Уьстимиздеги йылдынъ коькек айынынъ 4-нши куьнинде «Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ бас редакторы, журналист, шаир, язувшы, режиссер, Дагестаннынъ ат казанган маданият куллыкшысы, РФ Журналистлер союзынынъ агзасы, согыс оьзгерислерининъ ветераны, «Золотое перо Дагестана» баргысынынъ лауреаты Эльмира Юнус кызы Кожаева сыйлы 60 йыллык мерекесин оьз тувган-кардашлары, дослары, ис йолдаслары тоьгерегинде белгилейди. Сол йыллар ишинде Эльмира Юнус кызы оьзин политика, саният, поэзия, журналистика тармакларында сынап келип, буьгуьнлерде онынъ коьп яклы ымтылысы оьз тамамларын да берип келедилер.

Асылы ман Эльмира Юнус кызы – Ногай районынынъ конаксуьер Кумлы авылыннан. Ол Юнус Отегенович эм Аминат Муслимовна Кожаевлердинъ коьпбалалы аьелинде доьртинши аьвлет болып оьскен. Атасы Юнус авыл маданият уьйининъ етекшиси, анасы Кумлы авыл советининъ председатели
болып коьп йыллар куллык этип, оьз ислери мен аьвлетлерине уьлгили коьрим болып келгенлер. Буьгуьнлерде Аминат Муслимовна Кумлы авылында сыйы-абырайы бар энъ ясуьйкен кыскаяклы болса ярайды. Ол Кумлы авылдынъ совет йылларында оьрленуьвине, айтпага, оны сув, электроярык, балалар бавы, биринши интернат эм сондай баска яшав онъайлыклары ман канагатлавда уьйкен уьлисин коскан. Маданият тармагынынъ куллыкшысы болган атасы кишкейден кызында маданият, адабият, саният тармакларына ымтылысы барын коьрип, сол оьркенди соьндирмеге бермей, кенем де оларды оьрлендирип, оьстирип, оьзининъ маданият бойынша йолын ызламага ярдамласып, куьшин салып келди. Юнус Отегенович Кожаевтинъ уйгынлавы ман авылда
ерли маданият уьйи янланып, онынъ сахнасында кызыклы шаралар, яслар арасында талаплы оьнерлер тувып, олардынъ саны коьбейип, авылдынъ яшавы кызыклы болып келди. Сол шаралардынъ катнасувшыларынынъ сырасын онынъ кызлары да туьздилер. Уьйкен кызы Замира да педагогикалык
институтынынъ анъ факультетинде билим алады. Эльмира мектебти тамамлап, Махачкаладагы маданият училищесининъ хореографиялык боьлигине туьсип, оны етимисли тамамлап, тувган авылына келип, атасынынъ йолын алды, авыл маданият уьйинде методист болып куллык этти. Сол йылларда
Дагестан саниятынынъ ат казанган аьрекетшиси С.Батыровтынъ етекшилиги мен туьзилген «Айланай» фольклор-этнографиялык ансамблининъ биринши сырасын туьзгенлердинъ бириси болды. Оннан сонъ ол Узбекистан Республикасына йол алады,
онда Ташкент каласындагы саният институтына билимин оьстируьв мырат пан туьседи. Саният тармагында ога етимисли йоллар ашылып, алдыга салынган мыратлары яшавга шыгарылып барса да, кыскаяклы журналистикада, тезден 90-ншы йылларда поэзияда да оьзин сынап келди. Кыз узын туьнлерде нава бермеген ойларын, ятлав сыдыраларына айландырып, олар ман газета бетлеринде окувшыларды да таныстырып келди. Тамамында онынъ калеми астыннан
«Летаргический сон» деген орыс тилинде биринши ятлавлар йыйынтыгы да дуныя ярыгын коьрди. Онынъ калеми астыннан мектебте куллык эткен йылларда бир неше балалар уьшин пьесалары да шыкканлар. Уллы Аталык согысына багысланган сол пьесалардынъ бириси республика бойынша ярысында биринши орынга да тийисли этилген. Онынъ Москва каласындагы Куьнтувар музейиннен Дагестанга келип, Терекли-Мектеб авыл касында археологлардынъ юриткен иси акында «Дагестанская правда» республикалык газетасынынъ бетинде 1992-нши йылда баспаланып шыккан биринши макаласы кыскаяклыды келеекте де язбага канатландырды. Сол йылларда ол Махачкалада турып, Халк яратувшылык уьйинде куллык этетаган эди. Болса да ол газета ман байланысын бир де уьзбеди.
Эльмира Юнус кызына 2003-нши йылдан алып 2007-нши йылга дейим ДР Халк Йыйынынынъ уьшинши шакырувынынъ депутаты болып, оннан сонъ социаллык политика бойынша комитетин етекшилеп, Дагестаннынъ, оьз ногай халкынынъ онъайлыгына куллык этпеге бакты буйырды.
2015-нши йылдан алып буьгуьнлерге дейим ол «Шоьл тавысы» республикалык
газетасын етекшилеп, онынъ сыйын коьтеруьвде, ногай халкы арасында кенъ таралтувда белсенли аьрекетлеп келеди. Онынъ етекшилиги мен коьп йыллардан бери редакциядынъ эски меканы капиталлык ярастырылып, буьгуьнлерде онынъ куллыкшыларына етимисли каьрлевге онъайлы аьллери
туьзилгенлер. Газета куллыкшылары буьгуьнлерде янъыртылган ярык кабинетлеринде ана тилинде шыгатаган республикалык сынъар газетады халкына, окувшыларга заманы ман еткеруьв уьстинде яратувшылыклы аьрекетлеп келедилер. Сол куллыкшылардынъ бириси, «Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ яваплы секретари Любовь Уразаева. Ол ис йолдасы Эльмира Кожаевадынъ журналистлик яратувшылыгы бойынша, сол кызыклы ис аьрекетинде етисилген кайбир сырагыларда айырым токталып, оьз ойлары ман булай деп боьлиседи:
– Журналистлик аьрекети мен Эльмира Юнусовна каьрлегенли хыйлы заман болады, сонынъ ишинде ол оьзин туьрли жанрларда сынап караган. Онынъ калеми астыннан поэзия эм проза тилинде язылып, уьш китап дуныя ярыгына шыгарылган: «Летаргический сон», «Янымнынъ уьлерткиси», «1999 год. Глазами репортера». «Молодежь Дагестана» газетасында военкор болып куллык этуьв йылларында Эльмира Кожаева согыс урыслар кайнаскан баьри ерлерде болган… Айтпага, 1999-ншы йылдынъ август айы: элимиз эм халкымыз уьшин каты сынав. Дагестанда орын тапкан сол оьзгерислер оьз оьлшеми мен тек кесек ерде бирденнен тувган кавгаласув деп айтпас эдим мен. Ол шынты согысув эди: халклар ара терроризмге карсы, Басаевтинъ эм Хаттабтынъ кыянатшылар куьплерине карсы. Олардынъ мырады – халифатты туьзуьв, дагестан-ислам патшалыгын курув. Савытланган дин фанатиклер (баскалардынъ
ой-карасларын унамайтаган) Дагестаннынъ бир неше авылларын бийлеп алдылар. Ама ерли яшавшылар, сырасында кыскаяклылар эм балалар да болып, явга карсы шыгып, тувган ерлерин коршалавга турдылар. Сол кайгылы оьзгерислерди басыннан коьширип коьргенлердинъ билдируьвлерине, Коршаланув министерствосынынъ, ДР бойынша РФ МВД хроникасына негизленип, Эльмира Кожаева «1999-ншы йыл. Репортердинъ коьзлери мен» деп аталган китабин баспадан шыгарган.
Дагестаннынъ журналистлер сообществосы арасында Эльмира Юнусовна документальлик фильмлер авторы эсабында да белгили. Документальлик фильм – ол аян яшавды, оьзгерислерди эм шынты аьдемлердинъ бактыларын коьрсететаган аьлемет жанр. Онынъ мырады – каравшыда языксынув, анълав эм янга якын баска сезимлерди тувдырув. Бу жанрда куллык этуьв – енъиллерден тувыл. Документальлик фильм шыгарув уьстинде куллык этуьвдинъ биринши эм энъ маьнели болжалы – бир актуальли темасын сайлап алув, ога терениннен коьмилуьв. Мысалы, Эльмира Кожаевадынъ «Алданганлар» деген документальлик фильминде коьтерилген тема – ол баьри эллердинъ де маьселеси, эм терроризм мен куьрес юритуьвде баьрине де бирлеспеге керегин ыспатлайды. 2018-нши йылда Эльмира Кожаева белгили ногай шаири Кадрия Темирбулатовадынъ тувганлы 70 йыллыгынынъ сыйына «Кадрия» деген художественнодокументальлик фильмин шыгарган. Фильмде зейинли шаир кызымыздынъ биографиясы берилген, онынъ ятлавлары кулланылган. Фильмде Кадриядынъ яратувшылыгы акында хабарлайтаган белгили шаирлер мен, онынъ студент йылларындагы тенълери мен юритилген интервьюлер бар, – дейди
Любовь Ибрагимовна.
Оьнерли шаиримиз Кадриядынъ акында салынган фильми онынъ яратувшылыгын суьювшилер мен хош коьрилип алынды. Сол «Кадрия» деген художестволыдокументальли фильми дуныя ярыгын коьргеннен сонъ, Эльмира Юнус кызын автор эсабында Анкара каласына 2019-ншы йылда Кадрия Темирбулатовадынъ 70 йыллыгына багысланган Халклар ара тюрк маданият организациядынъ штаб-квартирасында оьткен шарага да шакырганлар.
Онынъ эткен иси эли мен белгиленмей калмады. Ол буьгуьнлерде «За заслуги перед Отечеством» II дережели орденининъ медали мен, ДР Халк йыйынынынъ атыннан саьатининъ (именные часы) иеси, «За проявленное мужество» медали мен, «Золотое перо Дагестана» баргысынынъ лауреаты, Дагестан Аькимбасынынъ, ДР Маданият, Миллет политикасы бойынша министерстволарынынъ, ДР Информация эм баспа агентствосынынъ Сый грамоталарына тийисли болган.
Язувшы, журналист, шаир оьзининъ элин, халкын, авылын, ис аьрекетин яны ман суьйген патриот аьдем болып калмай, Эльмира Юнусовна сылув кызы Наргиза, йиен кызы Амина ман куьезленген, олардынъ етимислерине оьктемсиген наьсипли ана да, балдан таьтли баласынынъ саьбийин аьдуьвлеп келген эней де болады. Буьгуьнлерде кызы Наргиза Сургут каласынынъ экинши номерли клиникалык поликлиникасында социаллык иси бойынша специалист болып, яны ман сайлаган кесписине пайдалыгы ман, етискен уьстинликлери мен анасынынъ коьнъилин коьтермеге, кайсы суьйинишли хабары ман да оны ман боьлиспеге шалысады. Коьримли йолын оьткен сыйлы ис ветераны Эльмира Юнус кызына дайым уьлги болган 92 ясындагы анасы Аминат Муслимовна да оьз йылы йоравларын, пайдалы маслагатларын кызыннан аямай, оны дайым яшавдынъ онълы йолы ман барганын суьеди.
Биз де, «Шоьл тавысы» газетасынынъ куллыкшылары, Эльмира Юнус кызын сыйлы мерекеси мен кутлап, ога берк ден савлык, узак оьмир, яшав онъайлыгын, ис аьрекетинде келеекте де бийик уьстинликлерин йораймыз.
Г.Нурдинова.
Суьвретлерде: Эльмира Кожаева.