Ызгы куьнлерде тек бизим элимизде тувыл, савлай дуныяда аьдемлер кыйынлыкларды басларыннан оьткерип туры. Бизим элимиздинъ, сонынъ ишинде бизим республикамыздынъ, районымыздынъ яшавшылары да тыныш болмаган сынавды оьтедилер. Куьн ярыгынынъ тезлиги мен яйылып баратаган мараз элге кыйынлык аькелип, патшалыкта ис аьрекетин бардырмайтаган гражданларга материаллык етиспевликлерди сездирмей калмады.
НОГАЙ ХАЛКТЫНЪ АЛТЫН ФОНДЫ_________ Аьр аьдемнинъ бактысын алып карасак, бир аьлемет язылган китаптей болады. Эл арасында юрген, эл уьшин куллык эткен аьдемлердинъ бактылары боьтен де кызыклы болады. Сондай аьдемлердинъ бириси – Асият Сулейман кызы Кумратова. Ол 1940-ншы йылдынъ коькек айынынъ 1-нши куьнинде Уьйкен-Халк авылында бу дуныяга энген.
Уьстимиздеги йылдынъ навруз айында Карасу эм Терекли-Мектеб авыл А.Джанибеков атындагы мектеблерининъ окувшылары белгили аьлим, этнограф, исламовед, Россия МИД МГИМО халклар ара излев институтынынъ региональли кавыфсызлык эм Кавказ маьселелер орталыгынынъ тамада илми куллыкшысы Ахмет Амин увылы Ярлыкапов пан йолыгыстылар.
Коьп йыллардан бери язлыктынъ келуьви мен бирге Ногай шоьллигиндеги ана койлар сакланатаган отарларда кой козылав шагы басланатаган эди. Аьлиги заманда да район ериндеги хыйлы малшылар навруз айыннан алып янъы тоьл алув ислерине кириседилер.
Балалыгы Уллы Аталык согысынынъ заманына карсы келген аьдемлер. Олар элимиз эм халкымыз бан бирге сол йыллардынъ кыйынлыгын да, кайгысын да уьйкенлер мен бирге ортак боьлгенлер. Аьлиги заманда олар, баьри де ясы 80-нен озып, уьйкен яшав эм ис йолын оьткен ясуьйкенлер боладылар.
Янъыларда Терекли-Мектеб уьлке танув музейинде Район хатын-кызлар советининъ баславы ман, Ортакластырылган китапхана куллыкшылары ман бирге, «Хатын-кызлардынъ аьлемет яшав тарихлери» деп аталып, коьп йыллар районымыздынъ етекшиси болган, район оьрленуьви уьшин коьп куллык эткен Балбийке Алимурза кызы Аджибаевадынъ ярык эстелигине багысланып йолыгыс озгарылды.
Россия Федерациясынынъ Ярыкландырув Министерствосы Дагестан Республикасынынъ билимлендируьв организацияларынынъ куллыкшыларын баргылар ман савгалады.
Ногайымыздынъ кайдай бай тарихи бар. Бир неше йыллар артта сол затка бизим тарихшилер болсын, аьлимлер болсын, биревге де ясыртын тувыл, уьйкен маьне бермейтаган эдилер. Ызгы онйыллыкларда бизим халкымыздынъ тарихине уьйкен маьне тек бизим аьлимлер тувыл, кардаш халклардынъ да тарих пен кызыксынатаган аьдемлери де бас тутпага суьетаган ерлер де аз болмайдылар, тек бу баска хабар… Янъыларда...
Баьри зат та окытувшыга карсы, баьри зат та. Ол оьзининъ окувшыларына сав аьдем болмага керек деп айтады – телевизор, Интернет яманларды мактайды, ол тазалыктынъ эм намыстынъ акында айтады – телевизор, Интернет тазалыкка селеке этеди эм суьйгенлердинъ араларын, оларды айванга тенъ этип, ортага салып коьрсетеди, окытувшы Аталыктынъ тарихин яшавдынъ мектеби деп айтады – телевизор бизим тарихти...
Янъыларда Тукуй-Мектеб авылынынъ орта мектебинде орынласкан «Асабалык» деп аталган тарих краевед музейинде Уллы Енъуьвдинъ 75 йыллык мерекесине рас барып «Сол куьнлердинъ данъкы соьнмес» деп айлык озгарылды. Сол айлык ишинде авыл ерининъ Афганистан, Шешен ерлеринде болган урысларда катнаскан яшавшыларын шакырып, шара озгарылды.
