Аьлиги меним хабарым баста ойланып шыгарылган зат тувыл, асылы Ногай районымыздынъ Куьнбатар авылы болган агалыинили Такаевлердинъ аьел тарихининъ бир кесеги…
Ис 2025-нши йылда басланды. Мавлидин Такаев – аьелде кишкейлердинъ бириси, ол оьз эрки мен согыс спецоперациясында ортакшылык этип, Элди коршалавга турмага карар алды. Оьз ойыннан да артка кайтпады. Онынъ согыска йолы Псков каласында басланды. Оьзининъ тувган куьнине уьш куьн калды дегенде, ол тынышлы таза аспан астындагы яшав кеби мен аманласты. Алдыда – дав майдан, Элдинъ кызыксынувын яклап, яв шапкан япсарларды босатув…
Йылдынъ ысылдаган увыт айынынъ баслапкы куьнлери. Мавлидин алдышылыкта. Сол якларга аягын басканлы коьп те кетпеди, ол ювыклары ман байланысты йояды, карындасы Софадынъ билдируьвине коьре, оннан бир неше айлап сес-хабар да йок болган…
Сондай аьл мен агасы Мурадин муькир болмады, инисин кайдан излеегин де билмейди, алдыда – уьнсиз белгисизлик. Оьзи де согыс спецоперациясында
аьскершилик исти бардырувга токтасады. «Белки, дав майданда коьрисермиз», – деген ой оны бир такыйка да парахат коймады.
Энди анага, карындаска бир увыл, аданас акында ойланувга, кешесикуьндизи мен оны саклавга экиншиси де косылды… Олар эки агалы-иниди давдан
куьтеди, аьр тел согылув ман ийги хабар карайдылар, аьр кайсысынынъ да сесин эситсе, ян парахатланады, коьнъилге коьнъил косылады.
Бу куьнлерде, дав майданда, кайдай аьлде болса да, инисин таппага, оны ман распага кеткен эркли Мурадин мен (согыста шакырув аты «Турок», сондай атты
не уьшин алганын билмеймен, ама тамырында сол миллет каны бардыр деген ой келеди) йигерли Мавлидин мен (согыс шакырувы «Ногай») савлай Ногай районынынъ яшавшылары оьктемсийди.
Оьзек те, ер юзинде кайдай коьримли мысаллар да бар, ама Ногай районымыздынъ Куьнбатар авыл яшавшылары агалы-инили Такаевлердинъ сондай
йигерли абыты бизге уьйкен маьнели болады, неге десе олар оьзлерининъ бирбирисине алал суьйимин коьрсеттилер, аданас-аданасы уьшин янын бермеге де
разы болувы деген де сол тувыл ма?!
Бу ерде биз тек юрек шакырувды тувыл, кан-тамырдынъ тартылувын эм, оьзек те, Элине, Аталыгына суьйимин коьремиз…
Мурадин Казманбет увылы Такаев (баслапкы ой-ниети – согыс майданда сес- хабарсыз заьлимдей заман йок болган инисин излеп табув) контрактлы ис
аьрекет бардырмага Ставрополь крайынынъ Нефтекумск каласында Россиядынъ Коршалав министерствосы ман кол басады. Ол иниси Мавлидин аьрекетин бардырган Курское йорыкка туьспеге тилек те салады эм сеним де этеди, ама бакты аьр бир аьдемге баскаша буйырады.
Олардынъ согысув йорыклары да туьрли болды: Мавлидин –Курское, Мурадин болса, Херсонский областьке кетеди… Агалы-инисининъ йоллары баска,
ама мыратлары да, ойлары да бир – явды енъуьв…
Мурадин мен Мавлидин Такаевлер бу куьнлерде, туьрли йорыкларда аьскерли ис аьрекетин бардырадылар. Биревси де, согыс майданда кайдай кыйын болса да, бактысына карганмайды эм сайлаган йолларында расатаган кыйынлыкларды йигитлерше оьтпеге шалысадылар.
Артта яраланган куьнлер де, йолдасларды йойган туьнлер де болдылар. Мавлидин карындасына йиберген видеосюжетлерге шайыт болып, мен де олар оьтетаган кыйынлыкларды оьткендей болдым.
Аьдем деген бек аьлемет яратылган зат, не затка да шыдамага болады. Сувсыз, ассыз, сувыкта эм иссиде, Кудай берген санап берилген оьмирди, кайтип болса
да, оьтемиз…
Мавлидиннинъ сувсыз турган шагы видеосюжетте, кырда кыс шагы, ишпеге таза сув кытлык, ама тоьгерек якта мол кар, аьдемге берилген сынав, тек кызыклысы сол, алдыда кишкей болса да, «каранъалыкка» бир ерден «ярык», ийне коьзиндей болса да, туьседи… Согысув арасында сувсынувды да сол кар кандырады… Бу шынты акыйкат, соны мен оьзим видеосюжет аркалы коьремен.
Мавлидин Казманбет увыл алдышылыкта болып, яв ман авыр урысларда катнаскан, сонда авыр яраланган йолдаслар да бар эди, аьр бириси мен аьллескен, аьр бирисининъ онынъ яшавында бир орыны бар, биревсин де согыс майданда калдырмага суьймейди, бир аьдемге бир нешевди куткарув тынышлардан тувыл, ама ога куьш те табылган. Бу йол ол оьзининъ бир неше йолдасын оьлимнен куткарган.
Мавлидин эм онынъ баска аьскер йолдаслары пехота законы «Оьзимиздикилерди калдырмаймыз» дегени мен баьри яралыларга да коьмегин эткенлер.
Шкваллы куьлле отында бир яралы аьскерши де калмаган.
Дав майдандагы йигерлиги эм йигитлиги уьшин Мавлидин Такаев йогары патшалык коькирек белгиси – «За Отвагу» медали мен савгаланган. Кишкей ногай халкымнынъ увылы, кургаклы шоьллигимде балалыгы оьткен Мавлидинге сол савгадынъ тапшырылувы не зат акында айтады? Оьзек те, бизим йигитлердинъ тийисли тербиясы эм элине алаллыгы акында.
Соьзимнинъ басына кайтып, Софа ман хабарласувымда, агасы инисин излеймен деп кетувининъ ызы не болганын сорайман: «Олар соны ман СВО еринде коьристилерме? », – деп.
– Йок, коьрисуьвлери ата юртта, ярым йылдан сонъ болды. Атамыз яшавдан тайды, оны сонъгы йолга салув меним аданасларыма коьриспеге, бир-бирисин кушаклавга амал берди, – дейди, коьзясларын суьрте келип, Софа Казманбет кызы. Сондай болып бакты оларга буйырды… Аьли Мурадин («Турок») – Херсон йорыгында, Мавлидин («Ногай») Курск тоьгерегинде оьз борышларын толтырадылар.
Бу аьел тарихи – тек билдируьв болып калмайды, бу тар курсакта ятып, бир ана суьти мен авызланганлар арасындагы байланыс, уьйкени кишкейи уьшин оттан да, сувдан да оьтпеге аьзирлиги, кишкейи болса, уьйкенининъ аркасын, яшав баасы ман болса да, яппага аьзирликтинъ мысалы.
«Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ ис коллективи де Такаевлердинъ кызы Софадынъ соьзлерине, тилеклерине косылып: «Биз аьскершилерди
куьтемиз, бизим коршалавшылар. Тек Енъуьв мен тувган якларда!»
Галима Курганова.
Суьвретлерде: Мавлидин Такаев («За Отвагу» медалининъ иеси); Мурадин Такаев.
