Уллы Аталык согысынынъ аьскершилери. Бу соьзлер аьр бир аьдемнинъ юрегинде ким оьз яшавынынъ баасы ман Тувган Элининъ эркинлигин коршалаган аьдемлерге каратылган оьлшемсиз уьйкен сый-оьрметти тувдырады. 1945-нши йылдагы енъуьвшилердинъ баьтирлиги – ол тек тарих бетлери тувыл, ол эдаплыктынъ яркын белгиси, энъ де кыйынлы заманларда енъуьвлерге йол коьрсетуьвши компас болады.
Уллы Енъуьвдинъ баьтирлери эрликтинъ эм беркликтинъ эстафетасын буьгуьнги Аталыкты коршалавшыларга бергенлер. Олар, аьлиги СВО катнасувшылары, оьз аталарынынъ эм уьйкен атайларынынъ исин бардырып, кайтадан бас коьтерген янъы нацистлерден Тувган Элин коршалайдылар. Аьскершилердинъ бу эки несили арасында 80 йылга созылган заман узынлыгы бар болса да, олардынъ юриткен эм юритип турган согыс аьрекети арасында сондай да коьп ортаклык эм ювыклык бар.
Уллы Аталык согысынынъ катнасувшысы Аджинияз Кульчимай увылы Кульчимаев 1916- ншы йылда алдынгы Кизляр округынынъ Шелковской районынынъ Сары-Сув авылында тувып оьскен. 1939-ншы йылда оны Кизляр округ военкоматынынъ шакырувы ман Кызыл Аьскер сырасына эр борышын толтырмага аькеткенлер.
Армиядан уьйине кайтувга бир йыл калды дегенде Уллы Аталык согысы басланады. Аджиниязга ол замандагы Бессарабияда (аьлиги Молдова Республикасы) СССР япсарларын саклав исин юриткенге, немец-фашист аьскерлерининъ алдышы куьплери мен биринши энъ де авыр согысларда катнаспага туьседи. Сол куьнлерде КубылаКуьнбатар фронты каты урыслар ман кери таювда эди. Кайбир ерлерде аьскершилер курсавга да туьсип, соннан шыгып та турганлар.
Аджинияз Кульчимаев совет аьскершилери мен бирге Молдавия, сонъ Украина ерлеринде гитлершилерге карсы согыс аьрекетин бардырган. Давда коьрсеткен йигитлиги уьшин ол бир кере аьскершилерге савга эсабында берилетаган «кызыл шаровар» ман да савгаланган («Офицерлер» фильмининъ бас геройларынынъ бирисине де сондай савга берилгенин билемиз). Оннан баскалай, онынъ коькирегинде «За боевые заслуги», «За отвагу», «За победу над Германией» эм баска медальлери бар эдилер.
Дав йылларында бир неше кере яралар да алган. Бир кере ол явдынъ каты пулемет оты астына туьсип, авыр яраланады. Госпитальлерде ятып эмленген. Сол яраланувдан себеп, оны 1944-нши йылда уьйине кайтарганлар.
1948-нши йылда Аджинияз уьйленеди эм яс аьел Кумлы авылына коьшеди. 1951-нши йылда олардынъ аьелинде ялгыз бир увылы Оразманбет тувады. Аьвелги фронтовик куллыксыз турып болмайды эм алдынгысы Дмитров атындагы колхозында, сонъында Ленин атындагы совхозында бас койшы болып ислейди. Увылы Оразманбеттинъ айтувы ман, 1962-нши йылда онынъ кошарасындагы бир ана кой 4 козы тапкан! Сонынъ акында ол замандагы «Кызыл байрак» район газетасы да язган. Соьйтип, Аджинияз Кульчимаев аьр 100 ана койдан йыл сайын 130-135 козы алып оьстирген. Сондай ис кайратлыгы уьшин ол бир неше кере «Социалист истинъ енъуьвшиси», ВДНХ медальлери мен савгаланган.
Уьйкен атайынынъ Тувган Элин коршалав исин аьлиги заманларда онынъ немереси Фазиль Кульчимаев данъклы кепте юритеди. Ол 2000-ншы йыллардынъ басында Россия МВД-нынъ Ногай район боьлигинде 10 йыл куллык эткен. Оннан сонъ ерли ПВО аьскер боьлигинде де бир неше йыллар ислеген. 2015-нши йылда Фазиль контракт бойынша Россия эсабына янъы кайтарылган Крымга аьскершилик куллыгына кетеди. Соннан алып ол 10 йылдан артык заман мунда орынласкан аьскер боьликлердинъ бирисинде
РФ Коршаланув министерствосынынъ борышларын толтырады.
2022-нши йылдынъ 24-нши февраль куьнинде Фазиль Кульчимаев авылдасымыз оьзининъ аьскер боьлиги мен бирге Крымнан Украина ерине специальли согыс операциясынынъ тапшырмаларын толтырув ниет пен йиберилген. Басында олар каерге эм кайдай борышты толтырмага бараятканын билмегенлер. Фазиль-алардынъ
аьскер боьлиги Украина ерине 350 шакырымга дейим кирген. Мунда ол доьрт ай узагында юритилген согысларда катнаскан. Аьлиги заманда Крым еринде Тувган Эли алдында контракт бойынша аьскершилик борышын толтырады. Савытлы куьшлер сырасында минсиз куллык эткени эм СВО еринде согыс борышларын уьстинликли толтырганы уьшин «За воинскую доблесть» медалининъ 2-нши эм 1-нши дережелери, «За боевые отличия», «За отличие в военной службе» 3-нши дережели эм сондай баска медальлер мен савгаланган.
– Бизим аьелимиз уьйкен атайымыз Аджинияздынъ дав эм ис йигитлиги мен оьктемли. Бизим балалар Енъуьв куьнинде озгарылатаган «Оьлимсиз полктынъ» сырасында аьр заман да оьрметли атайымыздынъ суьвретин колларына алып ортакшылык этедилер. Аджинияз-атайымыз Уллы Аталык согысында катнасып, элин явдан коршалаган
эм согыстан сонъгы йылларда, авыр яраларына да карамастан, районымыздынъ бузылган экономикасын аякка тургызув эм оьрлентуьв ислеринде де уьйкен белсенлик коьрсетип ислеген. Аьлиги заманда увылымыз Фазильге де Элине куллык этуьвге, СВО-да катнасувга ол яркын коьрим болган. Аталарымыздынъ йигитлигин аьлиги яс
несиллеримиз СВО еринде, Тувган Элине куллык этуьвде оьзлерине уьлги этип алганы Уллы Енъуьвдинъ келеектегиси барлыгына берк сенимлик береди, – дейди Аджинияздынъ увылы, Фазильдинъ атасы Оразманбет Кульчимаев.
М.Ханов.
Суьвретлерде: Аджинияз Кульчимаев; Фазиль Кульчимаев.
