(Новелла)
Куьздинъ яман «йылавык» куьнлери эди. Тереклер елдинъ куьшлилигиннен зыйк-зыйк этип майысадылар. Орамларда автобуслар да сийрек юредилер. Сондай куьнде кайда бараяксынъ? Институтка ма? Буьгуьн лекциялар йок. Биз, Афис, Муса-Али, Сылапберди эм мен эригип уйкы басып туры эдик. Мундай вакытта бир зат та эткинъ келмейди. Бирден коридордынъ такта полы авыр юристен зыйкылдады. Эсик согылды. «Киринъиз», – деп кышкырдык. Боьлмеге бизим алал досларымыз Али-Паша ман Сашка-Очковтиратель кирип келдилер. Биз суьйингеннен, олтырган ерлеримизден ушып турагалдык. Кушакластык, хабарластык. Муса-Али столга стаканларды тизип баслады, а мен уьйкен эки бос шайникти алып, ашханага шай салмага асыктым. Боьлмеден шыгаятырганда, мен ясларга коьз кысып: «Али-Паша бизге Есенин мен Хайямды окыяк болар», – дедим. Яслар «аьше-аьше» дегендей болып шувылдастылар. Сашага коьзилдирик киетаганы уьшин «Очковтиратель» деп ат берген эдик. Аьлемет ян оьзи. Не зат деп те айт, ол бир заманда да ашувланмайтаган эди. Бес йылдынъ ишинде биз оны бир де туьрленип коьрген йокпыз.
Шайниклерди газ пешке салып, энди Али-Пашады тынълайым деп кайтаяк болган эдим, бирден коьзим терезеде олтырган курткага илинди. Систей кадалдым. Кара кийген караборан куртка терезединъ туьбинде бир аягын коьсилтип, экинши аягын бувынына буьгип олтыры эди. Ол бизим техничкамыз. Полларды ювып, тыншаймага олтырган. Ол бизде ислейтаганы коьп болады. Биз онынъ авыр яшавы акында ийнеден-йипке тизип билемиз. Заманымыз болса, ярдам этемиз: оны ман бирге пол ювамыз, тоьменнен сувын аькелемиз…
Куртка коьсилип, аркасын иргеге берип олтырган. Онынъ сол колында оьтпек кесеги, куртка оьтпектен шымтып кавып кефирден увыртлайды. Мен оны янъы коьргеним йок. Тек турысына сейир эттим. Коьзлерин алыска тиккен. Бети кайгылы, увыртлары оттай янатаган эдилер. «Ярабий. Не зат туьскен экен курткадынъ эсине?» – деп ойландым мен. Эш те яслыгы туьскен болар…
Куьлмелиге оранган ярасык. Бели бир увыс кыз оьз тойында шыйратылган мыйыклы, орта бойлы наьзик яс пан бийийди. Яс – байы. Дуьмбирдек согылады, кобыз тартылады, сыбызгы ойнайды. Той кызувында. Эки оьксиз яшавларын бир эткенлер. Оьксиз болсалар да, олардынъ йолдаслары коьп эди. Йолдаслары боьлди кыздынъ куванышын. Коьтердилер, той эттилер.
Кыз байын бек суьетаган эди. Суьювдинъ уьйкенлигиннен байы ога кул болды. Пише ога тавке болды. Дуныяда булардынъ наьсиби Арапа тавдай оьсти: яс келин уьш эгиз увыл тапты. Суьйиништинъ сонъы да, кыйыры да йок эди.
Яс кыскаяклы эртеннен кешке дейим балаларына карап коьзи тоймайды. Куьннен-куьнге яслар оьстилер. Уьйкен болдылар. Мектебке бардылар. Оны да кутылдылар.
Бирден совет кыралына каза келди. Уллы Аталык согысы басланды. Кавга сескендирди. Бир уьйден доьрт эркек тувган элди явдан саклавга кетти. Кыскаяклы кайгыдан кан ютты. Почтальонды коьрсе ювырып алдына шыкты. Ятса туьсине увыллары, суьйген байы энди. Кайгысын кавгадан келетаган уьшкил хатлар ман боьлетаган эди. Конъысылардынъ бирлери коьмуьв кагытларын да алдылар, юртларына кан куйылды. Согыс кутылмага аз калып туры, совет халкы фашистлерди инине кувып бараятыр. Пишединъ балаларыннан эм байыннан хатлар токтамай келедилер. Конъысы кыскаяклылар ога сукланып аладылар.
Язлыктынъ яйма шуваклы куьни эди. Кыскаяклы сандыктан яслардынъ кийимлерин шыгарып ел кактырды. Коьйлеклерди кайта-кайта ийискелейди. Уьйдинъ ишинде турган пишединъ коьзлери бирден терезеде токтадылар. Почтальон кыз корага кесек кагытлар кыстырды да, ювырып кетти. Соны коьргенлей, анадынъ юреги аттай тепти, бир зат сезгендей аякларынынъ бувыны босады. Кыз корада доьрт коьмуьв кагытын калдырган. Турган еринде пише катты. Бир кесек заманнан дуьрс этип йыгылды. Конъысылар коьрип оны коьтерип аькетип, орындыкка салдылар. Мунда келмеген аьдем калмады. Сыйт эттилер. Яс пишединъ шашы агарды, куртка болды. Кайгы оны картайтты. Куьдирейди…
Курткадынъ янган коьзлери куьнъиртлендилер, бетининъ кызарганы кетти. Бети тагы да тыртайып караланды. Газ пештинъ оты онынъ коьзлериннен аккан эки уьйкен коьзясларда куьндей болып йылтырадылар.
Кавгадан сонъ коьп йыллар оьтти, а куртка уьстиннен кара кийимин шешпеди.
