Муннан хыйлы йыллар алдын, Совет Союз заманында яшаганда Биринши Май байрамын – Кыйыншылардынъ тил бирлигининъ халклар ара куьнине аьдемлер эртеректен аьзирленип баслайтаган эди. Байрам алдында уьйлер акланады, азбарлар сырланады, тоьерек як тазаланады, аьдемлер оьзлерине янъы кийим карастырадылар. Халк байрамга шынты коьнъили мен аьзирленетаган эди.

Байрам куьн аьдемлер кийинип-ясанып, колларына кишкей байраклар, шешекейлер, шарлар алып, байрамшылавга шыгатаган эдилер. Аьдемлердинъ юзлеринде язлыктынъ йылувлыгы, байрамнынъ ярыгы ойнайды. Бас деп районнынъ авылларыннан да байрамшыламага Терекли-Мектебке келетаган эдилер. Сонынъ уьшин де байрам куьн коьптен коьрмеген ювыкларынъды, досларынъды , танысларынъды коьресинъ, суьйинесинъ. Сол йылларда аьлигидегиндей газеллер, аьр аьдемде енъил автомашиналар йок эди. Аьдемлердинъ коьбиси кызыл кумаштан бортларына плакатлар кагылган юк тасыйтаган автомашиналар ман келетаган эдилер. Сонъ байрамды аьр бир авыл оьзи байрамшылап баслады.

Байрам куьн Терекли-Мектебтинъ орамлары ман шат коьнъилли балалар, яс уьйкенлер барадылар, олардынъ завклы тавыслары занъырайдылар. Сол куьн спорт шаралар, ат шабыс озгарылатаган эди. Ол замандагы юрик атлар атаклы болатаган эдилер, олардынъ атларын сав районнынъ халкы билетаган эди. Айтпага, Нариман иавылда Каска, Буян, Коьк атлар аьр йыл сайын ат шабысларда биринши орынды алып туратаганы эсимде.

Байрам куьн митингте аькимлер, аькимлердинъ касында юретаган исшилер эм эгиншилер соьйлейтаган эдилер. Аьр ким оьзи биледи сондай соьзлердинъ баасын. Сондайлардынъ ишинде ак юректен , ялынлы эм кызыклы соьйлейтаган сийрек аьдемнен баска коьбиси уьйреншикли, китап соьзлерди айтатаган эдилер. Сондай шыгып соьйлевлерди сол заманда да, аьли де суьймеймен. Сол заманнынъ демонстрациясы да коьнъилге оьз ийги себебин этетаган эди.

Сол заманда байрамда аьдемлер шынты коьнъил мен суьйинетаганы –совет аьдемлердинъ ишки дуныясы аьлигидегиннен туьрли болган деп ойлайман. Ол йылларда аьлиги капитализмнинъ кылыклары аьдемлердинъ юреклерине толысынша кирмеген эм «Аьдем аьдемге - дос, кардаш, аданас» деген соьзлер тилде тувыл, коьнъиде эди.

МАГОМЕТ КОЖАЕВ

Сыйлы дагестаншылар!

Сизди Дагестан Республикасынынъ Аькимбасы атыннан Язлык эм ис байрамы ман кутлайман.

Ол куьн биз исши эм эгинши аьдемлерди, ис коллективлерди алгыслаймыз, неге десе бу байрам – тынышлыктынъ эм курылыстынъ белгиси, соны ман аьел онъайлыгы, элимиздинъ эм республикамыздынъ келеектегиси байланыслы. Баьри ердеслерге тынышлыкты эм тыпаклыкты, Дагестаннынъ эм Россиядынъ оьрленуьви уьшин армаган аьрекет этуьвде уьстинликлерди, ден савлыкты, наьсипти йорайман.

В.Деревянко,

ДР Сырт территориаллык округындагы

ДР Аькимбасынынъ Толы ыхтыярлы ваькили.

Ногай районнынъ сыйлы яшавшылары!

Язлык эм ис байрамы – 1-нши Май куьни йылы куьн саьвлесине, оьз коллары ман келеектегимизди куратаган, ислемеге суьетаганлардынъ айырым тыпаклыгы ман толыскан. Тийисли кепте куллык этпеге, тынышлыкта эм тил бирликте яшамага деген асыл ниетимиз бизим илгери оьрленуьвимизге берк табан болады. Бизим ортак уьстинликлеримиз яшавымызды ийгилендиреди. Баьринъизге де берк ден савлыкты, танълыкты эм суьйимликти, йылувлыкты эм тынышлыкты йорайман.

К.Янбулатов,

«Ногайский район» МО аькимбасы.

Баалы авылдаслар!

Сизди янъы сайланган район Депутатлар йыйыны атыннан Язлык эм ис байрамы ман кутлаймыз.

Заманлар туьрленеди, ама бизим бас байлыкларымыз – тынышлык, эмишлик, дурыслык туьрленмейдилер. 1-нши Май байрамы коьп йыллардан эм эндиги де бизди тувган еримизди оьрлендируьвге, яшавымызды берекетли, наьсипли, онълы этуьвге даьвлендиреди. Бу ыспайы язлык куьни шоьллигимизди ийгилендиргендей, сизге ийгиликлер, янъы ис уьстинликлер, берк ден савлык эм оьрленуьвди йораймыз.

Р.Насыров,

«Ногайский район» МО

Депутатлар йыйынынынъ председатели.

Оьрметли ердеслер!

1-нши Май – ол дайым да яшавымызга янъыртув аькелетаган энъ ярык эм ортак асыл байрамларымыздынъ бириси. Сиз армаганда да, республикамыздынъ ямагат яшавында белсенли орын тутып, тынышлыкты саклавга, Дагестан халклары ара дослыкты эм бирликти беркитуьвге косымынъызды этерсиз ден сенемен. Халкымыз арасында тенълик, эмишлик, яхшылык идеаллары беркисин!

А.Зимин,

«Тарумовский район» МО администрациясынынъ аькимбасы.

Аявлы дослар!

Сизди Язлык эм ис байрамы ман ак юректен кутлайман.

Ол тоьгеремиздеги баьри зат: аьдемлер де, табиат та ийги якка туьрленип, бизим юреклерде таза танъ сезимлерди тувдыратаган куьн. Аьр биринъизге язлыктынъ шешекейли куьнинде парахатлыкты, молшылыкты, эмишликти эм уьстинликлерди йорайман.

А.Погорелов,

«Кизлярский район» МО аькимбасы.

Ясы етпегенлердинъ ислери эм олардынъ ыхтыярларын коршалав бойынша комиссиядынъ яваплы секретари Зухра Аджиманбетова 2017-нши йылдынъ биринши кварталында этилген куллыклардынъ сырагыларын келтирди. Онынъ соьзлери мен белгиленген кесек заман «Ногайский район» МО администрациясында ясы етпегенлердинъ ислери эм олардынъ ыхтыярын саклав бойынша комиссиясы ман коьп куллыклар этилген. Комиссия агзалары ман аналары тийисли кепте оьзининъ ата-аналык борышын толтырмайтаган, эки аьелди белгилегенлер эм алдын шалув эсапка алганлар. 1 ясы етпеген административли дембиге йолыгувдынъ заманы озганы ман байланыста алдын шалув эсаптан тайган. Бу куьнлерде комиссиядынъ эсабына 7 аьелден 10 ясы етпеген бала алынган. Эсапка алынган балалардынъ коьбисининъ ата-анасы тербиялав эм карав бойынша оьзлерининъ борышларын тийисли кепте толтырмайдылар. Комиссиядынъ агзалары сосы аьеллерге барадылар, кешки вакытта балаларды тергейдилер, педагог-окытувшылар оьспирлер мен ислейдилер.

Уьстимиздеги йылдынъ басыннан алып комиссиядынъ 3 кенъеси оьтти. Комиссия агзалары ман тергевгизликтинъ, наркоманиядынъ, токсикоманиядынъ, алкоголизмнинъ, суицидтинъ, ясы етпегенлердинъ ыхтыяр бузувларынынъ, олардынъ ямагатка карсы аьрекет этуьвге катыстырувдынъ алдын шалув бойынша комплексли планы туьзилген.

«Ногайский район» МО администрациясында ясы етпегенлердинъ ислери эм олардынъ ыхтыярын саклав бойынша комиссиясы ДР Оькиметининъ Председателининъ Биринши орынбасары Анатолий Карибовтынъ етекшилеви мен озган кенъестинъ (17.01.2017й. №11/9-30 ) протоколы тергелген. Комиссиядынъ токтасына келисли онынъ регламентине федераллык эм регионаллык оьлшемлерде законлар кабыл этилинген шакыл

туьрленислер киритилеек. Комиссиядынъ кенъесинде оьспирлердинъ яз заманда тыншаювы бойынша сорав ойласылды.

Ясы етпегенлердинъ ата-аналарына эм законлы ваькиллерине 5 протокол каралган( ясы етпеген балаларын тербиялавда эм каравда ата-ана борышын тийисли кепте толтырмав). 4 ата-анага соьз тийген, 1-ден 500 маьнет акша штраф алынган.

Комиссия Яшавшыларды куллык пан канагатлав орталыгы ман тар байланыс тутады. Солай ок комиссия маслагаты ман 17 ясына эткен 2 аьдем куллык йоклык бойынша эсапка «Ногайский район» МО Яшавшыларды куллык пан канагатлав орталыгына алынган, 1ясы етпегенге кагытлар аьзирленеди. Эки ясы етпегенге куллык йоклык бойынша 935 маьнет акша пособие тоьленер уьшин Сбербанкта счетлар ашылган. Уьстимиздеги йылдынъ май айында олар орталык берген направление мен окувга кетееклер.

«Комиссия ман осал аьлде яшаган аьеллерге кийим йыюв уйгынланган. Йыйылган затлар керексинген аьдемлерге йиберилген.

Мен ата-анасы айырым яшап баслаганнан сонъ, ясы етпеген балалар кайсысы ман калаяк соравын шешкен суд кенъеслеринде ортакшылык этемен. Бизим куллыкта бас маьселе–ата-аналардынъ тийисли кепте оьз борышларын толтырмавы. Бир ата-аналар балаларынынъ окувын карамайдылар, кешки мезгилде олар кайда деп те тергемейдилер. Комиссиядынъ куллыгында кенъеслерге дерислерди коьп йиберетаган окувшылардынъ окувшыларын шакырув аьдетке кирди»,-деди Зухра Аджиманбетова.

АМусакаева.

- See more at: http://derbend.ru/blog/item/287-zampred-pravitelstva-dagestana-nazval-sluchajnym-vzryv-granaty-v-kompyuternom-zale#sthash.SZB6ZC9o.dpuf

Янъыларда Дагестан Республикасынынъ яратувшылык уьйинде он экинши халклар ара «Йырла, яным!» деген фестиваль ашылды.

Дагестан Республикасынынъ маданият министрининъ орынбасары Марита Мугадова: «Бу фестивальдинъ озгарылувы бир неше йылдан бери аьдет болып келеди. Бу кеспилик майдан да болады. Сонда оьз исин суьйген кеспили коллективлер йолыгысадылар», -деди.

«Йырла, яным!» фестивалин концерт программа ман аштылар. Сол концертте Дагестан Республикасынынъ халк саз-алатлар патшалык оркестри, Леваши районынынъ эркин ансамбли, солай ок, домбырада, кыл кобызда эм сондай баска халк саз-алатларында ойнавшылар ортакшылык эттилер.

Солай ок, фестивальде конак болып, Ростов-на-Дону, Калмыкия, Кабарты-Балкар, Карашай-Шеркеш эм Ингушетия ерлериннен ансамбльлер эм музыкантлар катнастылар.

Бу фестиваль 1997-нши йылдан алып озгарылады. Бу йылгы, он экинши кере озгарылатаган «Йырла, яным!» деген фестиваль уьш куьн узагында, Махачкаладынъ Г.Гасанов атындагы музыкалык училищесинде озгарылды.

Дагестан патшалык кувыршаклар театрынынъ яратувшылык коллективи ДР Маданият министерствосынынъ «Дагестан яшавшыларына–сахна усталары» янъы проектин толтырув бойынша Ногай районынынъ Терекли-Мектеб авылында болдылар. Дагестан кувыршак «иелери» район орталыгынынъ балаларына Ф.Шевяковтынъ пьесасына (режиссер В.Долгополов) «Путешествие комедиантов» деп аталган постановкасын коьрсеттилер.

Кувыршаклар театрынынъ артистлери оьзлерининъ кеспи сырлары ман боьлистилер, оьз куллыкларында кайдай кувыршаклар кулланатаганын, кайдай техникалык амаллар ман оларды аьдемлерге усастыратаганы акында хабарладылар.

Даггостеатрынынъ артистлери Терекли-Мектеб авылынынъ балалары ман суьйинишли хош алындылар.

«Светлая седмица» яде Пасха юмасы –ол Пасхадан сонъгы ети куьн. «Светлая седмицадынъ» уллы юмасында Божия Матерь иконасынынъ эстелиги эм литургиядан сонъ сувдынъ «освящениеси» болады. Сосы белгиленген православие динининъ шаралары Ногай район орталыгы Терекли-Мектеб авылынынъ христиан оьлигининъ касындагы килседе этилинди. Мунда конакта дин аьрекетшиси Махачкала эм Грозный епископы,варлаам В.Пономарев болды, ерли православие христиан динининъ ваькиллери йыйылдылар. Ол коьптен бери Ногай районына келип, мундагы храмды коьрип, баьри ногайларды эм мундагы христианларды Христостынъ кайтадан тирилуьви мен байланыстагы байрам ман кутламага суьйгени акында республикалык «Шоьл тавысы» газетасынынъ бас редакторы Э.Кожаева ман соьйлегенде айтты. Тагы да ол килседи яракландырув куллыклары тамамланып, бу авылдагы христианлар мунда дин шараларын толтырса яхшы болаягын белгиледи.

Н.Кожаева.

26 апреля в 16.50 часов выйдет передача на ногайском языке- "Аталыгым-Дагестан" на канале РГВК Дагестан. Всем приятного просмотра.

Ногайымнынъ уллы суьвретшиси, шаири, биювшиси, кийим тигуьвшиси Сраждин Батыровтынъ эстелигине мемориаллык такта ашылувына багысланган шара, янъыларда Терекли-Мектебте онынъ аты берилген орамда конаклар, маданият аьрекетшилер, орам яшавшылар, окувшылар, ол яраткан «Айланай» ансамблининъ ваькиллери катнасувы ман оьтти. Мунда ногайымнынъ 41-нши баьтири– Сраждинди ювык таныганлар –Нарбике Муталлапова,Я.Кудайбердиев, К.Зарманбетов, М.Ваисов, тенъи Т.Кидирова онынъ суьйикли карындасы Вагидат Батырова эм оны билгенлер «село Терекли-Мектеб» СП МО аькимбасы З.Аджибайрамов, Э.Кожаева уьйкен суьйиниши эм оькиниши мен онынъ акында хабарладылар. Суьйиндилер эм оьктемсидилер Кудай айырып ногай халкына сондай уллы аьдемди бергенине, иси тири, коьп шет эллерде ногай суьвретшидинъ аты белгили экенине, оькиндилер сосындай аьдем дуныядан айлак эрте кешкенине.

–Сраждин бир куьн биздей аьдемлердинъ акында йок болган сонъ айтылар деп айтканы эсимде , аьне сосы куьн де етти. Дайым да мен оны таныган, билген аьдемлерге, онынъ атын бу куьнлерде айтканларга Кудайдан ден савлык тилеймен. Коьп савболынъыз онынъ эстелигин сыйлаганынъызга,-деди юрегиндеги уьйкен сезими мен, коьзиндеги яслары ман уллы Сраждиннинъ карындасы.

Солай ок шарада З.Аджибайрамов мемориаллык тактады салувда уьлис коскан орам яшавшылары С.Аджимухтаровка, И.Янмурзаевке, акша яктан коьмек эткен А.Абубекеровка Сый грамоталар тапшырды. Джанибеков эм Кадрия атындагы школалардынъ окувшылары Сраждинге багысланган ятлавлар окыдылар. Аьлемет тавысы ман У.Найманов йырлады.

Н.Кожаева.

Субботник по наведению порядка и чистоты состоялся 21 апреля в сельских поселениях Ногайского района.

Работники предприятий и организаций, засучив рукава, наводили порядок на прикрепленных за ними участках. Школьники, как самые добросовестные участники субботника, следили за чистотой не только во дворах своих школ, но и далеко за их пределами. В этот день многие предприниматели тоже вышли на субботник, чтобы благоустроить территорию своих учреждений. А работники дошкольных образовательных учреждений всю работу упорядочили в несколько этапов, чтобы распределить обязанности между всеми участниками.

Подвел итоги субботника исполняющий обязанности главы администрации района Рашид Шангереев, который отметил, что мероприятие прошло на должном уровне. «Данный цикл экологических акций прошел в рамках подготовки к майским праздникам. Радует тот факт, что все больше жителей  включаются в проведение субботников, создавая уют и красоту в районе», – подчеркнул он.

В ходе субботника окопаны деревья и кустарники, приведены в порядок клумбы и ограждение у фасадов зданий, а также проведена уборка подсобных помещений учреждений.  На территории района практика субботников носит систематический характер, независимо от общереспубликанских мероприятий.

Ася Мусакаева