Буьгуьнги бизим хабарымыз да сыйлы Баьтиримиз Халмурза Кумуковтынъ акында болады. Уьстимиздеги йылдынъ ишинде онынъ Уллы Аталык согысында баьтирлигин коьрсеткенине 80 йыл, тувганына 110 йыл болады. Халмурза Кумуков 1913-нши йылда Кишкей Йилиншик йылгасынынъ бойында орынласкан Икон-Халк авылында тувган. Ерли ети йыллык мектебин тамамлап, баслап тувган Икон-Халк, оннан сонъ ногай яс алыс болмаган Усть-Джегута авылларындагы МТС-та тракторист...

Коькек айдынъ би- ринши куьниннен алып савлай элимиз бойынша аьскер сырасына язлык шакырувы басланады. 18 ясына толган яслар повестка карап турадылар. Мен неше кере де эситкенмен, военкоматка эртеректен келсенъ, оьзинъ суьйген службасын сайламага боласынъ. Боьтен де, бир-бир яслар ВДВ, тенъиз пехота, илми роталарга туьспеге суьедилер. Не болса да, яслар армияга куллык этпеге барув керек, неге...

Кызмет кылув – баьри яс йигитлердинъ сыйлы борышы. Оьз Элин, тувган-оьскен ерин, аьелин аьр бир шынты эр киси коршаламага тийисли. Эрклик мектеби – аьскерде аьрекетлев – ол яс эр кисидинъ тыныш болмаган, ама яшавынынъ маьнели кезеги болады. Бу шакта яс йигит кыйынлыкларды оьтип уьйренеди. Бизим йигитлер аьскерде, оьзлерининъ уьйкен атайларындай болып, кыйынлыкларды тийисли кепте оьтпеге...

Бизим заманнынъ баьтирлери – согыс спецоперациясынынъ катнасувшылары Уллы Аталык согысынынъ ветеранларынынъ йигитликлери негизинде тербияланганлар. Бизим атайларымыз, оьзлерининъ канын-янын аямай, нацизм мен куьрес юриткенлер. Сол кайгылы куьнлерден 80 йыл оьткеннен сонъ да, бу куьнлерде Россиядынъ увыллары оьз аталарынынъ исин бардырадылар. Кайсы заманларда да Россиядынъ йигерли йигитлери душпаннан оьз Аталыгын коршалавда эрклик коьрсеткенлер. Олар куьллелер астыннан алдыга...

Уллы Аталык согысынынъ Енъуьв салюты дуныяга суьйиништи аькелгениннен заьлим заманлар оьтедилер. Сол шаклы йыллар оьтсе де, 9-ншы Май куьни бизге айлак баалы эм юреклерге йылувлы болып тиеди. Согыстан сонъ бир неше несил оьсип келетаган болса да, бу куьн бизге бир аьлеметлиги мен келгендей болып сезиледи. Тынышлыкта тувганлар да бу байрамга (календарь бойынша баскаларга коьре) туьрлише...

Бу куьнлерде Савытлы куьшлерге уьйкен маьне бериледи. Россия Федерациясында кайсы заманларда да куватлы аьскер болган эм бар. Аьлиги заманларда аьр бир эр кисидинъ элин коршалавга шыкканы бек пайдалы эм контрактлы ис аьрекет бардырувы боьтен де хош коьриледи.

Уллы Аталык согысынынъ тарихи данъклы эм кайгылы. Совет Союзынынъ заманында да, аьли де сол согыста катнаскан баьтирлеримиздинъ эткен баьтирлигине биз айлак уьйкен маьне бергенмиз. Биз ветеранларды коьрдик, олар ман олтырып хабарламага да бизде амаллар бар эди, оькинишке, буьгуьнлерде сол каты согыстынъ ветеранлары йок, болса да, яс несилимиз де Уллы Енъуьвди аькелген аьскершилеримизге сый этип, юреклеринде...

Уллы Енъуьвдинъ 78-нши язлыгын Бораншы авылынынъ К.Оразбаев атындагы орта мектебинде «Енъуьв терезеси» деген акциясында ортакшылык этуьви мен йолыгадылар. Акцияда мектебтинъ 8-нши класс окувшылары белсен катнастылар. Олар оьзлерининъ класс боьлмесининъ терезесин ярасык бояклар ман безекледилер, енъуьв белгилери: юлдызлар, георгиевский ленталар ман коьрклендирдилер. Энъ де маьнелиси – Уллы Аталык согысынынъ катнасувшыларына оьсип келетаган несилдинъ ваькиллерининъ билдирген разылык...

1-нши Май куьни элимиздинъ коьплеген калаларында эм районларында Язлык эм Ис байрамы деп белгиленеди. Дагестан Республикасынынъ Ногай районында бу куьнге багысланган шаралар озгарылды. Терекли-Мектеб авылында Ногай патшалык саз алатлар оркестрининъ концерт залынынъ алдында шатлыклы митинг озды. Бу шарада ДР авыл хозяйство эм азык-туьлик министри Мухтарбий Аджеков, «Ногайский район» МР аькимбасы Джамалутдин Эсиргепов, Терекли-Мектеб авыл аькимбасынынъ...

Йылдан-йылга кете береди заман туманлары ишине бизден 1945-нши йылдынъ 9-ншы Май куьни. Ол, бир соьзсиз де, оьткен ХХ оьмирдинъ энъ маьнели тарих оьзгериси болады. Буьгуьнлерде сол 1940-ншы йылларда элимизде уьстине аьскерши шинельлерин кийген 34 миллионнан артык аьдем (ишинде 2500 ногай йигитлери де бар) саналганы белгили. Олардынъ да 8,6 миллионы сол Уллы Аталык согысынынъ дав майданларында...