Аьр бир аьдемнинъ бактысы айырым, ама кайбиримиз де буьгуьнлерде юрегимизди авыртып, балалыкка кайтамыз эм энъ де ювык аьдемлеримиз бен хабарлап, ойларымызда да оларды кушагымызга аламыз. Меним хабарым атам акында. Эскеруьвлер бизди коьплеген йылларга артка аькетеди, сол такыйкалар бизге ювык эм баалы. Меним атам Авезов Бальбек Юлманбет увылы Орта-Тоьбе авылында 1938-нши йыл тувган. Олар Алибек агасы ман эрте оьксиз калганлар, бир-бирине тирев болып оьскенлер. Атам 4 класс битирген, сол заман коьбиси соьйтип окыйтаган болган. Атамыз домбырада ойнайтаган эди. Онынъ айтувына коьре, атайы оны 6 ястан алып домбырада ойнап уьйреткен. Яшав кыйынлы эди, агалы-инили бир куллыктан кажынмайтаган эдилер. Алибек атамыз инисин Хасавюрт каласына тракторист-машинисттинъ 6 айлык курсларына окымага йибереди.
1959-ншы йыл атам Уьйсалган авылына келген, меним анам ман таныскан. Яслар бир-бирисин суьйип, аьел курганлар. 1960-ншы йыл меним аданасым Зейнадин тувган, сол йыл атам эр борышын толтырмага аьскер сырасына кетеди. Атам кайтып келгенде, аданасым 4 ясында болган. Бизим аьелимиз уьйкен эм татым эди, ызлы-ызыннан кызлар тувдылар, атамыз фермада малшы болып ислейтаган эди, сонъ койшы болды. Меним атам айлак танъ аьдем эди. Ол домбырада ойнайтаган эди эм оьзи де домбыра ясайтаган эди. Мен аьр заманда да онынъ янында юретаган эдим. Атам агаш электи алып, экиге боьлетаган эди, шелтегин алатаган эди, сонъ кайтадан эки кесекти косып, аьзирленген кертпеге усаган агашты алып, кишкей мыклар ман беркитетаган эди. Уьстине авыр зат салып, бир неше куьнге калдырган. Сол куьнлердинъ ишинде ол агаштан домбырадынъ узын ягын ясаган. Сонъында эки якты косып, домбырады болдырган. Домбырадынъ теллерин койдынъ шеклериннен эткен. Ол да уьйкен куллык эди. Шеклерди ювып, бираз заман кептирген, сонъ ишиннен юка шекти алып, куп-куры эткен. Домбырадынъ теллери айлак юка болады, биткен сонъ, атам бек суьйинген, оны ман косылып, мен де суьйинетаган эдим. Сонъында ол домбырады шалып карайды, ярасык анъ яйылады уьйдинъ ишинде. Атамыз уста эди. Калай коьп кере биз аьптем мен бийигенмиз сол анъ ман. Атам буьгуьнлерге дейим яшаган болса, уста деп белгили болаяк эди.
– Актаждин мен Алибий аргымакка минген бий, - деп йырлайтаган эди атам. Ортеке ясайтаган эди ол, агаштан эшкиди, картты, курткады ясайтаган эди, айырым колларын, аякларын ясап, кишкей мыклар ман каптыратаган эди.
Аьр бир ойыншыктынъ ортасында уьш таяк калдырган, камыс аькелип, тазалайтаган эди, сонъ курытып, ишиннен бир неше кере туьтин йиберген. Агаштан ойыншыкларга сахна ясаган. Сол сахнада ойыншыкларды бийитетаган эди, атам домбырада ойнаганда, ортеке бийиген. Биз завыкланып куьлетаган эдик. Сондай коьп ийгиликлер, суьйинишли куьнлер савкатлаган бизим атамыз.
Ислегенде, коьпке дейим ол домбырады колына алмайтаган эди. Биз сагынатаган эдик домбырады. Сонъ атамыз ойнаганда, уьйкен явлыкларды белимизге байлап, бийийтаган эдик. Бир кере биз Заурбек аданасым ман ога ас алып барган эдик мал бакан ерге. Атамыз Шамбиль-тоьбединъ басында олтырып, домбыра шалганы эсимде калды. Мен бир де атамды сондай этип коьрмеген эдим. Онынъ аспандай коьк коьзлери узакка карасын таслаган эди, тоьгеректе биревди де коьрмейди атам. Ол мунълы йырды созып йырлады. Сонъында, уьйкен болганда, мен анъладым, кайдай ярасык эм ийги эди сол йыр. Атамнынъ сеси карагустай болып аспанга ымтылган, онынъ сеси – оьктем кустай болып, яшав кыйынлыклары ман куьресип, енъуьвши болып шыгады.
Домбыра шалынса, эсиме ата-анам туьседи, мен оларды айлак куьшли суьетаган эдим, оьзим ана да болдым, эней де болдым, болса да юрегимде олардынъ сеслери тап сол домбырадынъ ярасык сесиндей болып кулагыма шалынады.
Мен – атамнынъ кызы. Ол мени атта шавып уьйреткен, коьплеген яслардан да куьшли атта шабатаган эдим. Мен ясамага суьемен, тек домбырада ойнап уьйренмегениме оькинемен. Заурбек аданасым домбырада ойнайтаган эди, ама кызыксынмады, уьйренмеди.
Атам 1983-нши йыл дуныядан кешти. Турган болса, аьлиги заманда домбыра ясайтаганлардынъ устасы болаяк эди.
Эскеруьвлер янымды кыйнайды, сога коьре окувшылар ман боьлистим. Балалыгымнан калган бир такыйка мага суьйиниш эм мунълы сезимлерин савкатлады буьгуьн. Сол да мага атамнан калган уьйкен асабалык.
А.Дуйсакаева.
Суьвретте: Б.Авезов.

