Каспий тенъизи Мировой океаннан армаган болганга коьре, баска сувагашлардан баскаланады, мунда туьзилген экологиялык тармагы  баска бир ерде де белгиленмейди. Каспийдинъ тоьгерегинде орынласкан эллердинъ 

биргелес аьрекетининъ ниети 

экология болады, биологиялык 

туьрленислерди тергев, дурыс 

кулланув эм саклав. Тенъизде 

балыклардынъ 150 кеплери бар 

деп айтылады, олардынъ отызы 

ысланатаган деп саналады. Бу 

ерде бекир (осетр) балыкларды 

айырув керек, олардынъ коьбиси Каспийде деп белгиленеди.  Россия, Азербайджан, Иран, 

Казахстан эм Туркменистан 

эллери, кол басылган келисуьвге коьре, биргелесип сув  ресурсларынынъ аьллерин тергев бойынша илми излестируьвлер, балыкты саклав шаралар озгарадылар. 2018-нши йыл  Казахстан элинде V Каспий саммитиннен сонъ Владимир Путин, Нурсултан Назарбаев, Хасан Роухани, Ильхам Алиев и Гурбангулы Бердымухамедов Каспийдинъ ыхтыяр статусын белгилейтаган документке кол бастылар. Сол заман Россия Президенти Владимир Путин янъы конвенция Каспий тенъизи тек тынышлы мыратларга кулланылаягын эм мунда бу 

регионга кирмейтаган эллердинъ Савытлы куьшлери болмаягына сендиретаганын тагы да бир кере белгиледи. Онынъ айтувы ман, Каспийдинъ аьлиги статусы баска эллер мен катнасувды янъы дережеге шыгарады. Сол йыллардынъ ишинде Каспийди саклав, онынъ биологиялык ресурсларын дурыс кулланув бойынша коьп ислер юритилип турады. Конвенциядынъ борышларын яшавга шыгарув уьшин, онынъ тоьгерегиндеги патшалыклардынъ оьрленуьви уьшин бес эллер биргелесип аьрекет этуьв керек. Оьз ягыннан Россия Федерациясы региональли кызыксынувлардынъ  бирлигине, дослык, анъламлык 

байланысларына коьре, баска 

эллер мен йолдаслыкты бер-

китпеге ымтылады. 

Каспий тенъизи мен бир неше экологиялык маьселелер 

байланыслы. Солардынъ ишин-

де – тенъиз сайы болады, сув 

кирленеди, балыкларга, сув 

айванларга, кусларга кавыф-

лык тувады. Солай ок сув сайы 

болганда, онлаган йыллардан 

бери сакланган кир калдыклар 

бар ерлер ашыладылар. Ел сол 

шанъды коьтереди эм аьдем-

лердинъ, экологиялык тарма-

клардынъ ден савлыгына зарар 

келтириледи.

Бу маьселелердинъ коьбиси Каспий тоьгерегиндеги баьри патшалыклардынъ биргелесип ислевин талаплайдылар. 

Конвенцияга кол басув Каспий 

тенъизининъ халклар ара ыхтыяр маьнесин белгилевинде уьйкен абыт болды. Бу документти 

шынтылай да бес яктан туьрли 

тармакларда – согыс тармагыннан экономика эм маданиятка дейим сенимли негизи деп айтпага боламыз. Каспий тоьгерегиндеги эллердинъ биргелес куьш салувы Каспийди тынышлык, танъ конъысылык эм бирге аьрекет этуьв ери этпеге 

каратылган. 

Россия Президентининъ 

айтувы ман, Каспийдинъ сайы 

болув маьселесин биргелесип, 

шешпеге керек. 

– Биз Арал тенъизи мен бол-

ган заттан Каспийди сакламага 

керекпиз. Онда тек туз эм шан-

даклар. Мен билмеймен, баьри 

куьшимизди салып та, биз таби-

атка карсы турып болармыз ба, 

тек колымыздан келген затты 

бизге этпеге – борыш, – деди 

В.Путин яс аьлимлер конгрес-

сининъ катнасувшылары ман 

йолыгыста. Бу маьселе акын-

да ол Азербайджан эм Казах-

стан президентлери Ильхам 

Алиев эм Касым-Жомарт Тока-

ев пен ойласты. Азербайджан 

басшысы ман бирге бу маьселе 

бойынша куллыклар юритпеге 

токтастылар. В.Путин Россия 

оькиметине келисли программа 

туьзбеге тапшырув этти. 

Каспий тенъизининъ куьни 

– тек табиаттынъ маьнелигин 

эм ярасыклыгын мактав бай-

рамы тувыл, сол куьн биз тагы 

да бир кере аьлемет сувагаш-

тынъ экологиялык маьселеле-

рине эс этемиз эм сенемиз: сол 

соравларды шешуьв регионлар-

дынъ табиатын сакламага амал берер.

Г.Бекмуратова.

Суьвретте: Каспий тенъизи.