Оьткен киши юма куьн «Ногайский район» МО администрациясында «Ногайский район» МО Депутатлар йыйынынынъ кезекли сессиясы болып озды. Сессиядынъ куллыгында «Ногайский район» МО Депутатлар йыйынынынъ председатели, район аькимбасы Казмагомед Янбулатов, онынъ орынбасары Адильхан Янмурзаев, Дагестан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутаты, республика парламентининъ Курылыс, ЖКХ, коьлик эм байланыс комитетининъ председатели Мурат Мамаев, Дагестан Республикасынынъ Сырт территориаллык округы бойынша Дагестан Аькимбасынынъ толы ыхтыярлы ваькилининъ орынбасарлары Магомед Магомедов эм Константин Воронин, район депутатлары эм активи катнасты.
Сессиядынъ куьн йосыгына ойласувга доьрт сорав шыгарылган эди. Сонынъ бириншиси – 6-ншы февральде Дагестан Республикасынынъ Аькимбасы Рамазан Абдулатиповтынъ Дагестан Республикасынынъ Халк Йыйынына каратылган Язбасы акында ДР Сырт территориаллык округы бойынша РД Аькимбасынынъ толы ыхтыярлы ваькили В.Деревянкодынъ информациясы ман А. Янмурзаев шыгып соьйледи. Онынъ айтувы ман, Язбада республикада туьзилген аьллер эм патшалык политикасынынъ маьнели йоллары акында белгиленген, экономикады оьрлентуьвдинъ ой-ниетлери айтылган, социаллык, политика тармагынынъ соравлары коьтерилген эм республикады келеектеги йылларга оьрлентуьв приоритетлери коьрсетилген. Язба бойынша оьз ойлары ман республика парламентининъ депутаты М.Мамаев эм район аькимбасы К.Янбулатов боьлистилер. М.Мамаевтинъ соьзи мен, Дагестан Аькимбасы республикада оьткен йыллар ишинде уьйкен куллыклар этилингенин билдирип, етиспевликлерди коьрсетип, алдыда турган бас борышларды белгилеген. К.Янбулатовтынъ айтувы ман, биз буьгуьн оьзининъ Язбасында Р.Абдулатипов белгилегенлей, республикада ийги якка хыйлы туьрленислерди коьремиз. Бир заман Дагестан коьп ягыннан кери калган кризисли регионлардынъ бириси болган болса, эндигиси ол элимиздинъ алдышы регионларына тенълесип барады.
Язба акында айтылган ойлардан сонъ, район депутатлары соны хош коьруьви эм Язбады келеектеги йылларга республикады оьрлентуьв бойынша программалык документи эсабында макул коьретаганы акында карар кабыл эттилер.
Йыйылганлар сессиядынъ экинши соравы бойынша «Ногайский район» МО аькимбасы К.Янбулатовтынъ районнынъ 2016-ншы йыл узагында социал-экономикалык оьрленуьви эм 2017-нши йылдагы борышлары акында эсап беруьвин тынъладылар. Онынъ айтувы ман, ол районга етекши болып келген йылларда район ериндеги айлак та ямагат-политикалык аьллер осал оьлшемде болганын айырып белгиледи. «Ойлап каранъыз, бир уьйдеги эри – «аклардыкы», хатыны – «кызыллардыкы» болып, аьллер дурысында да ийгилендируьвди талаплайтаган эди. Эм биз соны ийгилендирдик. Ногай районы уьшин меним командам коьп куллыклар этти», – деди К.Янбулатов.
– Буьгуьнлерде Ногай районы республика субъектлери арасында ийгилердинъ сырасында айтылатаган районлардынъ бириси. Коьп районлар бизге куьнлейдилер! Аьдемлер аьруьв яшайдылар, халк ислейди. Бизде 900 мынънан артык гектар ерлер бар. Айтпага, мен етекши болып келетаган 2000-ншы йылда район бойынша 14 мынъга ювык эгин ерлер кулланылатаган болса, 2016-ншы йылда бизде 27 мынъ 900 гектар ерлер кулланылып, халк уьшин ислеп туры. Дурыс, ол бизим, ерли властьтинъ уьстинлиги тувыл, ама биз аьдемлерге ислемеге амал беремиз. Тагы бир мысал, районда 2000-ншы йылда 11 мынъ тувар мал бар деп саналган болса, буьгуьнлерде сонынъ саны 41 мынъга етискен. 2000-ншы йылда ерли хозяйстволар бузылып, койлар саны бир неше мынъ болып калган болса, аьли бизде 390 мынънан артык койлар бар. Ондай коьп затлар акында айтпага болады. Тагы да бир мысал, 2015-нши йылда районда 90 миллион маьнет акшадынъ налоглары йыйылган болса, 2016-ншы йылда 106 миллион маьнет акшадынъ налоглары йыйылды. Тек бу етимистинъ де бир ери бар: биз не шаклы коьп оькиметке налог йыйнаган сайын, оькимет бизге сол шаклы аз карыж шыгара береди, – деди К.Янбулатов.
Район аькимбасы ол етекшилик эткен йыллардагы етимислердинъ бириси деп бир неше район авылларына табиат газы еткерилгенин белгиледи.
– Биз бу яктан бас деп Ленин, Калинин, Нариман авылларга газ элтедик. Сонъында Батыр-Мурза, Червленные Буруны, Кара-Сув, Кумлы авыллардынъ яшавшылары да табиат газын ягып суьйиндилер. Ызгы йылларда да биз Орта-Тоьбе, Шумлелик, Куьнбатар, Бораншы авылларына дейим де газ тартув уьстинде куллык этемиз, –деди район етекшиси.
К.Янбулатов онынъ етекшилиги заманында бир неше социаллык маьнелиги болган меканлар салынганын атлы-аты ман айтты.
– Биз районда уьйкен меканлы янъы спортзал, администрация, район больница меканларын курдык. Ленин, Нариман авылларында спортзаллары ман бирге янъы школа меканларын салдырдык. Бу затларды ким эткен деп ойлайсыз? Соларды биз, бизим командамыз эткен! Аьлиги заманда меним етекшилигим астында Орта-Тоьбе авылында да янъы школа меканы курылып туры. Оннан алдынгы йылларда районда байланыс осал болган саялы, биз АТС-ты янъыртып, ога янъы ол заманга келисли куватлы алат салдык.Ондай алат коьп ерлердеги АТС-лерде йок та йок эди. Мине арамызда олтырган аьлиги район депутаты Шатемир Мунгишиев соны шайытлар. Оннан сонъ район орталыгында 400 орынлы Россиядынъ кубыла регионларынынъ биревинде де болмаган янъы балалар бавынынъ меканын курдырдык. Сонда аьли де 100 бала алмага, бавды 500 орынлы этпеге де болады. Эндиги ким айтпага болады бу затларды Казмагомед этпеген деп? Бирев де! Каранъыз, буьгуьнлердинъ оьзинде де мен республика бойынша калалар эм районлар ара ремонт этилуьвге беркитилген 10 объектлердинъ 2-вин бизим районга тилеп алдым. Коьресиз, Казмагомед кайдай акыллы аьдем! А оны осал билимсиз, алай-булай деп Интернетке язадылар. Соны ман быйыл Терекли-Мектеб авылындагы алдынгы педучилище меканы эм Червленные Буруны
авылынынъ маданият уьйи заманга келисли кепте ярастырылаяклар. Мен оьзим тамаша этемен кайтип биз сол шаклы куллыкты этпеге уьлгиремиз!
2000-ншы йылларда Червленные Буруны авылдан аргы якка карап асфальт йолы йок эди. Биз сол йолды да тап Ставрополь крайынынъ япсарына дейим еткердик. Тек бу ерде айтув керек, сога тоьселген асфальт-бетон осал сапатлы болганын. Мен онынъ акында коьпте айтканман.
Ызгы заманларда биз Терекли-Мектеб авылында 15 шакырым йолга, Терекли-Мектеб – Нариман авыллары арасындагы 5 шакырым йолга да янъыдан асфальт-бетон тоьседик. Бу ислер баьриси де тек меним уьстинлигим тувыл, ол бизим баьримиздинъ де етимисимиз.
Мени ыршувет алады деп язадылар. Мине бир аян мысал келтирейим. Мен тек янъы район аькимбасы болып туьскенде, мага бир неше авыл аькимбаслары эртеректен оьзлери мен акша да алып, ер тилемеге деп келген эдилер. Мен оларга ер керек болса алынъыз, исленъиз дедим. Кайтип мен олардан акша аламага боламан?!
Мине тагы бир керти мысал. Бизим районымыз билимлендируьв ягыннан республикадагы 42 районлар ишиннен тек 2 каладан кери калып, 3-нши орынды бийлейди. Ол уьстинлик тувылма? Бизим окувшылар, окытувшылар баьри конкурсларда да алды орынларды аладылар. Тек янъыларда Нариман авыл школасы конкурста енъди.
Маданият ягыннан бизди дайым да мактайдылар. Неше кере, айтпага, бизим драма театрымыз Турцияга, Татарстанга, Казахстанга, баска ерлерге барып, оьзлерин ийги ягыннан коьрсетип келедилер. Сондай неше мысаллар да келтирмеге боламыз, – деп белгиледи К.Янбулатов.
Муннан сонъ А.Янмурзаев район аькимбасынынъ эсап беруьвин макул коьрип алув акында район депутатларынынъ сессиясынынъ карарын окыды.
Сессиядынъ куьн йосыгы бойынша онынъ катнасувшылары РФ МВД-нынъ Ногай районы бойынша боьлигининъ начальниги Абдурахман Койлубаевтинъ оьткен 2016-ншы йыл уьшин эсап беруьвин тынъладылар. Район депутатлары онынъ эсап беруьвин де макул коьрдилер. Бу эсап беруьв бойынша «Ногайский район» МО Ямагат палатасынынъ председатели Эльмурза Саитов оьз ойын айтты эм сав район иш ислер боьлигининъ аьрекетине эм онынъ янъы етекшисининъ исине ийги белгисин берди эм соны аян мысаллар ман да беркитти.
Сессиядынъ уьшинши эм доьртинши соравлары ойласылган сонъ, депутатлар тийисли карарлар кабыл эттилер.

