Тиллерди саклар эм коьтергишлер, сол баалы асабалыкты келеек несиллерге еткеруьв керегин эске салар уьшин, элимизде бу йылдан алып Россия халклар тиллерининъ куьни белгиленип баслады.
Байрамды белгилевге 8-нши сентябрь куьни босына сайланмаган, бу куьн зейинли авар шаири, прозаик, публицист, коьшируьвши, ямагат эм политика аьрекетшиси, Дагестаннынъ Халк шаири, Социалист Истинъ Баьтири Расул Гамзатов дуныяга энген. Ол тек оьзининъ тувган тилинде тувыл, орыс тилинде де оьз шыгармаларын язган, классика эм аьлиги орыс адабиятын авар тилине коьширген, онынъ яратувшылыгы маданиятлар ара катнаслардынъ белгиси болган. Уллы шаирдинъ авар тилиндеги ятлавлары орыс эм баска тиллерге коьширилгенлер. Онынъ Уллы Аталык согысынынъ дав майданларында курман болган аьскершилерге реквием болган, белгили «Турналар» ятлавын Наум Гребнев коьширген.
Расул Гамзатовтынъ асабалыгы элимиздинъ туьрли муьйислеринде эм онынъ тысында да белгиленген: Дагестаннынъ кишкей тав авылларынынъ орамларыннан алып Россиядынъ эм шет эллердинъ уьйкен калаларына дейим. Уллы шаирдинъ атын алдышы маданият эм билимлендируьв учреждениелер юритедилер.
Р.Гамзатов аьр бир халктынъ оьз тилин саклав ыхтыярын коршалаган. Онынъ «Эгер танъла меним тилим йок болса, мен аьзирмен бу куьн ок та дуныядан кешпеге!» – деген белгили соьзлери тил асабалыгын саклав уьшин куьрестинъ энъ де маьнели белгисине айланган.
Тил – ол тек аьдемлер аьллесетаган алат болып калмайды. Онда халктынъ тарих эстелиги, аьдетлер, ата-бабалардынъ сулыбы сакланады. Яс несиллерге тилди еткеруьв аркалы биз оларга тек билдируьв берип калмаймыз, баска халклардан баскалыгымызды, бизди не зат «ногай» этетаганын да еткеремиз. Соьйтип тамырлар ман, ата-бабалар ман, аьвелги мен байланыс сакланады. Тил йок болса, бу байланыс та йойытылады, халктынъ келеектегиси де – каранъа.

Элимизде яшайтаган аьр бир халк оьзининъ тарихи, аьдетлери эм тамырлары ман бай.
Россияда 190-нан артык халклар яшайды, 176-га ювык тувган тиллер эсапка алынган, баьриси – 270 тил эм диалект. Соны ман орыс тили савлай элимиздинъ еринде патшалык тил деп белгиленеди.
Бизим элде тиллердинъ коьплиги, Европа ман тенълестиргенде, политикалык эрисуьвлер тувдырмайды. Россияда тиллердинъ коьплиги маданият асабалыгынынъ кезеги этип саналады. Олай десек те, бизим элде де тил мен байланыслы маьселелер йок тувыл. Элимизде биревге де оьз тувган тилин билмеге, бааламага, уьйренмеге буршав берилмейди. Оькинишке, аьдемлер оьзлери тувган тилин уьйренуьвге эм кулланувга кызыксынувын йойытадылар, сол зат тилдинъ йок болувына аькеледи.
Россия халклар тиллерининъ куьни бу маьселеге ямагатлыктынъ эсин каратпага эм оларды шешуьв амалларын белгилевге каратылган.
Байрам куьн савлай элимизде ярыкландырув шаралар оздылар – миллет маданият фестивальлер, концертлер эм фольклор байрамлардан алып тил марафонларга, выставкаларга, йолыгысларга дейим. Катнасувшылар туьрли халклар тарихи эм адабияты ман таныстылар, оьзлерин тил ойынларда эм мастер-классларда сынадылар. Бу форматлар аркалы тил асабалыгын саклав ман байланыслы маьнели темалар коьтерилди.
Россия тиллерининъ куьнининъ бас шарасы Москвада озды. «Россия» Миллет орталыгында экспертлер мен диалоглар оьттилер.
Аьр бир аьдем тувган тилдинъ маьнелигин анъласын, ол – аявламага эм сыйламага керек бизим баалы асабалыгымыз.
Нурият Кожаева.