Янъыларда Ногай районынынъ аькимбасы Мухтарбий Аджеков геологоразведчиклери эм олардынъ етекшиси «Ставропольнефтефизика» Акционер обществосынынъ тамада геофизиги Михаил Мошкин мен йолыгысты. Бу йолыгыста Ногай ра- йоны бойынша Россия ОМВД-сынынъ етекшиси Наиб Каракаев те ортакшылык этти.
Ногайымызда терен философиялык маьнеси болып, бир неше оьмирлер артта айтылып, несилден-несилге коьшип келетаган такпаклары, айтувлары айлак коьп. Сондай, эр кисилерге каратылып айтылган, такпаклардынъ бириси – эр киси эл уьшин тувады дегени. Аьвелгиде аьелде эр бала тувса, уьйкен сыпыралар курганлар, тартып, энъ де уьйкен малын сойганлар, бирерлерде, ат шаптырып, тойлар эткенлер.
Ногай районы бойынша Россия МВД-нынъ боьлигининъ начальниги Наиб Каракаев район авылларынынъ санитар-тазалык аьллери мен байланыслы сорав бойынша кенъес оьткерди.
(Басы 4-нши номерде) Ол коьнъили коьтерилип мектебке де кетти. Бирге окыйтаган кызлары, тап Солтанат янъы зат кийгендей, ога коьз айырмай карайтаган эдилер. Кыздынъ коьзинде куьлки ойнаганын коьрип, Зайрат та суьйинди. Ама муьйисте олтырган Енсылув ман кыймасы Солтанатка кыйсык карап, бир зат та анъламадылар. Карамады Солтанат Енсылувга, онынъ кыйсык каравына, кызлар ман куьлип дерислерди баслады. Бу...
Элимиздинъ туьрли ерлеринде, солай ок бас каласы Москвада, сырт яктагы калаларында бизим коьп ердеслеримиз куллык этедилер. Биз ердеслеримиздинъ эткен аьрекети мен, яшавы ман кызыксынамыз эм олардынъ уьстинликлери акында эситкенде суьйинемиз. Шоьлимизден узак ерлерде олардынъ ийги исининъ белгиленуьви бизди, боьтен де куьшли оьктемситеди.
Бир кере эки агалы-инили Нурсултан ман Камиль дуныя кезип, оьзининъ наьсибин излеп кетедилер. Бир неше куьннен олар бир патшалыкка етедилер. Сол ердинъ патшасынынъ эки кызы болады. Уьйкени, коьз айырып алмастай, бек ярасык болады, экиншиси ярасыклык пан мактангандай болмайды.
1989-ншы йылдынъ 15-нши увыт айында сол замандагы Совет Союзы совет аьскерлерин Афганистаннан шыгарып баслаган. Соьйтип, сол йыл бу патшалыктынъ ерлериннен аьскершилеримиздинъ баьриси де оьзлерининъ согыс техникасы ман бирге Тувган Элине кайтарылган. Соны ман бизим халкымыз уьшин тап 10 йылга созылган Афган согысы кутылган.
1969-ншы йыл. Мичуринск каласындагы педагогикалык университетин тамамлаган сонъ, 22 ясларындагы кыз Тамбов областининъ авылындагы балаларга билим бермеге бараман, деп аьзирленеди. Ама бакты онынъ яшав йолын оьзинше онълады. Буьгуьнлерде Тамара Алексеевна Истомина Ногай районынынъ Кумлы авылында оьмирининъ яртысын яшап келеди. Оьз яшавынынъ 40 йылдан артыгын билимлендируьвге багыслап келген.
Тавлылар 1830-ншы йыл коьп миллетли бирлик патшалык–имамат туьзгенлер. Онда мышыгызлар, ингушлар, аварлар, лезгинлер, лаклар эм Дагестаннынъ баска халклары киргенлер. Имам Шамиль – Кавказ тавлыларынынъ белгили аьскер басшысы, Сырт-Кавказ халкларынынъ миллет баьтири деп саналады.
Биз совет заманларында ятлавларымызда эм йырларымызда тувган-оьскен Караногай еримизди, Ногай шоьллигимизди бир тенъизден экиншисине дейим дайым да яйнаган аллы-ясыл ерлер деп сукланып данъклаганмыз эм суьйгенмиз. Дурысында да, бурынгы патша эм совет заманларында да, акы неден керек, шоьллигимиз коьбисинше бир кепте, язлыкта яйнаса да, язда кавраса да, энъ маьнелиси, тазалык эм экология ягыннан ийги аьллерде сакланып...
