Озган юмадынъ ишинде ДР Ямагат палатасынынъ агзасы, Ногай районынынъ Хатын-кызлар советининъ председатели Асият Бадий кызы Манкаевадынъ етекшилеви астында делегация Хасавюрт районында болды. Онынъ сырасында Осман Аджигайткановтынъ ата-анасы, Арсланбек Азизовтынъ, Аджигайтар Биякаевтинъ, Ислам Аджиевтинъ, Алибек Шамсудиновтынъ аналары, Артур Круптурсуновтынъ тул хатыны, Курбан Курбановтынъ иниси, Ногай районынынъ орманлык хозяйствосынынъ директоры Феруза Дикинова, СВО катнасувшысынынъ атасы Альберт Муслимов бар эди. Баьле-казадан зыян коьргенлерди коьтергишлев деген ой СВО еринде ян берген бизим йигитлеримиздинъ аналарына келди. Олар, оьзлери кайгыда болса да, баскаларга ярдам этпеге куьш табадылар.
Кыйынлы заманда баскага оьз коьмегинъди беруьв – саваплык. Уллы инсанлардынъ бириси айткан: «Шынты саваплык – оьзине савга карамай, баскаларга пайда аькелмеге аваслык». Меним сув алган ерлерде яшаган аьдемлерге коьмек этейик деген шакырувды оьзим ислейтаган коллектив те хош алды. Олардынъ кайбириси етекшимиз Эльмира Юнус кызы Кожаева ман бирге сондай саваплы иске оьз уьлисин костылар. Сога мен оларга бек разы, «Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ ис коллективи, Дагестан Республикасынынъ Язувшылар союзы атыннан разылык соьзлеримди айттым. Гуманитарлык юги савлай элимиз бен бирге йыйылды, организациялар, район яшавшылары – баьриси де колыннан келген коьмекти эттилер. Акшалай да йыйналды, сонынъ ишиннен Карабудахкент районына зыян келтирилген аьелге де акша йиберилди. Йол бойынша сув алган авылларды коьрдик, сув аьли де таймаган ерлер де бар. Хасавюрт районынынъ администрациясында бизди «Единая Россия» партиясынынъ толтырувшы секретари, Хасавюрт районынынъ Хатын-кызлар советининъ председатели Асият Абдулмажид кызы Арсланханова хош алды.
Район администрациясына киргенде ок, басыма бир ой келди: «Исти кайтип аьруьв этип уйгынлаганлар». Бир юрис те, соьз де йок, аьр бир аьдем оьз ислери мен каьр шегип туры, соны ман бирге баьле-каза калдыкларын тайдырув бойынша тапшырувларын да толтырадылар. Бизге савбол соьзин Хасавюрт районынынъ аькимбасынынъ куллыгын юритуьвши Багавдин Гаджимурад увылы Мамаев айтты. Кабинетлердинъ бирисинде столовая аьрекетлейди, бизге мунда ас-сув бердилер. Администрация куллыкшылары куьн сайын бир-бирисин авыстырып, ас асадылар, келгенлерди ашатадылар. Бизим соравларымызга яваплар Асият Абдулмажид кызы берди. Онынъ айтувы ман, сув ман алынган ерлерде баьле-каза калдыкларын тайдырув бойынша аьлиги заманда туьрли службалар аьрекетлейдилер.
– Оькинишке, аьли де ямгырлар болаяк деп айтадылар. Сонъында, куьн аьли токтаскан сонъ, аьдемлер насослар ман сувларды тайдыраяклар. Сонда яткан кокысты шыгараяклар. Тири айванлар шыгарылганлар, оьлген малды специальли шунъкырларга коьмгенлер. Буьгуьнлерде этилинмеге керек куллыклар этилинип турады. Сув алган ерлерде яшаган аьдемлерге патшалык тоьлевлер алув уьшин документлер аьзирленип туры. Администрацияда сол соравлар ман ислейтаган куьп ашылган, – деп хабарлайды А.Арсланханова.
Дагестан Республикасына ярдам савлай дуныядан келеди. Россиядынъ туьрли муьйислериннен занъ согадылар, акша, гуманитарлык юклер йибередилер. Кабарты-Балкариядан сув аькелдилер. Москва каласыннан «Малек» деп аталган организация келип, авыраяклы хатынлардынъ списогын алдылар, оларды бас каламыздынъ больницаларында тергееклер.
Администрацияда «Бирлик» фонды ашылган, савлай келимлер мунда туьседилер. Мен, Минеральные Воды каласындагы бала табув уьйиннен занъ согып, йыйналган акшады кайда йибереегин сораганына шайыт болдым. Сол ерде ок Асият Абдулмажид кызы олар ман байланыс тутып, баьри затты да анълатты. Донецк областиннен келдилер яслар, олар гуманитарлык югин аькелдилер, уьйлер курылысы басланганда, аьли де келип, коьмек этермиз деп айттылар. «Сизинъ яслар бизим тынышлыгымыз уьшин янларын аямайдылар, биз де коьмек этпеге суьемиз», – деди олар.
Биз кайтип волонтерлар ислейтаганын да коьрдик, пакетлерге азык-туьликти сайгаластырып, аькелинген асларды ерли-ери мен салып, бир аьдемдей болып ислейдилер. Окувшылар да бар, савлай районнан туьрли организациялардан келип, куллык этедилер мунда. Куллык йогары дережеде уйгынланганын баьримиз де коьрдик. Хасавюрт районында баьле-каза калдыкларын тайдырув бойынша йогары кеспили специалистлер аьрекет этедилер. Сол район етекшилерининъ аркасы ман этилинип турган ис.
Бизде, коьпмиллетли Дагестанда, савлай Россияда суьйиниш те, кайгы да ортак. Баьле келген куьн сув алган авылларда конъысы болып яшайтаган аьдемлер йыйналдылар. Сув такыйка сайын келип турды, кайыклар ман доьрт аьдемнен шыгарып басладылар. Аллага шуькир, баьри де сав.
Адильотар авылында биз де болдык. Бирев де яшамайды мунда, йол бойынша палаткалар салынган, ислейтаган аьдемлер яшайдылар. Юрек авырмай болмады. Орамларга карасанъ, тек янъыларда мунда балалар шавып юргенине, яшавшылар оьз куллыкларын этип, иске барганына ынанып болмайсынъ. Баьри ерди сув алган. Кадыротар эм Тутлар авылларында аьллер ондай осал тувыл. Адильотар айлак куьшли бузылган. Бу ерде эки йылгалар – Акташ эм Ярыксу сувларын косадылар. Фермерлик хозяйстволар, аьдемлердинъ байыр мал саклайтаган ерлери бузылган. Адильотарда мектеб те бузылган, балалар дистанционлык кебинде окыйдылар. Болса да, аьдемлер ийгиликке сенедилер. Конъысы Бамматюрт авылында 100 аьдемди уьйлерине киргизгенлер. Аьдемлер шетте турмайдылар, Адильотарда ислеп турганларга ас-сув бередилер.
Бизим янларымызда, юреклеримизде мунъшылык сезимлери толкынласып, коьнъилимизди тоьменлетти. Сув алган уьйлердинъ биревининъ касында, тап баьле-каза ман оьсескендей болып, эки терек шешекейленип турганын коьрдим. Язлык та, табиат та оьзиндикин алады. Мен шекленмеймен, заманлар оьтип, бу ерде янъы уьйлер курылар, балалар орамларда шав-шувласып, ойнарлар.
Бу барувымыз кайбиримизге де маьнели болды эм эсимизде сакланар. Биз анъладык, куьшимиз бирликте. Асият Абдулмажид кызы бизге коьп ийги соьзлер айтты, халкынынъ атыннан разылыгын савлай Ногай районына билдирди. Асият Бадий кызы Манкаева бизим районымыздынъ атыннан бу кыйынлык ызгы болып, баьри яшавшылар да янъы уьйлерге кирип, кайгысыз яшасын деп йорады. Бу оьзгерислер бизи мен мутылмаса да, бир де кайтараланмасын. Аьр бир уьйге парахатлык эм тынышлык болсын.
Г.Бекмуратова,
Россия Язувшылар союзынынъ агзасы.
Суьвретте: Адильотар авылы аьлиги заманда.