Буьгуьнлерде ногай халкынынъ уллы инсанлары туьрк дуныясында оьлшемсиз уьйкен сый-оьрмет пен пайдаланадылар. Айтпага Рязань областининъ Касимов каласында халкамыздынъ бийкеси, Ногай ордасынынъ уллы бийи Юсуф кызы Казань патшалыгынынъ етекшиси Суьйимбийкеге эстетик ашылган. Бар Казахстанда бизим батыр полководец Эдигединъ эстелиги. Турция элининъ Ялова каласында ногай шаири Кадриядынъ бюсты ерлестирилген.

Кенъ тоьселип яткан Ногай шоьлимиздинъ, республикамыздынъ, савлай элимиздинъ тысында миллетимиздинъ атын
данъклаткан зейинли
шаир кызымыз, ногай поэзиясынынъ танъ шолпаны
Кадриядынъ яратувшылыгы ман таныс болмаган ногай йоктыр. Онынъ поэзиясы XX оьмирде ногайлар тавысларынынъ энъ
яркыраган тавыслардынъ
бириси, туьрк адабият тармагынынъ маьнели кесеги
болган эм болады. Онынъ
ятлавларын тек орыс тилине тувыл, коьплеген туьрк
халкларынынъ тиллерине
коьширгенлер, язганларын
уьйкен савлайсоюзлык
журналларда («Юность», «Огонек») баспалаганлар,
а, олай болганда, онынъ
яратувшылыгы ман СССР-дынъ туьрк республикаларында окувшылар да танысканлар.
Кадриядынъ ятлавларында савлай туьрк поэзиясына ювык болган белгилер орын тапкан: шоьл келбети, ата-бабалар ман
байланыс, коьшип-конып
юрген халк бактысы, тувган ерине суьйимлик. Соны ман бирге ол сол анъ-аьдет
йорыкларын аьлиги поэтикалык кеплери мен бирлестирген.
Кадрия оьз ятлавларын тек ана тилинде язув ман каьрлемеген, усташа коьширген ол ногай
тилине орыс эм баска
шаирлердинъ, айтпага, М.Ю.Лермонтовтынъ,
В.В.Маяковскийдинъ, Р.Г.Гамзатовтынъ эм баска
белгили шаирлердинъ произведениелерин.
Йогары баа бергенлер
Кадриядынъ поэзиясына
белгили язувшылар Кайсын Кулиев, Расул Гамзатов. Язувшы, ямагат аьрекетшиси, филология илмилерининъ кандидаты, совет шаирлерининъ яратувшылыгын актарувшы Вадив Дементьев (сол аьрекети уьшин ол сонъында
«Россия патриоты» деген
медаль мен савгаланган)
1982-нши йылда «Яслар
яслар акында» сериясында «Поэзия ялыны» деген
библиографиялык китабин
баспадан шыгарган. Сонда ол «Кадриядынъ ызгы йыйынтыгы «Коьпирлер» деп аталган, – деп язады, – эм онда сондай атлы
ятлав йок болса да, китап
бек келистирилип аталганын белгилер эдим: аьдемлер ара, савлай халкла ара сенимлик коьпирлери.
Сондай да иштелиги бай
эм уьйкен оьлшемли метафора! Шаирдинъ савлай
яратувшылыгынынъ кайдай ды айырым баскалыгы
бар шакырув!»
Зейинли ногай шаири, поэтикалык соьзининъ
устасы акында «Кадрия»
деген аты ман документальлик фильм шыгарылган. Фильмге элимиздинъттысында да уьйкен эс караттылар. 2019-ншы йылдынъ басында фильм Анкарада Туьрк маданиятынынъ
халклар ара организациясынынъ (TURKSOY)
штаб-квартирасында коьрсетилген. Фильм каравшыларга бек ярады, ол шаир кызымыздынъ атын савлай туьрк дуныясына билдиртуьв уьшин кайбир бажа-
рымлы аьдемлерде яшавга шыгармага болаяк ийги
ой-ниетлер тувдырды.
Соны ман, Ялова каласында (Турция) орамлардынъ
бирисине Кадриядынъ аты
берилди, а 2022-нши йылдынъ январь айында сол ок
калада онынъ бюсти ерлестирилди.
Быйылдынъ язлыгында Кадриядынъ синълиси
София Язлыбаева (Темирбулатова) оьз балалары ман Ялова каласына
барып келди. Бизим тилегимиз бен ол сонда барганы акында газета окувшылары ман боьлиседи: «Ногай районынынъ
мерекесин белгилев куьнлеринде «Шоьл тавысы»
республикалык газетасынынъ бас редакторы Эльмира Кожаева мага занъ сокты эм район маданият уьйине карап келмеге тиледи. Мунда келгенлей, мен Тюрк маданиятынынъ халклар ара организациясынынъ ваькили, тарих илмилер докторы Джавид
Мовсумлю мени мен таныспага ниети барын билдим. Соьйтип мен бу сыйлы аьдем мен таныстым.
Йолыгыс барысында ол
Кадриядынъ поэзиясы ман
кайтип танысканы акында
кызыклы хабарлады.
– Бир кере, календарьди актара берип, туьрк язувшылар, шаир-
лер сырасында мерекешилер ишинде ногай шаири
Кадриядынъ атын коьрдим. Кызыксынып, онынъ
яратувшылыгы ман таны-
спага токтасып, ятлавларын излестирмеге ниетлендим эм мырадыма етистим. Кайдай аьлемет поэзия! Кайдай бай иштеликли ятлавлар! Кадриядынъ юрек оьзегиннен шыккан ятлав сыдыралары ян тоьримди аьлемет сезимлерге
бийлетти. Мундай зейинли
шаирди баьри туьрк халклары билмеге керек, эм мен сонынъ уьшин куьшкуватлыгымды саларман деген мырат тувды менде, – деди ол.
Коьп заман озбай, узактагы Турциядынъ Ялова
каласында орамлардынъ
бирисине Кадриядынъ аты
берилди эм бюсты (ердесимиз, скульптор Кошали Зарманбетовтынъ куллыгы) ерлестирилди. Коьп кыйын салды сонынъ уьшин Джавид Мовсумлю: йигерлик пен Турция
етекшилери алдында сол
соравды коьтерди эм ногай
диаспора ман биргелесте
мырадын яшавга шыгарды.
Быйылдынъ май айында мен балаларым ман Стамбулга уштым. Бизди Джавидтинъ досы, TURKSOY туьрк мадания-
тынынъ халклар ара орга-
низациясынынъ ваькили Хашим Хамзат йылы йолыкты эм Ялова каласына бармага коьмек этти.
Джавид пен йолыгыса
алмадым, ама баьри заман
байланыста эдим. Джавид
Кадриядынъ йыйынтыгын
азербайджан тилине коьшируьв уьстинде каьрлейтаганын эм Баку каласында Кадриядынъ яратувшылыгына багысланган конференция озгармага ние-
ти барын билдирди. «Бир-эки куьн артта мага Молдовада патшалык савгасын
тапшырдылар. Аьли мен
Астанада», – деди ол телефон ман соьйлевде. Бек суьйинемиз бу ийги, танъ, зейинли аьдемнинъ етимислерине. Уьйкен яратувшылык уьстинликлер ога армаганда да!
Ак юреклик разылыгымды билдирмеге суьемен мен Темирбулатовлар аьели атыннан «Шоьл тавысы» республикалык
газетасынынъ бас редак-
торы Эльмира Кожаевага. Коьп кыйын салды ол «Кадрия» художестволык-документальлик фильмин туьзуьв уьстинде куллыкиэтуьвде. Онда туьрли форматлар бирлестирилген:
бар фильмде документальлик материаллар –архив
билдируьвлери, Кадрия
ман йогары окув ошагында окыган тенълери мен, белгили язувшылар ман хабарласувлар эм баска салынган кинокадрлар.
Соны ман Кадриядынъ
тувганнан алып кыска яшав оьмирининъ кайгылы ызына дейимги йолы коьрсетилген. Аьлемет фильм!
Яс несилге – оьлшемсиз
маьнелиги бар уьйкен асабалык! Бас иемен алдынъызда, Эльмира Юнусовна!
Савболынъыз!
Бек разымыз биз, Кадриядынъ яратувшылыгы ман тешкеруьвли таныскан, онынъ атын оьмирлетуьвге уьлисин коскан баьрисине де. Уьйкен савбол соьзлеримизди каратамыз Мухтар Аджековка, Мурат Авезовка, Асият Манка-
евага. Аз куьш салмады
олар Дагестаннынъ бас
каласы Махачкаладынъ
орамларынынъ бирисине
Кадриядынъ атын тактыртув уьшин. Бизим аьелимиз атыннан сизге уьйкен разылыгымды билдиремен, берк ден савлыкты эм онъайлыкты йорайман».
Миллетимиздинъ атын
данъклаткан, Ногай шоьлининъ зейинли шаир кызы Кадриядынъ поэзиясы, яратувшылыгы – хал-
кымыздынъ алтын фонды, туьрк дуныясында – оьрметли эм коьрнекли орынынада. 

Любовь Уразаева.

Суьвретте: Ялова каласында Кадриядынъ эстелиги касында.