Россия Президенти Владимир Путиннинъ 2025-нши йылдынъ 25-нши декабринде кабыл этилинип алынган указына коьре, 2026-ншы йыл Россия халкларынынъ Бирлик йылы эсабында оьтеек.
Сондай ой-маслагатты эл басшысына Миллетлер ара байланыслар советининъ (2025-нши йылдынъ 5-нши ноябринде) Кремльде оьткен кенъесинде Савлайроссиялык казак ямагатынынъ атаманы Виталий Кузнецов билдирген.
Бу баслав миллетлер бирлигин, халклар ара тынышлыкты эм макулласувды беркитуьвге каратылган. Официаллык аьлде Россия Халкларынынъ Бирлик йылынынъ ашылувына
багысланган шара Москвада, «Россия» Миллет орталыгында «Билим» ямагатынынъ ярыкландырув марафоны ишинде 2026-ншы йылдынъ 5-нши февралинде озгарылды. Онда Россиядынъ 190-нан артык халклары эм шет эллер конаклары, элимиздинъ 89 регионларыннан, сонынъ ишинде Дагестан Республикасыннан да, 4 мынънан артык аьдемлер
катнастылар.
Йыйылганлар алдында шыгып соьйлевинде РФ Президенти Владимир Путин Россия онынъ сырасына киретаган халкларга сый этуьв негизинде туьзилгенин белгиледи. Онынъ айтувы ман, Россияга киретаган халклар маданиятына, аьдетлерине эм анъ-акыл баалыкларына уьйкен сый этуьв деген бас орында турган. Сонынъ уьшин де оьмирлер
узагында бу баалыклар баьри халклары уьшин ортак болганлар.
Путин халктынъ бирлесуьвининъ тарих уьлгилерин белгилеп айтты: Россияда авыр 1598-1613-нши йыллардагы политикалык, экономикалык эм социаллык кризис заманда халктынъ Москвады эм ортак патшалыкты коршалавга турган, Поволжье ериннен ополченецлер шет эллер шапкынлыгыннан босатув уьшин бас калага карап йолланганлар.
Сондай бирлик Наполеоннынъ эм Гитлердинъ шапкынлык этуьв йылларында да орын тапты.
Аьлиги туьзилген аьллер мен байланыста В.Путин булай деди: «Сол зат буьгуьн де орын табады: фронтта, СВО еринде бизим аьскершилер, бизим баьтирлер, миллетлигининъ, динининъ туьрлилигине карамастан, бири-бирисине «Аданас» деп айтадылар. Эм бу заттынъ уьйкен маьнелиги бар. Сол зат тувыл ма бизим енъилмес бирлигимизди шайытлайтаганы!? Бу – аян акыйкат, энъ туьрли тармакларда бизим етисуьвлеримиздинъ эм енъуьвлеримиздинъ негизинде орынласкан зат. Халклар ара шынты бирликтинъ, аьскершилик кардашлыктынъ яркын уьлгисин коьрсетедилер СВО барысында бизим баьтирлер – аьскершилер эм офицерлер». «Олар бирге Россия уьшин куьреске йолланадылар, согыс урысларында биз баьримиз – бир халк экенин шайытлайдылар», – деп белгиледи Оьр Главнокомандующий.
Согыс спецоперациясы бизим элимиздинъ миллетлер ара, конфессиялар ара берк бирлигимиздинъ айырым согысстратегиялык маьнелигин белгилейди эм шайытлайды. Биз коьремиз: СВО еринде россиянлы аьскершилерининъ сырасында туьрли миллетли эр йигитлер болганы – ол, коллективлик Куьнбатар эсаплагандай, осаллык тувыл, ол – бизим
куьшимиз эм артыклыгымыз.
Алдын да, 2025-нши йылдынъ 19-ншы декабринде, Тувра линия барысында Путин солай ок 2026-ншы йылды Россия Халкларынынъ Бирлик йылы эсабында озаягы ман байланыста токтасканы акында ойлары ман боьлисип, булай деген: «Бизди не зат бирлестиреди – Россия Федерациясынынъ баьри халкларынынъ аьдеттеги ортак баалыклары. Ол бу куьнлерде согыс спецоперациясын озгарувдынъ барысында боьтен де маьнели, анълавлы, эм биз соны ийги коьремиз».
Бирлик йылынынъ маьнели кесеги болар 2025-нши йылдынъ 4-нши ноябринде – Халк Бирлигининъ куьнинде Россия Президентининъ указлары ман токтастырылган эки янъы патшалык байрамлары.
2026-ншы йылдан алып янъы байрамлар токтастырылган: бириншиси – Россия Федерациясынынъ аз санлы ерли халкларынынъ куьни. Ол йыл сайын 30-ншы апрельде белгиленеек. Ол куьн босына сайланып алынмаган: 1999-ншы йыл сол куьн «РФ-нынъ аз санлы ерли халклар ыхтыярларынынъ гарантиялары акында» деген федераллык закон кабыл этилинип алынган. Байрам бу халклардынъ аьдеттеги яшав кебин, каьрлейтаган ислерин, хозяйстволык аьрекетин эм айырымлыгы бар маданиятын саклавга
каратылган.
Экинши байрам – 8-нши сентябрьде, шаир Расул Гамзатовтынъ тувган куьнинде Россия Федерациясынынъ халк тиллерининъ куьни белгиленеек. Онынъ бас мырады – элимиздинъ тил туьрлилигин яклав эм колтыклав, ана тиллерин кенъ яйылдырув эм оьрметлев. Россия Халклар Бирлигининъ йылында эстеликли эм оьзгерисли куьнлер
де аз тувыл. Айтпага, 2026-ншы йылда орыс фольклорын эм халк акыл-ойларын йыювшы уллы Владимир Даль тувганлы 225 йыл толаяк, «Дагестан» Этномедиахолдингтинъ «Шоьл тавысы» республикалык газетасы дуныя ярыгына шыкканлы 95 йыллыгын белгилеек. Бу эки эстеликли куьнлер, тил асабалыгынынъ маьнелилигин эске салып, йылдынъ ортак темасына келисли киристириледи. Россия Халклар Бирлигининъ йылында меним кишкей ногай халкымда да белгиленеек эстеликли куьнлер бар.
Оьзлерининъ яратувшылык аьрекети мен бар ногайымда туьрли тармакларда атлары белгили ердеслеримиз: толаяк эди быйыл 90 ясына филология илмилерининъ кандидаты Джалалдин Шихмурзаев, кенъ аьлинде белгиленеек шоьл еримизде де, элимиздинъ баска муьйислеринде де зейинли ногай суьвретшимиз Сраждин Батыровтынъ эстелигине сый этуьв мен ол тувганлы 75 йыллыгы. Белгилейди оьзлерининъ сыйлы мерекелерин соьз усталары – Дагестаннынъ халк шаири Бийке Кулунчакова, Имаметдин Насими атындагы Халклар ара адабиятлык алтын баргысынынъ лауреаты Мурат Авезов, «Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ бас редакторы Эльмира Кожаева. Кызыл сыдыра ман киргисткенлер оьз атларын бу инсанлар коьпмиллетли элимиз – Россиядынъ тарихине.
Миллетлиги ягыннан туьрлиликке карамастан, Россия халкларында усаслы аьдет баалыклар да бар: конаксуьерлик, кажынмай туьрли ис пен каьрлев, ясуьйкенге сый-оьрметлик этуьв. Несилденнесилге коьширилип, Россия халкларын бирлестиретаган коьплеген баалыклар орын табады: патриотизм – Тувган ерине суьйимлик, онынъ маданиятын эм
аьдет-йорыкларын сакламага ниет, халклар дослыгы – туьрли миллет ваькиллерине сый этуьв, тынышлыкта эм тил бирликте яшамага шалысув, аьел баалыклары – онынъ тар байланыслыгы, атаанага сый этуьв эм оьзиннен кишкей акында каьр шегуьв, акыл-ой баалыклар – ийгиликке ынанув, дурыслык, акыйкатлык эм языксынув.
Йогарыда айтылганды ыспатлай берип, сизге мысал эсабында быйылдынъ март айында элимиздинъ коьпмиллетли калаларынынъ бириси – Саратовта болып озган шара акында хабарламага суьемен. Ораза айында мунда «Дагестан» миллет-маданиятлык орталыгынынъ баславы ман коллективлик авызашув (ифтар) шарасы озгарылды. Россия
Халкларынынъ Бирлик йылында оьткен бу шарада сыйлы конаклар арасында Поволжье мусылманларынынъ Дин управлениесининъ аькимбасы муфтий Мухаддас-хазрат Бибарсов, Ямагат палатасынынъ председатели Борис Шинчук, Саратов областининъ ишки политика эм ямагат байланыслар министрининъ орынбасары Тимофей Лещенко, миллет эм ямагат организациялар етекшилери, бизнесменлер, илми, билимлендируьв, медицина, спорт эм баска тармаклар ваькиллери бар эдилер. Муфтий, авызашув шарасын уйгынлаганларга разылыгын билдирип, бу киели айында йолыгыслар, йыйынлар озгарув деген аьдетке киргенин белгилей келип, солай ок туьрли халклардынъ тарихин, аьдетйорыкларын эм маданиятын уьйренуьвдинъ уьйкен маьнелиги барын айтты.
Тагы да бир шара акында билдирейим. Янъыларда басында Савлык саклав оьрленуьвининъ Миллет фонды РФ Ямагат палатасындагы донорлык кан бойынша Координационлык совети мен, Федераллык медико-биологиялык агентствосы эм «Российский Красный крест» ортакроссиялык ямагат организациясы ман биргелесте «Код донора. Единство народов России» Савлайроссиялык акциясы озгарылып басланганы билдирилди. Бу акция – уьйкен оьлшемли эсабында оьткерилетаган бесинши проект, ол – быйылдынъ билдирилген тематикасы ман кан донорствосынынъ оьрленуьвин бирлестиретаган шара. Онынъ мырады – тек кериде кан болганын толыстырув тувыл, ол туьрли миллетли, туьрли маданиятлы, кеспили аьдемлерди бирлестиретаган ортак баалык – аьдем яшавын саклав, оьлимнен куткарувга онълав. «Куьш бирлиги – туьрли халклар донорлары» шакырувы астында оьткен кезекли донорлык акциясынынъ катнасувшылары болдылар, айтпага, «Поволжский институт управления имени Столыпина» йогары окув ошагынынъ студентлери – туьрли халклар ваькиллери. Каладынъ донорлык орталыгынынъ бас врачы, медицина илмилерининъ докторы, профессор Алексей Данилов,
сондай шаралардынъ маьнелигин белгилей келип, яслар ман йолыгысувында булай деди: «Биз маданиятлар туьрлилигин, бир мырат – ювыгынъа ярдамласув уьшин миллетлер бирлесетаганын аян коьрдик». Россия Халкларынынъ Бирлик йылын озгарув толерантность эм миллетлер ара аьллесуьв маданиятынынъ оьрленуьвине, балаларда тарихке эм маданиятка кызыксынувды кеплевге, коьпмиллетли Россия уьшин оьктемлик сезимин тербиялавга себеплигин тийгистеди. Бирге бу йылда дослык эм бирлик аьлинде оьмир суьрейик! Россия куьши – онынъ халкларында! Уьстимиздеги 2026-ншы йыл бизим асабалыгымыз уьшин оьктемлик йылы эсабында озсын!
Любовь Уразаева,
Россия Журналистлер Союзынынъ агзасы.
