Тил – халктынъ куваты, аьвелгиси эм келеектегиси. Тилде халктынъ тарихи эм маданияты сакланады. Бизим борыш–несилден- несилге тили-
мизди, маданиятымызды,
аьдетлеримизди коьширмеге эм сакламага. «Халк авызында халктынъ тили яшаса, сол шаклы халк та яшайды», – деп айткан белгили язувшы.
Ызгы йылларда тилдинъ маьселеси оьткир турады. Балаларымыз тувган тилин билмейди, ана тилинде соьйле-
мейди деген сорав коьбисин тынышсызландырады. Халкымыз уьшин
яны авырыган аьдемлер
тувган тилди саклав ман
байланыслы сорав бойынша коьп куллык этедилер. Власть органлары, аьлимлер, окытувшылар эм журналистлерден баска болып, аьеллерде атайлар ман тетейлер эм ата-аналар да, сол маьнели иске эс берип, бала-
ларынынъ юреклеринде ана тилине суьйимди кондырмага шалысадылар. Сондай аьеллер,
суьйинишке, бизде йок
тувыл. Олардынъ аьр
бириси, туьрли оьлшемде куллык этсе де, ниетлери кайсысынынъ да бир. Солардынъ сырасында –Терекли-Мектеб авыл яшавшысы Альфира Караева, ол оьзининъ уныкларын ногай
аьдетлери мен, авызлама
халк яратувшылыгы ман,
ойынлары ман таныстырмага шалысады.
– Юма сайын мен уныкларымды уьйиме шакырып алып, дерис-
лер озгараман, сонда мен
ногай такпаклардынъ
маьнесин анълатаман,
белгили ногай аьдемлер-
динъ акында айтаман, –
деп боьлиседи Альфира
Караева.
Соьйтип кыскаяклы кайсы шарады да ногай тилин уьйренуьвге багыслайды, айтпа-
га, уныкларынынъ тувган куьнлеринде келген
балалар ман ойынларды,
базласларды ногай тил
мен байланыстырады,
ногай ятлавлар айткан,
юмаклар шешкен бала
савкат та алып кайтады.
Оннан да ийгиси эндиги йыл да сондай конкурс болар деп, аьзирленип келеди. Сол да уьй-
кен исте, кишкей болса да, бир абыт.
Солай ок Альфира Караева уныклары ман мектеб эм балалар бавында озган шара-
ларда да катнаскан. Ол
«Ногай Эл» балалар бавынынъ куьп балаларын бурынгылардынъ яшавынынъ бир кишкей кесегин коьрмеге амаллы этти, айтпага, ногай кийгиздинъ уьстинде бала
бесик шайкады, увыршык ийирди, уныклары да оьз уьйкен атайларынынъ, олар не мен каьр шеккени акында хабар-
ладылар. Караевлердинъ
аьелининъ ясуьйкен эм яс несиллерининъ ваькиллерин тербиялавшы ана тилине уьйренуьв саьатине шакырган болган.
А-Х.Джанибеков
атындагы мектебинде озган «Татымлык коьпири» деген шарасында оьз тетеси мен бирге Меседу, Махмуд, Сулей-
ман, Мухаммад-Расул,
Билал йыйылганларга,
бала заманындагын эсине туьсирип, асык ойынын коьрсеттилер. Ойын озган мезгилде баьрисининъ де коьнъиллери завыклы эди. Аль-
фира Караева асыкларды кайтип йыйнаганын
айтып, йыйылган балаларга ойыннынъ йорыгын коьрсетти. Бурынгы ойынлардынъ ийгилигин де айтты.
– Тетейлер эм аьелдинъ баска ваькиллери тувган тилди саклав бойынша балалар ман бирге
куллык юритпеге боладылар. Ол бек маьнели, неге десе бас деп аьелде тувган тилди билуьви-
нинъ негизи туьзиледи.
Оьз тувган тилин билмеген аьдемди каранъалыкта абытлаган аьдем мен
тенълестирмеге болады. Тил болмаса, бизим тамырлар да, аьдетлер де йойытылар. Яным бек авырыйды, сога колым-
нан келгенди оьз аьелимде этемен, аьр бирев соьйтип балаларына тувган тилге суьйим кондырып, сол суьйимди оьсти-
ре берсе, уьйкен сырагы-
ларга етисеекпиз.
«Шоьл тавысы» республикалык газетасына да мен уьзилмей языламан, газетадынъ кул-
лыкшыларынынъ исине де район яшавшылары тийисли баа берип билмеге кереклер, тилди
саклавда эм таралтувда
олардынъ иси бек маьнели, – деп боьлиседи Альфира Караева.
Н.Кожаева.
Суьвретте: А.Караева
оьз уныкларыман.