Автор: (Сагиндикова).
Корректор:
Зав.отделом:(Г.Сагиндикова)
Отв.секретарь:
Гл. редактор:
Дата:
Аьдемшиликтинъ энъ маьнели касиетлерининъ бириси – языксынув
Аьдем оьзининъ касиетлери мен, ойлап болувы ман айваннан баскаланады. Алла Таалла аьдемди суьймеге, баскаларга сол суьйимин бермеге яраткан. Яшавдынъ кайсы кезегинде болса да, аьр биримиз сол суьйимде, языксынувда керексинемиз. Буьгуьн биз аьр аьдемге керекли эм тийисли касиетлердинъ энъ маьнелиси – языксынув акында ойлансак, меним ойымша, савлай аьдем оьмири де етпеекке усас эм биз онынъ теренлигин анълап та болмасак ярайды. Языксынув суьйим сезими мен тар байланыслы болып коьринеди. Яшавды суьйип болган аьдемде сол касиет те болмай болмайды.
Бу ерде коьплерде: «Аьши неге бизим тоьгерегимизде, буьгуьнлерде, намартлык, куьншилик, бир-бирине кол коьтеруьв, оьлтируьв, пислик этуьв, урсысув, бузылган бактылар бар?» - деген соравды да бермеге боладылар. Аьр биримизди Алла Таалла яраткан, яратканда да уьйкен суьйими мен, тек байыр бактымыз бан яраткан. Языксынувга карсы касиет – оьзимизди суьюв де бар. Бу касиет аьдемнинъ яшавы бойынша коьп затларды бузувшы да болады…
Языксынув – бир аьдемнинъ баска аьдем мен, ол соны казанмаган болса да, юмартлыгы ман ийги катнасувы. Меним ойыма коьре, биз йогарыда суьйим мен языксынув тар байланыслы деп айткан болсак та, олар бир бириннен баскаланадылар. Языгымыз бир кере коьрген аьдемге де ийийди, а шынты суьйим болса, суьйген аьдемимиздинъ баьри керексинуьвлерин толтырув ман, ога уьйкен эс этуьв мен, оны колтыклав ман, суьйгенинъди тынълап, анълап болув ман байланыслы болады.
С.И.Ожеговтынъ соьзлигинде языксынув – коьмекке, кешируьвге аьзир, аьдемликти суьюв деп белгиленеди. Кайтип айтсак та, языксынув ман суьйим бир -бирисининъ янында тувыл, ама бир-бирисининъ ишинде. Аьдем оьзининъ явларын да суьймеге керек, олар кыйын аьлге калганда, коьмек те этпеге керек. Бир инсанга да оьз алдынъызга суд кеспенъиз, кайсы ерде де кеширип болынъыз, оьзинъиз де ол болган аьлде болмассынъыз. Босына айтылмаган: «Баьри зат та бумеранг пан кайтады»,- деп.
Кешируьв деген бек аьруьв касиет, тек бизим тыныш болмаган, ялган дуныяда, мага ой келеди, баьри сага яманлык эткен аьдемлерди де кеширмеге болама экен?!
«Инсан» саваплык фондынынъ куллыкшысы Латифа Атангулова языксынув деген соьздинъ маьнесин оьзи кайтип анълайтаганы акында бизи мен боьлисти: «Языксынув акында бек коьп айтпага болады, сол баьри аьдемлерге де таныс касиет те тувыл, соны оьзи юрегиннен оьткермеген, керексинмеген аьдем, не экенин де анълап болмас. Языксынув – аьдемнинъ янынынъ бир кесеги болады. Аьр бир аьдемге языгы ийип болув, баскадынъ кайгысын оьзиндикиндей этип сезуьв, баска, бек керексингенге оьзине керек тувылын тувыл, энъ ызгысы, оьзине де керегин берип болув касиети берилмеген. Меним ойымша, сол касиети бар аьдемге языксынып болатаган инсан деп айтпага болады. Орыс тилинде бу кабатлы соьз болып келеди, коьширгенде «юмсак юрек» деп коьшириледи. Буьгуьн биз этетаган куллык соны ман байланыслы болады. Биз яшавдынъ кыйынлы аьллерине калган аьдемлерге ярдам этпеге шалысамыз. Мен бу иске кириспей турып, бир де ойланмаганман ашамага оьтпек таппайтаган аьдемлер бизим янымызда, арамызда бар экенлери акында. Олар кыс кийиегин язда киедилер, неге десе йыл шагына келисли кийимлери йок. Сол затларды мен ис аьрекетиме коьре, юре келип, коьрмей турып, баьри де оьзимдей яшайды деп ойлайтаган эдим. Коьргенде коьзимде коьзясларды да тыйып болмадым. Араларымызда сол керексингенлерге коьмегин этетаганлар да бар.
Буьгуьнлерде мен куллык этетаган «Инсан» саваплык фондынын бас шакырувы – Ийгилик бар! Аьр бир аьдем сол ийгиликти этпеге болады».
«Инсан» саваплык фонды Ногай район бойынша 2016-ншы йылдынъ 1-нши январиннен алып оьзининъ куллыгын баслаган эм буьгуьнлерде коьп керексинген аьдемлерге коьмегин тийдирип келедилер. Керексинген аьдемлер офиске келип, тийисли аьризе толтырадылар, оннан сонъ фонд куллыкшылары сол аьдемлердинъ уьйлерине барып, яшав аьллери мен танысадылар, авылдаслары ман соьйлейдилер. Оннан сонъ коьмекке тийисли экени белгиленгенде, материаллык ярдам (азык, кийим эм с.б.) этилип басланады. Коьмек уьш айда бир кере этиледи. Элбетте, бу уьйкен куллык эм языксынув касиетининъ бир белгиси.
Языксынув аьдем яшавынынъ энъ йогары баалыгы. Ф.Кемпийский, немец монахы: «Уллы деп языксынув касиети бар аьдемге айтылады»,- дейди.
Языксынув аьдемнинъ аьлин суьвретлейди. Ол аьдем оьзининъ ювыклары ман татымлыкта, тыпаклыкта яшар уьшин, баьри куьшин де салады.
Район школаларымызда да балаларда языксынув касиетин оьрлендируьв уьшин кайдай куллыклар этиледи экен? Языксынув касиети балага ата-анасы ман баслап коьрсетилмеге керек. Менимше, бу касиет куьнле-куьнлик яшав бойынша аьр аьдемде оьрленип келмеге керек.
Район школаларында языксынув бойынша аз куллыклар этилмейдилер.
А-Х. Джанибеков атындагы школасында окытувшы-психолог Эльмира Алев кызы Аметовадынъ билдируьвине коьре, олар оьз окувшылары ман ийги ислер мен байланыслы акциялар озгарадылар.
- Окув йылы ишинде биз язлыкта эм куьзде «Ийги аьрекет» деп республикалык акциялар озгардык. Сол акция бойынша окувшылар район яшавшыларыннан акша йыйнап, эки авырувлы балаларга материаллык ярдам этилди. Сол заманларда биз балаларымыздынъ керексингенге юрек авырувын, кыйынлыкта кол созып болув касиетлерин коьрдик.
Солай ок ийги ислерге багысланган юмалыклар озгарамыз, балалар оьз коллары ман куьн сайын кайдай ийги ис эткенин язады, сонъ бир-бириси мен боьлиседилер. Балаларымызды ис ветеранларга хабарламага, олардынъ сулыплары ман боьлисуьвлерин тынъламага, уьйшиликте коьмек этпеге аькетемиз. Балалар таза коьнъил мен сол куллыкларды этедилер, акцияларда катнасадылар. «Инсан» саваплык фонды ман биргелес бизим школадынъ балалары ман сакат аьдемге коьмек этуьв видеоролигин аьзирлеп коьрсеттилер. (Сол видеосюжетти мен оьзим де караганман. Аьр бир бала сакат аьдемди оьзи олтырган коляскасы ман йолды оьтемен деп йыгылганын коьрген балалар кайтип ога коьмекке ювырганын коьргенде, коьмекейим толып, оьктемсимей болмадым. Г.С.),- дейди Эльмира Аметова.
Языксынув касиети медициналык, балалар, картлар уьйлеринде куллык этетаган аьдемлерде аян коьринеди. Меним бир ийги танысым сырт якларда картлар уьйинде куллык этеди. Онынъ айтувына коьре, коьп йылы соьзде, катнаста керексинетаган ясуьйкенлер мен расадылар.
- Элбетте, бизге оларга йылы соьзимизди де айтпага, олардынъ юрек сезимлери акында хабарларын да тынъмага туьседи. Кайдай бактылар да, яшав оьмирлер де болады экен деген ойларга да калатаган куьнлер де боладылар,- дейди ол.
Мусылманлардынъ киели китаби Куранда да языксынув касиетине уьйкен орын бериледи. Айырым «Языксынув» деген 55-нши сура да бар. Аьр бир сура языксынатаган Аллаа Таалладынъ аты ман деп басланады.
«Языксынув» деген Кураннынъ 55-нши сурасында Алла Таалладынъ языксынувы аркалы этилген затлары келтириледи. Ол языксынып, аьдемди туьзген, куьн мен ай салынган йорыкка коьре айланады, аспанды йогарыга коьтерип, шеккиди белгилеген, биз сол тийисли белгилерди оьтпес уьшин, ер юзинде намарт аьдемлерге де орынды белгилеген…
Биз йогарыда яшав аьллерине карап коьп мысаллар келтирмеге, языксынув касиетининъ баалыгын коьрсетпеге шалыстык. Языксынувда бизим аьр биримиз керексинмеге боламыз. Тек ийги аьдем сол ийги ислерди де этпеге, баска, керексингенге языгы ийип, коьмегин этпеге болады. Басында акылы, коькирегинде юмсак юреги бар аьдем коьмек кереккеннинъ яныннан, эш те, озып кетпес. Элбетте, мен анълайман, биз тыныш болмаган яшавда яшаймыз: заман йок, балаларды тербияламага керек, уьйшиликте заьлимдей куллыклар бар, туьрли авырувларымыз да кыйнайдылар… Ама йолды оьтип болмаятырган ясуьйкенге коьмек этуьв, коляскада олтырган сакат аьдемди кыйын болганда куткарув, коьмек керек аьдемлер аз тувыл, бизим ийгилигимизди арттырмаса, кемитпеек эм сол да бизим балаларымызды тербиялавдынъ бир адымы болады.
«Языксынув тек кол коьмек этуьв тувыл, сол аьдемди оьзинънинъ ян ювыклыгынъ ман коьтергишлев де болады. Олай дегенимиз, аьдемнинъ эткен исине дурыс болса да, болмаса да, баа бермей, айыпламай, сыйлав ман катнаспага керегин билдиреди»,- деген уллы Л.Н.Толстой.
Аьр биримизде языксынув касиет болмага керек, оьз балаларымызды да да сол касиет аркалы тербияламага керекпиз. Солай болганда, яшав да онъар, оьз яшавымыз да енъил аьлде барар.
Г.Сагиндикова.
Суьвретлерде: «Инсан» саваплык фондынынъ куллыкшылары ис аьрекетинде.