Аьскершилик борышын толтырув ясына етискен гражданлар военкоматларга повесткалар бойынша келмеге борышлы, сол ок повесткада шакырувдынъ себеби коьрсетилинеди. Призыв комиссиясынынъ йыйыны басланганша гражданлар медициналык тергевлерди оьтедилер, сонынъ сырагысында аьр кимнинъ аьскершилик борышты толтырувга аьзирлик категориясы белгиленеди. Призывниктинъ авырувлары бар болса, ога соларды шайытлайтаган документлерди йыйнамага эм куьнибурын военкоматка еткермеге керек.
Гражданиннинъ аьскершилик куллыгына аьзирлик категориясы белгиленген сонъ, призыв комиссиясы «Аьскершилик борышы эм аьскершилик куллыгы акында» деп аталган Федераллык законынынъ 28-нши статьясынынъ 1-нши кесегинде коьрсетилген карарды кабыл этеди. Олай дегени, аьскершилик куллыгына шакырады яде сога тенълес гражданлык куллыгына йибереди, призывтан кесек заманга иркилуьв береди яде призывтан босатады яде аьскершилик борышын толтырувдан босатады, запас эсабына киргистеди.
Айтылган законнынъ 24-нши статьясында призывтан иркилуьвдинъ баьри туьрлилери де коьрсетилген, олар доьрт туьркимлерге боьлинген: медициналык (айырым заманга савлыгы осалланса), билимлендируьв, социаллык (аьел борышлары) эм кеспилик.
Призывтан иркилуьв туьркимлерининъ аьр бирисининъ оьз баскалыклары бар (солар баьриси де белгиленген 24-нши статьяда коьрсетилген).
Призывтан иркилуьвди тек призыв комиссиясы оьзи бермеге болады, баска бирев де берип болмайды. Иркилуьв кагытын алув уьшин керекли баьри документлерди де призывник оьзи еткермеге тийисли. Соьйтип, мысалы, йогары окув ошагында окыган заманы гражданинге аьскершилик куллыгыннан иркилуьв ыхтыярын береди деген ой дурыс тувыл. Йогары окув ошагында окувы акында справка призыв комиссиясына аькелинеди, ол документлерди тергеп караган сонъ (сонынъ эсабында вуздынъ патшалык аккредитациясы барлыгын), гражданинге призывтан иркилуьв ыхтыряын береди.
Гражданин призыв комиссиясынынъ карары ман макул тувыл болса, ол сол карарды кала призыв комиссиясына яде судка тергевге йибермеге болады. Мундай аьлде кабыл этилинген карардынъ толтырылувы токтатылады.
Россия Федерациясынынъ Административлик ыхтыяр бузувлар акында кодекси мен аьскершилик эсабын юритуьв тармагында болатаган ыхтыяр бузувлары уьшин административлик яваплык каралады. Олай дегени, аьскершилик эсабында туратаган яде турмага борышлы гражданиннинъ белгиленген заманына эм ерине шакырув кагыты (повестка) бойынша эш бир тийисли сылтавсыз келмегени, аьскершилик эсабына салынув уьшин, муниципаллык образованиесининъ тысында орынласкан янъы яшав ерине коьшкенде аьскершилик эсабынынъ документлерине туьрленислерди киргистуьв эм аьскершилик эсабыннан таюв уьшин военкоматка токтастырылган заманында келмегени уьшин. Оннан баскалай, уьш айдан артык заман болжалында бир еринде турувы яде Россия Федерациясыннан алты айдан артык заман болжалына шыгып кетуьви яде Россия Федерациясына кайтып келуьви, солай ок белгиленген заманына аьел аьллери, билими, ислейтаган орыны яде ис дережеси, муниципаллык образованиеси яде туратаган ери туьрленуьви акында тийисли заманында билдирмеви уьшин коьрсетуьв этилинеди яде юз маьнеттен бес юз маьнетке дейим административлик штраф салынады (РФ КоАП, 21.5-нши статьясы). Солай ок административлик яваплыгына гражданиннинъ медициналык тергевлерден яде гражданларды аьскершилик эсабына салув бойынша комиссия йиберуьви мен тергевлерден яде призыв комиссиясынынъ йиберуьви мен медициналык тергевлерден бас акашканы уьшин (РФ КоАП, 21-нши статьясы) де йолыктырылады.
А.Дильманбетов,
Ногай район прокурорынынъ орынбасары,
юстициядынъ киши советниги.

