Биз бу дуныяга келуьвимиздинъ маьнеси бар, тек нешаклы яшаягымызды бир Кудай биледи. Яшав. Кайдай кыска, артынъа карап та уьлгирмейсинъ,
уныклар оьсип бараятырлар. Бизим халкымызда айтылады: «Аьдем оьлсе, ат калар». Яман ма, яхшы ма, сога оьзимиз себепши боламыз. Буьгуьнлерде
СВО еринде яв ман куьресетаган аьскершилеримиз баьтирлер боладылар. Олар дуныяда тынышлык болсын деп яшавларын аямайдылар, оьзлериннен сонъ
данъклы ат калдырадылар, баьтирлерше согысып, оьлимсизликке абытлайдылар.
Мен Гагарина орамында 20 йылдан бери яшайман. Туьрли ойынлар ойнап, орамда ювырып юрген балалар оьсип, буьгуьнлерде оьзлери ата-ана болдылар. Бизим орамда Солтанахмед Алимуса увылы эм Сакинат Ильяс кызы Ханмурзаевлердинъ аьели яшайды. Биз, авылдаслар, оларга Максим-акай эм Сакинат-абай деп айтамыз. Олар алты бала асырадылар, билимлендируьв бердилер, буьгуьн уныкларга эм йиенлерге куьезленип яшайдылар. Балалардынъ уьйкени Рашидхан эди. «Эди» деп айтпага онынъ акында кыйынлы болады. Ногайда айтылады: «Авылдасынъ ким, аданасынъ сол». Сол да ушын, яхшылыкта да, яманлыкта да биринши болып, авылдас келеди, неге десе ол – бизим янымызда. Балалар да оьстилер, олардынъ саьбийлери бизим алдымызга ювырып шыгадылар, биз олардынъ уьстинликлерине суьйинемиз, ама кайгы келсе, юрегимизди авыртамыз.
Рашидхан СВО ерине кетти деген хабар янымды тынышсызландырды. Сонда куллык этип турган йигитлер уьшин биз кыйланамыз. Бизге олар – аьли де
кишкей кеделер. Сол кеделер, эр кисидинъ касиетлерин алып, колда савытсадак пан явга карсы шыгадылар.
Рашидхан Ханмурзаев Кадрия атындагы мектебти битирген. Класс етекшиси Ису Аджиманбет кызы Валиевадынъ айтувы ман, Рашид тербиялы, оьзден
окувшы болган, ол ясамага суьетаган эди, окувды да ийги окыйтаган болган.
– Рашидхан бир юмсак бала эди, биревди де оьпкелетпеген, айткан соьзди йыйнап алатаган бала, онынъ куьлемсиреви яркын эди, баьри ийги затларды
досларга бермеге аьзир экенин баьримиздинъ де эсинде, – деп мунълы хабарлайды окытувшы.
Окувды битирип, Рашидхан Мурманск областине эр борышын толтырмага кетеди. Ол Печенегский районынынъ Верхнее Луостари поселогында ракеталык эм артиллерия аьскерлеринде куллык эткен. Сол ерде коьп йыллар артта биринши космонавт Юрий Гагарин истребительный авиаполкында эр борышын
толтырган. Армиядан сонъ Рашидхан авылга кайтып келеди эм ерли аьскерлер боьлигинде РЛС операторы болып ислейди. Сол йыллардынъ ишинде ол коьплеген Сый грамоталар, баргылар ман савгаланган. Бирге ислеген ис йолдаслары онынъ акында тек ийги соьзлер айтадылар.
Рашидхан иниси Аскерди, карындасларын бек суьетаган эди, кишкей заманда да олардынъ каьрин шегетаган эди. Карындасы Алтынай аданасы акында коьзяслар ман хабарлайды. Уьйдегилер Рашидтинъ бала суьвретлерин, байрамларда уьйге йиберилген открыткаларын саклайдылар.
– Рашид бек ыспайы этип ясайтаган эди. Колына кагыт пан карандаш алса ок, бир ыспайы суьврет болып калады. Бизди аьр заман коршалайтаган эди.
Мага кыйын онынъ акында айтпага. Биз оны ман оьктемсиймиз, – деп айтады Алтынай.
Рашидхан СВО ерине 2025-нши йылдынъ коькек айында кеткен, Якутск каласында РФ Коршалав министерствосы ман контрактка кол баскан. Хабаровск каласыннан кетти ол согыс спецоперациясына, специальли отрядынынъ разведчиги болып куллык этетаган эди аьскерши. Борышлар толтырмага баратаган эдилер, кайдай аьллерге де туьсип калатаган заманлар да болды, бир кере 18 шакырымды сувсыз, ассыз юргенлер. Кайтип кыйын болса да, борышларын толтырып, кайтып келетаган эдилер.
Рашидхан согысувлардынъ бирисинде каты яраланган, бир неше ерине атылатаган алатлардынъ кесеклери тийген. Уьйдегилер сонъ билдилер онынъ яраланганын, тек энъ де ювык досына Рашидхан язган, кайтип куьшли онынъ яралары авырганын. Ата-анасына, карындасларына айтпаган, юреклерин авыртпаган.
Ызгы кере Рашидхан байланыска уьйдегилер мен карагыс айынынъ 23-нши куьнинде шыккан. Мен онынъ анасына язган соьзлерин окыдым. Тек бирэки авыз-соьз: «Анам, мен тири», «Анам, менде баьри зат та ийги». Эм видео, кайтип олар конъысы авылга сув аькелмеге бараятырлар. Коьтеринъки коьнъил
мен йырлайдылар, маскаралайдылар. Озган йылдынъ казан айында Рашидхан 45 ясына толды, а карагыс айынынъ 24-нде ол тувган ерин коршалавда йигитлерше ян берген. Увылы СВО ерине кеткенде, Сакинатабайдынъ коьнъили тоьмен эди, орамда коьретаган эдим. Оьз увылы акында ойлайды, уьйге кайтып келсин деп Кудайдан тилейтаган болган. «Рашидим, бавырымда оьскен тунъгышым, заман келсе, кайтар уьйге, мени кушагына алар», – деп ойлайтаган эди ана. Баьри аналардынъ тилеклери кабыл этилинсе, не керек эди. Айдан артык Рашидханнан хабар келмеди. Сонъ коркынышлы хабар эситилди орамда, адаладык, бирев де ынанмады.
Анасы, атасы, карындаслары кайтип ынансын. Кайтип ынансын Аскер, ялгыз агасын, тиревин йойытканына. Аьр заман маскаралайтаган Максим-акай бирден буьгилди. Анадынъ ийнине кара тастар салды согыс. Тоьгеректе баьри зат та, канътар айдынъ карсыз куьниндей, айсыз кыстынъ кешесиндей, кара
болды. Рашидхан ман бирге согысувларда катнаскан яслар келдилер оны коьрге салмага. Олардынъ биреви ата-анага булай айтты: «Сиз увылынъыз
бан оьктемсимеге боласыз. Баьтирди тербиялаган уьшин сизге уьйкен разылык айтамыз». Почта ман Рашидханнынъ байыр затлары келгенде, уьйдегилер
«Участнику специальной военной операции» деген медаль эм Сый грамота бар экенин коьрдилер. Сондай оьзден эди ол, савгаланганы акында биревге де айтпаган. Гвардия киши сержанты Рашидхан Ханмурзаев ис борышларын яваплылык пан толтырганы, согыс аьзирликте йогары коьрсетуьвлери, нызамлык
уьшин согыс разведчик куьни мен байланыста савгаланган. Рашидхан Ханмурзаев – согыс аьрекетининъ ветераны. Аьскершидинъ рюкзагында онынъ
аты, жетонынынъ номери, позывнойы язылган.
Онынъ позывнойы «Корги» болган. Не уьшин алган экен ол сондай атты? Оьзининъ айтувы ман, ол контрактка кол баспага келгенде, корги йыныслы ийтти коьреди эм оьзине сондай позывной алады. Корги йыныслы ийтлердинъ касиети ийги болады деп белгиленеди. Бизге доьртаяклы досларымыздан коьп затка
уьйренуьв керек. Мысалы, алаллыкка. Рашидханнынъ да касиетлери эр кисиге тийисли эди – намыслык, алаллык, йигерлик. Шынты аьскерши согысув майданда йигитлерше ян берген.
Бизим ердесимиз Рашидхан Ханмурзаев Йигитлик орденине коьрсетилген. Сол согыс баргыга ол тийисли. Йылдынъ басында Ханмурзаевлердинъ аьелине увылы окыган Кадрия атындагы мектебтеги СВО тарихининъ музейининъ директоры Марина Межитова мектеб аьрекетшилери мен келди. Йолыгыс йылувлы оьтти. Ата-анасына Рашидхан сондай бала эди.
Энди онынъ аты тек тувган мектебининъ тувыл, савлай Дагестаннынъ, уллы Россиядынъ баьтирлик язбасында алтын арыплар ман язылган.
Дослары Рашидханнынъ акында йыр язганлар. Кайдай ол йолдас болган эм кайдай эс калдырган олардынъ юреклеринде. Сенимли дос, маскарашыл эм Баьтир. Аталык коршалавшы куьнининъ алдында «Ногайский район» МР аькимбасы Джамалутдин Эсиргепов СВО катнасувшыларынынъ аталары ман
йолыгыс озгарды, йигерли увыллар оьстиргени уьшин савбол айтты эм Разылык хатлар тапшырды. Энъ де ювык аьдемлерин йойытканларга бу зат уьйкен коьтергишлев болады. Оларга бек кыйынлы, ама кайбириси увылы ман, агасыиниси мен оьктемсийди.
Оьктемсийдилер эм эсинде саклайдылар. Баскалай болмага керек тувыл. Неше заманнан бери куьтип турган енъуьвди оьз яшавын курманлык этип, ювыклатканларды эс мутып боларма?
Ханмурзаевлердинъ уьйине киргенде ок, тамда ясалган картинады коьресинъ. Онда Максим-акай доьрт кызы ман. Бир ярасык суьврет. Кызлар аданасларына аталарынынъ тувган куьнинде туьскен суьвретти йибередилер.
Бир куьн оларга почтага посылка келеди. Караса, уьйкен картина. Рашидхан суьвретти художниклердинъ бирисине йиберип, ясатады. Сондай савга калдырган ол тувганларына.
Мен ойлайман, бу картина Ханмурзаевлердинъ аьелинде несилден-несилге коьширилип турар. Рашидхан акында бир де мутылмас Эс эм бир де таркамас
Оьктемлик.
Г.Бекмуратова. Суьвретте: Р.Ханмурзаев.
