Ногай район ерин немец-фашист аьскерлериннен босатувылувынынъ 80 йыллык мерекесине рас келип Кумлы авылынынъ согыс йыллардагы баьтирлиги Заманнынъ оьз эстелиги бар – ол тарих. Сонынъ уьшин дуныя туьрли шакларда ер юзин сенъкилдеткен кыйынлыкларды эм миллионлаган яшавларды аькеткен каты согысларды бир де мутпайды.
Украина еринде урыслар юретаганлы аз деп те, коьп деп те айтып болмаймыз. Сол алты айдан артык заман ишинде не шаклы аьдемлердинъ бактылары туьрленди, аьскершилердинъ, ерли яшавшылардынъ болсын, яшав оьмирлери уьзилгенлер де аз тувыл. Кайдай урыслар болса да, аьдем яшавын уьзбеген ер болмаган эм болмаяк.
Аьр бир миллеттинъ ваькили оьзин сыйлайтаган болса, ол айлак терениннен болмаса да, тарихин де, адабиатын да, саниятын да билмеге керек. Сол затларды билсе, ол кайсы ерде де, баска миллетлер алдында оьзин танытпага да, сыйлавга да тийисли болмага да болаяк.
Шынты эр кисидинъ касиети кайдай болмага керек? Бу соравга туьрли заманларда яшаган аьдемлер баскаша явап бермеге де боладылар. Тек аьр кайсысы да – Эр кисидинъ касиетинде каьмбиллик алды орында болмага тийисли деп айтаягына шексинмеймен.
Аьдем яшавында бакты деген каты эм аявсыз сайлавды: анъсыздан кыйынлы аьлге туьскенде, сол саьат ок, ол алдыга яде артка абыт этпеге болаягы акында маьнели соравды шешпеге керегин баьрининъ де алдына салмайды. Эм ким болса сол мундай авыр соравды бирден ок шешип те болмайды. Ол шешти эм йигерли кепте алдыга абытлады.
Буьгуьнлерде Уллы Аталык согысынынъ маьнели аьскершилик кампаниясынынъ бир кезеги – Сырт Кавказ уьшин урыслар юрип турганлы 80 йыл толады. Сол урыслар элимиздинъ уьйкен тарихининъ данъклы бетлерининъ бириси. 1942-1943-нши согыс йыллары бизим тувган ягымыздынъ, ата-аналарымыздынъ бактыларындагы оьсесли навасыз куьнлерден туьзилген бизим мутылмас эс белгимиз болады. Сондай эс белгимиздинъ бириси аьр куьн де коьз алдымызда – ол...
Биз билетаган кепте, Донбасс халк республикаларындагы, Херсон эм Запорожье областьлериндеги яшавшылардынъ референдумлары болып оьттилер. Савлайхалклык тавыс беруьвлери сырагысында солардынъ яшавшылары Россия сырасына кирмеге деп ойларын билдирдилер.
Кырк кийик айынынъ 23-27-нши куьнлеринде Донецк эм Луганск халк республикаларында, солай ок Запорожский эм Херсон областьлеринде Россия сырасына кируьв акында референдумлар оьтти. Тавыс беруьв сырагылары бойынша бу регионлардынъ яшавшылары бизим элимиздинъ сырасына кируьвди сайладылар.
Быйыл, 30-ншы сентябрьде, Москвада Кремльдеги Георгиев залында Россия Федерациясы сырасына янъы субъектлерди: ДНР, ЛНР, Запорожский мен Херсонский областьлерди алув ман байланыслы шара болып оьтти. Бу тарихке кирген маьнели оьзгеристе Россия Президенти Владимир Путин халкка каратылган шакырувы ман шыгып соьйлеген. Сонынъ акында оьзининъ ойын «Единая Россия» Савлайроссиялык политикалык партиясынынъ Ногай ерли боьлигининъ толтырувшы секретари Амирхан Межитов...
Кенъ тоьселип яйрап яткан Ногай шоьли Уллы Аталык согысы йылларында явдан босатылганлы быйыл 80 йыл толады. Соннан бери сол шаклы заман озса да, тарих бетлеринде сакланган 1942-нши йылдынъ бу эстеликли куьнлерининъ акында данък несилден-несилге коьширилип тураяк.
