Не заттан басланады халк эси? Аттан. XX оьмирдинъ басында татар эм ногай ярыкландырувшылар орыс язувларда Суюмбике косымша ат болып юруьвине
нокта салув уьшин аз куьш салмаганлар.
Сол кыскаяклыдынъ буьгилгисиз намысынынъ эм бузылган патшалыктынъ кайгысынынъ, эркинликтинъ белгиси болды. Бу куьн, оьмирлерден сонъ, Казан ханлыгынынъ патша кызынынъ келбети Ногай театрынынъ сахнасында янъыдан тыныс алды…
Ногай патшалык театрынынъ артистлери мен «Суюмбике Шоьл кызы.» эки куьн узагында сахнада ойналды, эки куьн ызлы-ызыннан Халк яратувшылык орталыгында халк тарих кепли спектальге шайыт болдылар.
Тарихшилер аьлиге дейим де бирбириси мен Суюмбикединъ биографиясы акында эрисуьвлер юритедилер. Ногай Ордасынынъ куватлы бийи Юсуфтынъ
кызы, миллетине коьре, ногай, Джан-Али мен 12-13 ясларында неке кыйган. «Сол байланыста суьйим сезими болмаган»,– дейдилер архив билдируьвлер. Суюмбикединъ бактысы айлак кайгылы болган: биринши эри оьлтириледи, оннан сонъ ол атасына кайтады, экинши кере СафаГирейге эрге барады, ол да оьледи, ол кишкей увылы Утямыш-Гирейге так тийисли болганнан сонъ, ама ясы етекшилевге келиспегенге коьре, онынъ орнына патшалыкты етекшилейди…
Режиссер-токтастырувшы, оьзи бу спектакльдинъ авторларынынъ бириси болып, Булат Минкин, коьп халклар ара драмалык фестивальлердинъ лауреаты,
сондай иштелиги тыныш болмаган асарды сахнада усташа салып болды. Авторлар Марина Шишкарева ман Булат Минкин тарихли хроникады тувыл, куватлы художестволык драмады туьзген.
Режиссер Москва, Крым эм Ногай Ордасы араларындагы политикалык катнасларды коьрсетип калмай, Суюмбикединъ касиетин эм онынъ эткен сайламын
коьрсетти. Мунда онынъ халкка янавырувы уьшин «Суьйикли патша кызы» деп атайдылар.
Бу спектакль тек кебине коьре тувыл, иштелигине коьре де бизим Ногай патшалык театрымыздынъ артистлерине сынавлы эди. 25 йыл артта туьзилген Ногай патшалык театрына мундай спектакльди сахнага шыгарув – бек маьнели абыт эди. Ис коллектив салынган борышларды толысынша яркыратып, яшавга шыгарды.
Сол спектакльге барган эм соны коьрген аьдемлердинъ коьбиси коьргени мен разы болып, толы коьнъил мен кайттылар. Мунда бас келбет Суюмбикединъ ролин Райганат Суюндикова ойнады. Ол – оьзи наьзик эм яшаган йылларына коьре, акыллы, кыйынлыкларга да коьнип болган кыскаяклы.
Онынъ атасы Юсуфтынъ ролин, юрегинде патша борышларынынъ толтырылувы ман кызына суьйими араларында ойлары, усташа Фазиль Оразбаев ойнады.
Ногай патшалык театрынынъ сулыплы артистлери Мурат Аджимуллаевтинъ (Джан-Али) эм Исмаил Бальгишиевтинъ (Сафа-Гирей) ойнаган сценалары каравшыдынъ коьнилин, давыл елдей, коьтерди. Мунда суьйим мен саткыншылык бир сыдырады, власть болса, заманнынъ да куьши етпестей зат болды.
Театр артистлери К.Кокенеев, Т.Аджиев, О.Кокоева, С.Кувандыкова, Б.Нургишиева, М.Адисова, Г.Османова сахнада орта Казан элининъ аьлин йырларда, биювлерде суьвретлеп болдылар. Белгилеп озайык, актерлар оьзлери баьри вокаллык эм хореографиялык партияларды ойнадылар, сол постановкага куьш те берди. Айырым каравшыдынъ эсин коьзимизге коьрингени каратты. Суьвретши Гузель Гарипова сахнада куьнбатар ярасыклыгын эм аьскерли кезектеги анъакыл аьлин туьзип болган, аьр бир актердынъ кийими уьстинде тийислисинше исленгени коьринеди эм келбетти де ашыклайды.
Композитор Ильнара Файзутдиновадынъ исине айырым баа бермеге болады. Тири сес оьзгеристинъ кайгысын эм келбеттинъ рухынынъ уллылыгын коьрсетти. Белгилеп озайык ногай тилимизге коьшируьвшидинъ исин де. Онынъ тешкеруьвли коьшируьви аркалы каравшы миллет баскалыгын эм тарих акыйкатлыгын коьрди.
Бу куьнлерде Ногай патшалык театрынынъ етекшиси ДР ат казанган артисти Гульфия Кокоева, ол бу ис орынында ислегенли коьп те тувыл, ама онынъ етекшилеви мен Ногай патшалык театры янъы дережеге шыкты деп айтпага болады. Ис аьрекетинъиз онъга барсын, уьстинликлер мол болсын, деген йоравымды айтпага суьемен. Мен оьзим бу спектакльге шайыт болып, коьнъилим коькке етти деп айтаман. Сондай коьнъил мендей нешев де кайтканына шекленмеймен.
Галима Курганова.
Суьвретте: «Суюмбике Шоьл кызы.» сахнада коьрсетиледи.