Согыс заманында сес-хабарсыз йойытылганлар. Не уьшин олар айлак коьп болган сол заманда? Аьлиги заманга дейим санавлар юритиледи эм оларды битируьв кыйынлы болады. Сес-хабарсыз йойытылган кызыл аьскершилердинъ саны биринши болып, 2009-ншы йылдынъ канътар айында айтылган, сол заманда олар 2,4 миллион аьдем деп белгиленеди, аьскершилер оьлгенлердинъ эм есирге туьскенлердинъ арасында йок.
Уллы Аталык согысы басланувы ман элимиздинъ эр йигитлери, тастай эрклерин йыйып, колларына савыт-садак алып, кара булыт болып янаскан явдынъ тамагыннан сыкпага аьзир болды.
Кан тоьгисли Уллы Аталык согысы кутылганлы 76 йыл озды. Ол 27 миллион совет аьскершилерининъ, миллионлаган картлар, хатынлар эм балалардынъ яшавын аькетти. Коьплердинъ бактыларын бузды, ювыкларыннан айырды. Уллы Енъуьвден неше йыл оьтсе де, совет аьскершилерининъ согыс майданларында эткен йигитликлери, картлар ман хатынлардынъ тылда «Баьри зат фронт уьшин, баьри зат енъуьв уьшин» деген шакырув ман ислеви, балалардынъ...
Джалалдин Магомед увылы Шихмурзаев… Оьмири бек кыска болган, ама онынъ иси, халкы уьшин эткен ийгилиги оьмирлерге сакланар. Менимше, ногай халкы онынъ атын ийги ягыннан айтып турмага керек.
Быйыл май айынынъ биринде белгили ногай аьлими, язувшы, фольклоршы Джалалдин Магомедович Шихмурзаев тувганлы 85 йыл болаяк эди. Оьзи арамызда йок болса да, бу мереке онынъ тувган еринде маьнели оьзгерис эсабында озгарылар деп ойлайман. Яшавы онынъ яркын эм емисли эди эм сонъында коьп йыллар бойы онынъ тенълерининъ эм аьлимлердинъ куьндегилик исинде бардырылды.
Орманларда от туьсуьвлер – аьдемнинъ яшав аьрекетининъ эм тоьгерек яктынъ кавыфсызлыгы ман байланыслы энъ де маьнели маьселелердинъ бириси болады. От туьсуьвлер тек Дагестаннынъ тувыл, савлай элимиздинъ экономикасына эм экологиясына зыян келтиредилер.
Коькек айынынъ сонъгы куьнинде от туьсуьвге карсы боьлигининъ куллыкшылары оьзлерининъ кеспи байрамын белгиледилер. Бу куьнлерде от туьсуьвге карсы боьлиги Россия МЧС сырасына киреди.
Янъыларда Ногай районынынъ маданият тармагынынъ ийги иси мен белгили ваькиллери маданият куллыкшыларынынъ Россия профсоюзынынъ Сый грамоталары ман савгаландылар.
Соьйтип, уьйкен этип язылган язувы болган плакат илип, авыл маданият уьйининъ каралдысы ярасык шешекейлер, Чернобыль атом электростанциясы атылганнан сонъ, сонынъ калдыкларын тайдырувда катнаскан ердеслеримиздинъ суьвретлери салынып, аьзирленген баннер де коьзге туьсип, келген конакларды Орта-Тоьбе авыл яшавшылары йолыктылар. Бу куьн конак болып, Ногай районымыздынъ баьри авылларыннан да, сол 35 йыл артта болган казады басларыннан оьткерген, тувра...
Чернобыль атом электростанциясында авария болды деген коркынышлы хабар 1986-ншы йылдынъ коькек айынынъ 26-ншы куьнинде савлай дуныяды айланды. Бир кишкей кесек заманнынъ ишинде Чернобыль деген каладынъ аты баьрисине де белгили болды. Чернобыль атом электростанциясында болган баьле-каза калдыкларын тайдырув исинде 700-ге ювык аьдемлер катнасканлар. Оьз куьшин, бир-бир заманларда яшавын кавыфлыкты тайдырув уьшин туьрли кеспили аьдемлер бергенлер.
