Янъыларда Терекли-Мектеб авылдынъ Халк яратувшылык уьйинде «Албаслы» деп аталган кыскаметражлы художестволык фильм (яс оьнерли режиссер Арслан Бакиевтинъ проекти) бириншикере каравшыларга уьстинлик пен коьрсетилди. Бу фильмнинъ акында биз, оьткен йыл Ставрополь калада «Белая акация» деген оьнершилик союзларынынъ халклар ара форумы эсабында болып озган питчингтинъ сырагысы келтирилгенде, эситкенмиз. Сол питчинг Россия кинематографистлер союзынынъ Яслар орталыгынынъ аьрекети мен оьткерилген эди. Бу шарада катнасувга деп берилген 50 аьризелер ишиннен 10-вы айырылып алынады. Сырагысында сол онавдынъ ишиннен 3 проект ийги деп белгиленген, арасында – ердесимиз Арслан Бакиевтинъ «Албаслы» деген толыметражлы проекти де.
Ногай телевидениединъ етекшиси Даниял Исакаевтинъ айтувы ман, Арслан аьли 2018-нши йылда «Елге карсы» деген Ногай шоьллигининъ табиат маьселеси акында фильмд  аьзирлеп турганда, албаслы акында да фильм аьзирлемеге суьетаганын билдирген эди. «Сол зат алдынгы йылларда яс режиссердынъ мырады болган болса, эндигиси яшавга шыгарылып басланган», – деп белгиледи Даниял Исакаев фильмнен сонъ, соны ойласувды баслаятып.
Фильмнинъ сюжети бойынша ис ногай авылларынынъ бирисинде болып оьтеди. Сонда яшайтаган яс фермер (онынъ ролин патшалык ногай драма театрынынъ актери Мурат Аджимуллаев ойнайды) оьзининъ байыр корасында койлар отарын саклайды. Бир куьн танъгы аьсерде онынъ туьсине Албаслы (бу рольде – Юлдуз Байгараева) – халк хабарлары эм энъгимелери бойынша узын ак шашлы, коркынышлы эм аьдем янына кирип бараяткандай уьйкен коьзли кыскаяклы энеди.

(Ол коьбисинше яшавда аьдемлерге зарар келтиретаган болган). Туьсинде Мурат коркып уянады. Болса да, бу фильмде сценарийдинъ авторы Алавдин Межитов, Албаслыды танъ янлы, ийги эм аьдем кайгысына эс этуьвши кебинде коьрсетпеге амал тапты. Ол туьн каранъасында адаскан фермердинъ кишкей кызына (онынъ ролин уста эм оьнерли кепте А-Х.Джанибеков атындагы мектебтинъ окувшысы Амалия Менласанова ойнайды) шынты ана юреги мен уьйин таппага коьмек этеди. Бу кишкей кызалак фильмде анасыз, атасы ман эм онынъ коьмекшиси, койшы яс (оны драмтеатр актери Арслан Межитов уьстинликли аьлде ойнайды) бирге бир уьйде яшайды. Аьши, неге халк коьп суьймейтаган Албаслыдынъ келпети фильмде анъсыздан танъ юрекли эм алал касиетли янга айланады? Бу зат, мага коьре, фильмнинъ композициясына босына киргистилмеген. Сонынъ авторларынынъ ойына коьре, буьгуьнлерде халкымыздынъ мифлеринде эм хабарларында ашувлы, зарарлы персонажлардынъ оьзлери де тувган еримиз кум-такырга айланып, ана тилимиз, аьдетлеримиз йойылып баратаган дуныямыз уьшин кайгырадылар эм бизге авыр болган заманларда туьрленип, аьлемет кепте бизге коьмекке ымтыладылар. Ол, менимше, ал деп бизге, Ногай шоьллигининъ яшавшыларына, алдынгысы уллы халктынъ ваькиллерине каратылган, буьгуьнлерде дуныяда оьз-оьзимизди аман саклав уьшин ийги якка туьрленмеге керек деген шакырув болады. Сол себептен фильмди каравшыга ювык этуьв уьшин сога оьзлерининъ уьйкен уьлислерин сонынъ авторлары ман бирге актерлары, фильмнинъ редакторы – белгили шаир, журналист, Дагестан Язувшылар союзындагы ногай секциядынъ етекшиси, бизим ис йолдасымыз Гульфира Бекмуратова да косканлар.
Бир неше техникалык эм баска бир-эки кемшиликлерине карамастан, фильм кызыклы эм бизим кинематографистлердинъ командасынынъ уьстинликли оьнер абыты болды демеге керек. Сонынъ акында оьзлерининъ кутлав соьзлеринде эм ийги йоравларында Ногай район администрациясынынъ аькимбасынынъ орынбасары Мурад Шадиев, «Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ бас редакторы Эльмира Кожаева, Гульфира Бекмуратова, техникалык илмилер докторы Солтан Аджиманбетов эм баскалар айтып белгиледилер.
Фильмнинъ режиссеры Арслан Бакиев оьзининъ соьзинде ол бу яратувшылык исти айтувлы суьвретши, этнограф, шаир Сраждин Батыровтынъ эстелигине багыслаганын билдирди, неге десе ол албаслыдынъ келпетин сол ок атлы суьвретине эм «Албаслы акында толгав» деп аталган повестине киргисткен. «Сраждин Батыров, аьли де оьзи бар заманда, сол повести бойынша киносценарийин язып, фильм этпеге суьйген эди, тек яшавдан эрте кетип калды.
Онынъ мырады сонъында меним мырадым болып токтады, – деди А.Бакиев. – Мине аьли 5-6 йылдан бери биз соны коьплеген себеплерден тура яшавга шыгарып болмаймыз. Болса да мени бактым бизим агамыз Алавдин Межитов пан таныстырды эм ол бир йыл артта албаслы акында китап язды».
Арслан Бакиев басында кыскаметражлы фильмге урынмага туьскени акында хабарлады, неге десе толыметражлы фильмди аьзирлев уьшин коьп карыж керегеди. «Биз келеекте сонынъ экинши кесегин де аьзир этеекпиз», – деп тамамлады ол соьзин.
Фильмди согып алув заманында сонынъ авторлары ман катнасувшылары кайдай кыйынлыкларга йолыкпага туьскени акында сценарийдинъ авторы Алавдин Межитов хабарлады. Ол Арслан оьзининъ алдына салынган Сраждин Батыровтынъ эстелигине багысланып албаслы акында фильм аьзирлермен деген ниетине етискенин билдирди эм сондай уьстинлиги мен оны кутлады. Сол кеше сценага шыгып соьйлегенлер фильм етимисли болып оьткенин белгиледилер эм сонынъ экинши кесегин де ызына еткермеге керегин билдирдилер. Зал толы каравшылар фильмнинъ авторларын эм актерларын карс кагувлары ман кутладылар эм оларга савлайроссиялык эм савдуныялык кинофестивальлеринде уьйкен уьстинликлерди йорадылар.
Фильмди аьзирлевде оператор Расиль Халилов, сес яктан режиссер Залимхан Колебаев, ярык беттен режиссер Ренат Мурзагельдиев те кыйын салганларын белгилемеге керек.
М-А.Ханов.
Суьвретте: фильмнинъ авторлары эм актерлары.