«Атайымнынъ йигитлиги акында язув – ол уьйкен оьрмет эм салдарлы оьлшемли яваплылык.
Меним соьзлерим атайымнынъ согыста янын кыйнаган юрек сызлавын эм коьрсеткен йигитлигин толысынша бир де суьвретлеп болмаягымды анълайтаган эдим…
Меним атайымнынъ фронт йоллары 1941-нши йылда, ол мектебти битиргеннен сонъ сонда ок басланды. Яслык шагында, сенимлерге эм мыратларга бийленген вакытта, ол аьскер сырасына шакыртылып, фронттынъ алдышылыгына йиберилген. Онынъ йолы авыр согыс урыслардан, ашшылык эм сувыклык аьллерден оьткен. Ол уьйкен согыс оьзгерислердинъ катнасувшысы болган, коьзи мен оьлимди, согыс савытсадагы ман бузгышланган ерлерди коьрген, ама куьш-куватлыгы ягыннан енъуьвге етисуьвге онынъ ымтылыслыгын бир зат та токтатып болмаган…».
Сондай кирис соьз бен басланады Джалалдин Шихмурзаев атындагы Кумлы авыл мектеб окувшысы Найман Ваисовтынъ коьп йыллар артта язган сочинениеси…
Сонъ Найман аьдемшилик тарихинде энъ кан тоьгисли Уллы Аталык согыс йылларында оьз Аталыгы уьшин йигитлерше куьрескен эм бизим аьскерлердинъ немец-фашист баскыншыларына карсы согысувда енъуьвди ювыклатувга, кишкей болса да, оьз уьлисин коскан атайы Давлен Отегулович Ваисовтынъ авыр фронт йолларын суьвретлейди.
Согыс ветеранынынъ уныгы язган сочинениединъ иштелиги мен таныскан аьр бир аьдем бу мектебтинъ тарих окув сабагы бойынша окытувшысы оьз исининъ шынты устасы экенинде шекленмейди, неге десе онынъ аркасы ман окувшы элимиздинъ согыс тарихининъ бу коркынышлы бетлерин бек аьруьв билетаганы коьринеди. Соны шайытлайды сочинение иштелигининъ айырым коьп ерлери: мунда Найман Кавказдынъ йигитлерше коршаланувын коьрсетеди, онда болган каты согыс оьзгерислеринде 328-нши мергин дивизиясынынъ аьскершилери, сонынъ сырасында Давлен Ваисов болып, ортакшылык эткенин толысынша суьвретлейди…
«Меним атайым Давлен солай ок «Эдельвейс» немец дивизиясына карсы урысларда да катнаскан.
Ол согыстынъ баьри авыр йолын оьткен эм Тувган ери уьшин куьшкуватлыгын, ден савлыгын аямай, йигитлерше куьрескен.
Согыс йылларында атайым каты яраланып, сырагысында колын йойыткан. Ама, согыс майданлардан тувган Кумлы авылына кайтып, оьзининъ суьйикли исин тасламады: савлай Ногай шоьлиннен музыкантларды Давленатайым йырлар йырлав, ногай анъларын шалув ярысларына йыятаган эди. Бу оьз кепли кызыклы ярысларда тек йырлар йырланып, анълар шалынмаган, мунда йыр анълары, ногайша айтканда, «сазлар» ойланып шыгарылган.
Аьлиге дейим алдынгы музыкантлар меним атайым ман ойланып шыгарылган йыр анъын эслеринде саклайдылар эм саз алатларында ойнап эситтиредилер. Бу йыр анъы соьйтип те аталады – «Давлен-саз».
Давлен атайым 1980-нши йылда дуныядан тайды, ама онынъ данъклы эстелиги акында эс бизим аьелимизде тири. Онынъ балалары, уныклары эм немерелери уьйкен оьктемлик пен онынъ суьйикли иси мен каьрлейдилер…» – соьйтип язган оьз сочинениесинде унык кедеси согыс ветераны Давлен Ваисов акында.
Мектебте окув йылларында Найман Ваисовтынъ язган бу коьп табаклы сочинениеси аьел архивинде аявланып сакланады.
Буьгуьнде Найман Ваисов – аьлиги заманнынъ баьтирлери сырасында. Ол согыс спецоперация еринде Россия элимиздинъ суверенитети эм бойсынмаслыгы уьшин эр борышын намысы ман толтырады. Атайы Давлен Ваисовтынъ йигитлиги – уныгына уьйкен коьрим.
Любовь Уразаева.
Суьвретте: СВО катнасувшысы Найман Ваисов.
