исти де оьзи баслар эм ызына дейим де еткерер, – дейди онынъ янында юргенлер. Халк пан бирге болув касиети де оны 2019-ншы йыл Ногай районымыздынъ Хатын-кызлар советин етекшилевге еткерди. Сулыплы, оьзи куллыксуьер аьдемнинъ етекшилеви мен районымыздынъ Хатын-кызлар совети ийгиликлерге толган бир аьлемет дуныяга айланды. Аьдетке кирди «Анады алгыслав», «Аьел – аьдетлерди саклавшы» деген Аьел, суьйим эм алаллык куьнине багысланган шараларды озгарув. Оннан баска болып, коьпбалалы аьеллердинъ саьбийлерин колтыклавга каратылган «Тувган куьнинъ мен, аьвлет», «Мектебке окувшыды аьзирле» деген акциялар да яшавга киргизтилдилер, бу куьнлерге дейим де бардырыладылар. Табиятты саклавга каратылган не шаклы акциялар Асият Манкаевадынъ куьш салувы ман район яшавына кирди. Согыс спецоперациясына каратылган, енъуьвди ювыклатувга бу хатыннынъ этетаганын бир соьз бен айтып болмаяксынъ. Сога оьзимиз де бир неше кере шайыт болганмыз. Онынъ юруьви мен, аьр бир инсанга караткан соьзи мен не шаклы гуманитарлык ярдам согыс майданларга йиберилди. Аьр бир Баьтирдинъ анасы, хатыны, онынъ балалары ога таныс десем, ялган тувыл. Кыскаша айтатаган болсак, Асият Бадий кызы Манкаевадынъ етекшилеви мен Ногай район Хатын-кызлар совети бизим элди коршалавшыларга сенимли «ийин» болды… Узактагы совет йылларында, аьлиги заманларда элдинъ оьрленуьвине куьш салган эм салатаган аьдемлер де Асият Манкаевадынъ эсинде турады. Оларды алгыслав уьшин «Ийги аьдемлер – ер юзининъ арайыславы» деп туьзилген проект Ногай районымыздынъ «визитная карточкасы» болды. Яслардынъ тербиясы да онынъ аьрекетининъ бир киели кесеги болады. «Миллеттинъ келеектегиси – аналардынъ колында» деген форум, аьскершиинтернационалистлерди данъклав, йигитлерше дав майданларда ян берген аьскершилердинъ аналарына, тул хатынларына барып, оларды йоклав – аьр кайсы шара да коьзясларга коьмекей толув ман бирге юректеги оьктемлик пен оьтеди. Асият Бадиевна – Дагестан Республикасынынъ Ямагат палатасынынъ (8-нши шакырылувынынъ) агзасы болып та коьп куллыклар эткен. Ол республикалык кезекте ногайларымыздынъ маданият асабалыгын саклавга каратылган коьп маьселелерди коьтерген эм соларды шешуьв йолларын да излестирген. Сол заманларда Кадрия Темирбулатовадынъ эстелигине багысланган, республикалык дережеде «Тоьгерек стол» шарасын уйгынлап, озгарды, музей, экология бойынша карарлар алмага уьлисин косты. Онынъ районымыздынъ оьрленуьвине эткен ис аьрекети коьплеген Сый грамоталар ман, Разылык хатлар ман, коькирек белгилер мен белгиленген. Айтпага, Дагестан Республикасынынъ Госсоветининъ Сый грамотасы, ДР Аькимбасынынъ Разылык хаты, Россиядынъ Хатынлар советининъ медали, Россия Федерациясынынъ Коршалав министерствосынынъ Разылык хаты… Мен аьли белгилегеним онынъ савгаларынынъ бир шериги болар, баьрисиннен де ийги савга – ол халкынънынъ сага этетаган сыйы, оьрмети. Халкымыз болса, Асият Бадий кызын сыйлайды эм суьеди, сонынъ бир ваькили мен оьзим боламан. Бу кыскаяклы тек ямагат исин белсенли бардырып калмайды, ол ийги ана эм тетей де, эней де болады. Аьр бир уныкка, йиенине тешкеруьвли назарын да каратар, ийги соьзин де айтар. Ога да оьзим шайыт болганман, бир кере онынъ уьйинде конак болып. Сыпырасы да берекеттен босамас, конаксуьер хатыннынъ асын таткан кисилерден боламан. Ол заман ман санаспас, яшаган оьмирине карамастан, аьлиги шак пан бирге абытлайды, эринмей, арымайталмай, ярдамга келмеге эм билгени мен боьлиспеге дайым аьзир кыскаяклы болады. Ондай аьдемлерге айтпайма – яшаган ерининъ наьсиби деп. Сыйлы Асият Бадий кызы, мине буьгуьн мен сизге оьз ойымды да айттым деп ойлайман, мерекенъиз кутлы болсын, денинъиз сав болып, исинъиз аьли де оьрге барсын, халкымыз, элимиз уьшин этетаган аьрекетинъиз тек уьстинликлерге мол болсын. 

Галима Курганова, РФ Журналистлер союзынынъ агзасы. Суьвретте: А.Манкаева согыс спецоперациясы озатаган япсарда гуманитарлык юк еткеруьв ниет пен барганда.