«1936-ншы йылдынъ курал айынынъ 1-нши куьни. Дагестан АССР Караногай районынынъ Кумлы авылында койшы Магомедтинъ аьелинде увыл тувады. Келеекте ога оьз халкынынъ тавысы эм эси болмага буйырды.
Ата-анасы увылына Джалалдин деп ат бердилер. Бу ат куьштинъ эм аьдемшиликтинъ белгилерин оьзинде алып барады». Соьйтип баслайды белгили ногай аьлим, халкымыздынъ данъклы увылы, язувшы, публицист эм уьйкен арыптан Окытувшы Джалалдин Шихмурзаевтинъ акында ерли РГО боьлигининъ етекшиси, Россия Журналистлер союзынынъ агзасы, тарихши Амерхан Межитов.
Джалалдин Шихмурзаев Кумлы авылында тувган, ерли мектеб онынъ сыйлы атын юритеди. Мунда ердесин эслеринде саклайдылар эм оьрметлейдилер.
Д.Шихмурзаевтинъ 90 йыллыгына багысланып, мектебте шатлыклы шаралар оьтти. Сол куьн Кумлы авылынынъ орта мектебине коьплеген йыллар артта окыган выпускниклер, Джалалдин Магомед увылынынъ окувшылары, район мектеблерининъ ана тил окытувшылары, яратувшылык интеллигенциясынынъ ваькиллери келдилер. Сыйлы конак болып шараларда мектеб выпускниклери, белгили аьдемлер Алибек Мурзаев, Эльмира Кожаева, Кумлы авыл аькимбасы Сакинат Елманбетова, Ногай районынынъ Билимлендируьв
управлениесининъ етекшиси Амерхан Межитов, методисти Медина Гапарова, ногай язувшы, фольклорист Тагир Акманбетов, Джалалдин Шихмурзаевтинъ увылы Азимхан, кардаштувганлары, немерелери ортакшылык эттилер.
Конакларды ас-сув ман, йылувлык пан миллет кийимлер кийген балалар хош алдылар.
Сонъында уьйкен класслардынъ окувшылары мектебте конакларга экскурсия уйгынладылар. Олар мектебте кайдай кабинетлер бар экенин коьрсеттилер.
Мектебте Джалалдин Шихмурзаев атындагы музей ашылды.
Музейди ашпага ыхтыяр Алибек Мурзаевке, Амерхан Межитовка эм Азимхан Шихмурзаевке берилди. Ярасыклы болып кепленген боьлмеде Джалалдин Магомед увылынынъ байыр затлары йыйналган. Мага коьре, ол оьзи кирип, баспа машинкада ислеектей болып коьринди. Бу бай асабалыкты онынъ увылы йыйнаган эм музейге савгалаган – аьлимнинъ китаплери, кол язбалары. Музей ашылган сонъ конаклардынъ алдында мектеб директоры, ана тил окытувшысы Сафият Мамбет кызы Аджигельдиева, Россия Кавыфсызлыгынынъ сыйлы куллыкшысы, «Единая Россия» партиясынынъ агзасы Алибек Арифулла увылы Мурзаев, «Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ
бас редакторы, ДР ат казанган маданият куллыкшысы Эльмира Юнус кызы Кожаева эм баскалар шыгып соьйледилер.
Шаралардынъ маьнелилерининъ бириси Джалалдин Шихмурзаевтинъ 90 йыллык мерекесине багысланган конференция болды. Доклад пан мектеб директоры С.Аджигельдиева шыгып соьйледи. Ол аьлимнинъ яшав, яратувшылык, илми йолы акында хабарлады. Солай ок докладларын ана тил окытувшылары окыдылар. Олардынъ кайбириси оьз соьйлевинде аьлим, язувшы, ярыкландырувшы ислеген баьри тармакларды да коьрсеттилер.
Окытувшылар Зухра Умар кызы Мавлимбердиева, Райнет Аспат кызы Муталимова, шаир Салимет Ахмат кызы Майлыбаева, краевед, Карагас авыл орта мектебининъ китапханашысы Нурсият Зиявдин кызы Зарманбетова оьз ойлары ман боьлистилер. Салимет Майлыбаева йыйылганларга онынъ окувшысы Азиза Аджигельдиева ман этилинген видеороликти коьрсетти, мунда уьйкен нагашатайы акында Казбек Каракаев хабарлайды.
Конференциядынъ ызында ана тил окытувшылары Джалалдин Шихмурзаевтинъ ятлавларын яттан окыдылар, солак ок онынъ немереси Эмир Каракаев атайы акында хабарлады.
Сонъында эскеруьвлер мен боьлистилер Джалалдин Шихмурзаевти таныганлар. Аьр бир соьз йылувлык пан айтылды.
Уьш йылда бир кере Шихмурзаевтинъ окувларын этпеге деген ой да айтылды. Сол ойды яшавга шыгарув уьшин сол куьн биринши абыт алынды. Аьлимнинъ тувган авылында Шихмурзаевтинъ биринши окувлары йогары дережеде оьттилер.
Шаралар концерт программасы эм берекетли дастархан ман тамамланды.
– Шоьл онынъ биринши окытувшысы эди. Ногай шоьлдинъ шет-кыйырсыз кенълиги, курткашаштынъ ел мен елпилдеви, оттынъ касында койшылардынъ йырлары, атлардынъ ювырувы – балалыктан бу затлар Джалалдин Шихмурзаевтинъ янына эндирилген, ога келеекте уллы болмага, илми эм яратувшылык тармакларда уьстинликлерге етиспеге демевлик эткен, – деп язады аьлимнинъ акында Амерхан Межитов. Биз баьримиз де ногайдынъ увылын эсимизде саклаймыз.
Мен оьз макаламды Д.Шихмурзаевтинъ соьзлери мен тамамламага суьемен: «Эгер биз адабият ногай тилин терен уьйренмесек, келеекте авыр маьселелер мен расармыз,
солар ортак маданият кепли болмага болады». Мен баьринъизге де бу соьзлер ана тилимизди сакламага, суьймеге эм оьрлендирмеге шакырув болсын деп тилек саламан.
Г.Бекмуратова.