«Мен Ногайдынъ баласы» деп аталган китап бу куьн Ногай район орталык китапханасына яратувшылык пан кызыксынатаган аьдемлерди йыйды. Бу китапти колынъа алганлай ок, тек тысын коьрип, коьп зат акында ойланасынъ.
Мен оьзимнинъ ойым ман боьлисемен.Тысы ярасык, оьлшемине коьре де кишкей тувыл, китап бир аьлемет кепте аталган деп те айтпага болады. «Мен Ногайдынъ баласы» –
автор оьзининъ ким экени акында айтама экен яде болса, миллетимиздинъ уллы тарихин эсине алып, оьктемлигин коьрсетеме экен?..
Мага коьре, китаптинъ соьйтип аталувы да босына тувыл. Мен Зухра Булгарова ман (кыз тукымы Тилекова) коьптен таныс, ол сол китаптинъ авторы, онынъ кайсы шакта да, бу ясына дейим, язган асарлары ман ювык таныс та боламан. Аьлиги заманларда ол меннен алыста яшайтаган болса да, социаллык тармакларда, туьрли булакларда баспаланган ятлавларын, коьзиме илине калса, окымай калмайман. Онынъ биринши китаби – «Нар танъым». Соны да окып шыкканман. Юрегиме еткен, мени сукландырган асарлары бек коьп.
Адабият критиклер санына кирмеймен, ама оьз миллетимнинъ шаирлерининъ, язувшыларынынъ шыгармаларынынъ коьбисин окыганлар саныннан боламан. Баа бермеге ыхтыярым болмаса да, тенълестирип, оьз ойымды айтып, окыган шакта кайдай сезимлерге коьмилгенимди айтып, боьлиспеге боламан ша.
«Мен Ногайдынъ баласы» Зухра Асанбий кызынынъ экинши йыйынтыгы болады. Китап ишине шаирдинъ туьрли кепленуьв шакларында язган яратувшылык шыгармалары киргенлер. Мен бу китапти тек ятлавлар, поэмалар, драммалык пьесалар йыйынтыгы деп айтпай, терен философиялык ойларын билдирген асарлар йыйынтыгы деп айтар эдим.
Ногай район орталык китапханасында уйгынланган презентацияда автордынъ язган ятлавларына адабият ягыннан белги беруьвди Дагестан Республикасынынъ Язувшылар союзынынъ Ногай секциясынынъ етекшиси, шаир Гульфира Бекмуратова озгарды. Онынъ белгилевине коьре, Зухра Булгаровадынъ поэзиясы коьп яклы, ол баьри адабият жанрларда да усташа язады.
Китапти ашканлай ок, филология илмилерининъ докторы Насипхан Суюновадынъ «Аьдил юректинъ, муьлдир сезимнинъ шайирлиги» деп аталган салдарлы макаласы ман танысып шыктым. Аьлим шаирдинь асарларын мысал этип келтирип, онынъ айтатаган соьзлерининъ маьнелилигин, терен ойын коьрсетеди.
Зухра – халкы уьшин яны авырыган, онынъ келеектегиси яркын болса экен деген яратувшылык инсан. Ол оьз асарларында аьдилликти, шынты сезимлерди излевши аьдем экенин бизге сездиреди.
Талшыккан юрек тек шынты акыйкатлыкты излейди…
Оькинишке, сондай заманда, сондай дуныяда яшаймыз…
Меним де юрегим сондай аьдилсизликтен талшыгады… Оькинишке…
Зухрадынъ ятлавларына уьйкен баады береди филологиялык илмилерининъ докторы Насипхан Суюнова, оьз ойын келбаклап китаптинъ кирис соьзинде айтады.
Ногай районымыздынъ орталык китапханасында Зухра Булгарова ман йолыгыс, онынъ янъы китабининъ презентациясы айлак ийги аьлде, куьн сайынлык яшав
айкасларында болатаган аьллерден арман тайып, сол куьн мунда бир шынты тазалык авасы яйылгандай да болып сезилди, коьнъил коьтерилисте оьтти.
Мектеб окувшылары Зухра Булгаровадынъ ятлавларын окыдылар, китапхана куллыкшысы Гульмира Улубиева шарады юритти, оьз соьзлерининъ араларында китап авторына соравларын да берип, тувра яваплар да алды.
Бу куьн яратувшылык кешлигинде авторга оьз йоравларын айтпага мыратлары барларга да сондай амал берилди. Зухра Булгарова – Ногай районымызда тувып-оьскен кызалак.
Тувган юрты – Орта-Тоьбе авылы, оьскен ери – Куьнбатар, келин болып туьскен эм аьлиги заманда яшавын бардыратаган ягы – ак Кобаннынъ ягалары, тавлар.
Сога коьре, онынъ оьзининъ соьзлери мен айтатаган болсак – ол бек бай инсан…
Зухрады балалык шактан аьруьв таныган аьдемлер де бу куьнги конаклар ишинде аз тувыл эдилер. Ол янъы поэзияда оьз калемин сынап баслаганын коьрген окытувшысы Марина Арслан кызы Межитова Зухрадынъ биринши ятлавынынъ тувувы акында хабарлады. Оны ман бир мектебте окыган, аьлиги заманларда аты белгили Даниял Исакаев Зухра ман базласувлар юриткени акында маскара уьстинде айтып озды.
Зухра Казбек кызы Мусаурова шаир оьзининъ ятлавларында ортак аьдемлик соравларын коьтереди, деген ойын айтты, оннан баска болып, ат казанган окытувшы Зухра Асанбий кызынынъ язганларында терен философиялык ой барын да уьйкен сукланувы ман белгиледи.
Зухра Булгаровадынъ «Мен Ногайдынъ баласы» деген китабининъ презентациясы Ногай районымызда бек уйгынлы оьткени акында тек мен тувыл, мунда бу куьн йыйылганлардынъ коьбиси айтып озды. Сол яратувшылык кешликтинъ ийги уйгынланганында уьйкен уьлис – орталык китапхана куллыкшыларында. Ак юрек разылык соьзлер ДР ат казанган куллыкшысы, орталык китапхана етекшиси Сабират Казгерей кызы Абубекеровага эм онынъ ис коллективине айтылды. Энъ биринши болып, Зухра оьзи оларга муьсиревли савболсынын айттып кетти.
– Мен дайым Сабират Казгерей кызы уйгынлап, озгаратаган шаралардан онынъ оьнер усталыгына, аьр кайсы кешликти де ярасыклы юритуьвине сукланып кайтатаган
эдим эм ишимнен – Мага да соьйтип бир яратувшылык кешлик оьткерсе экен, деген ойым болатаган эди, эм мине мен мырадыма еттим,– деди китап авторы, ногайымнынъ шынты патриоты, алал юрекли аьвлети.
Буьгуьн Зухра ман йолыгыска келген аьдемлерде кайдай ийги мырсат – онынъ оьзининъ окувында ятлавларын тынъламага. Автор оьз асарларын уьйкен усталык оьнери мен окыды. Тувган юртка, ана тилге, халкына суьйимининъ шет-кыйыры йок эди. Китапхана меканында олтырганлар тагытагы, саьатлеп онынъ соьйлевин, оьзининъ окувында ятлавлар тынъламага разы эдилер.
Онынъ ятлавларынынъ аьр бир сыдырасы – ян тамыры, сонынъ сызлавы эм юрегиннен алынган сезимлери. Мени дайым сукландыратаганы – ол аьр бир ятлавын, кайсы йыл язылган болса да, мага коьре, яттан биледи. Соны мен яс заманларымыздан алып текрарлап келемен. Аьли де, онынъ ятлавларын окувшылар яттан окыганда, бир ерлерде янъылысып сасканда, онынъ куьлемсиреп, муткан сыдырады эсине салганда, сездим.
Мен оьз бактыма бек разыман, мени Зухра Булгарова ман таныс эткенине. Биз экевимиз Орта-Тоьбе авылында балалыгымызда бир орамда яшадык, ойнадык, оннан сонъ, бизди бактымыз КарашайШеркеш педагогикалык патшалык университетинде тагы да бир растырды. Сол йылларда тагы да ювыкластык. Эсиме туьседи, экевимиз бир илми-практикалык конференцияда ортакшылык эттик, меним аьзирлеген куллыгым – тил бойынша, оныкы, янъылыспайтаган болсам, адабият бойынша эди. Сол заман, мен оны таныйтаган аьдем болсам да, онынъ халк алдында усташа соьйлеви, аьр бир ойын келбаклап айтувы меним сейиримди калдырган. Сонда онынъ оьнери де, акылбалыклыгы да коьринген эди. Суьйинемен, сукланаман Зухра-кыймасымнынъ оьнерине, аьли де оьрге барсын уьстинлигинъ, оьмирлер артта оьнер суьрген Шал-Кийиз бен Асан Кайгылы, йырманшы оьмирдинъ юлдызлары Гамзат пан Кадриядынъ атларындай болып, сенинъ атынъ да яркырасын тав басында, шоьллик уьстинде…
«Мен Ногайдынъ баласы» йыйынтык тек Карашай-Шеркеш Республикасында тувыл, Дагестанда да адабият яшавында маьнели оьзгерис болаягына шек йок, неге десе сол китапте автордынъ оьзининъ ишки сезимлери суьлдерленеди, сол несиллер мен маданият араларында байланыс коьпири де болаяк…
Г.Сагиндикова,
РФ Журналистлер союзынынъ агзасы.
Суьвретлерде: шарадан коьринислер.
