Россия – Евразиядынъ уьйкен
кесегин бийлеген уллы эл. Мун-
да бурыннан бери коьп миллетлер эм халклар бирлесип яшайдылар.
Колымызга кырда оьскен шеше-
кейлердинъ байламын алып карасак, сондагы аьр бир шешекей туьрли, баскаларга усамайтаганын эм оьзи алдына аьлемет экенин коьрмеге боламыз. Соьйтип бизим уьйкен патшалыгымыздынъ ерлеринде яшайтаган халклар да оьз бет-юзлери, тиллери, динлери, аьдетлери мен туьрли, ама баьриси бирге Россиядынъ
оьрленуьвине оьз уьлисин коса-
ды. Сол себептен бизим халклардынъ дослыгын эм бирлигин беркитуьв бек маьнели.
Совет заманларыннан алып
(1940-ншы – 70-нши йылларда)
бизим Ногай районымызда да
туьрли миллетлер бирликте яшап эм куллык этип келгени акында коьп ийги эскеруьвлер, хабарлар, суьвретлер сакланган. Сондай бир ийги аьдемнинъ акында
газета бетинде хабарламага суьемен. Ол бизим Нариман авылымызга 1950-нши йыллардынъ басында келгенин аьли де билетаган аьдемлер бар. Бу тавлы лак
миллетли кыскаяклы Аминат Гаджиевна Магомедова (оькинишке, онынъ суьврети сакланмаган) солай ок бек аьруьв кумык тилинде де соьйлейтаган болган.
Меним авылдасларым, оны
ман бирге сол йылларда Нариман авыл мектебининъ интернатында ислеген тербиялавшылардынъ,
окытувшылардынъ, техничкалардынъ, аьлиги ясуьйкенлердинъ
эскеруьвлери мен, бас деп ога
общежитиеден орын бергенлер.
Сонъында авылдынъ эски мектеби орынласкан ерде онынъ кишкей уьйи эм азбары бар эди. Сол уьйде бу хатын ялгыз оьзи яшаган, онынъ кардаш-ювыклары, эри, балалары болмаган. Ол сав
куьн узагы куллык этуьви мен
яшап келген. Коьп авылдасларымыз оны бек танъ, аьр кимнен де амашлык сорайтаган, конаксуьер
кыскаяклы деп билгенлер. Интернаттагы балалар аьр заман да ога тынълаганлар, оны сыйлаганлар эм бир де оны ман эгеспегенлер.
Аминат Магомедовадынъ уьйинде де эм куллыгында да дайым да тийисли тазалык эм йорык тутылган.
Ол Нариман авылымызда 40
йылларга ювык заман яшаганы
белгили. Мен де оны аьли бала
йылларымнан алып билемен. Баьри де Аминатка казаншы дегенлер, неге десе ол мектеб интернатында балаларга казан асатаган эди. Бу хатын авылымыздынъ
шетинде яшаган. Онынъ азба-
рында ярасык шешекейлер оьсип турганы эндиги де коьз алдымда.
Сол заманларда аьдемлер кыйын салып, татым болып азбарларында емис тереклер, шешекейлер, аьжибийдай, баска ясылшалар оьстиретаган эдилер.
Сол йылларда авылдаслар
авыл ортасындагы уьйкен арте-
зианга, шелеклерин сувагашка
(куьенге.-ред.) илип, сув алмага
баратаганы эсимнен таймайды.
Соьйтип казаншы хатын да шелеклерин сувагашына илип, сувга барувы коьз алдымда турады.
Сол заман онынъ алдына ювырып мысыгы да шыгатаган эди.
Биз бала шагымызда, авыл
кызлары ман шоьлге бара калсак, казаншыдынъ азбарынынъ тоьгерегинде ойнамага бек суьетаган эдик. Бир куьн ол бизди коьрип уьйине шакырды. Бизге йылы
юзи мен карап, бизи мен хабарласып, стол янына олтыртып, шай ман калашлар берди.
Аминат Магомедова Даге-
станнынъ бир районыннан биз-
ге куллык этпеге келген эди. Ол
оьзининъ сав яшав оьмирин авыл интернатында казаншы исине берди. Казан асув деген тыныш куллык тувыл. Ол танъ атып-атпай турып балаларга ас аспага кетип, сонда арымай-безбей сав куьн ислеп, кеште тек уьйине кайтатаган болган. Ол оьзининъ каьмбиллиги, акыллыгы, исине мукаятлыгы ман авыл-эл арасында оьзине
сый казанган кыскаяклы эди.
Аминат Гаджиевна 1990-ншы
йыллардынъ басында топырак
болды. Соннан алдын оны уьйи-
не бизим авылдагы Аракчиев-
лердинъ аьели йыйнады. Сания
Латыповна Аракчиева сол йыл-
ларда интернаттынъ етекшиси
эм тербиялавшысы болып ислейтаган эди. Язык кыскаяклыдынъ
кардаш-ювыклары табылма-
ганнан сонъ, бизим авылдаслар
Мурад Аракчиев пен Аблез Язлыбаев оны дин йорыгы ман яназы кылып, оьликке ерлестируьвди уйгынладылар. Бу зат бизим халкымыздынъ миллетлерди айырмайтаганын, аьдемди аьдем этип
коьретаганын аьруьв ыспатлайды.
Сол йылларда кырдан бизге келип куллык эткен ялгыз аьдемлерд сав авыл йыйналып оьликке ерлестирип, олардынъ садака дуваларын да бирге этетаган ийги аьдет
бар эди.
Мундай яшав мысаллары
аьлиги оьсип келеяткан несиллерди Россия элимиз, бизим республика коьп миллетли эм биз бир-биримиз бен татымлыкта, тил бирликте яшамага керекпиз деп
тербияламага ийги коьрим болады. Россия эм Дагестан халклары арасында сондай коьп ийги дослык мысалларды келтирмеге болады.
Суьврет ca.pinterest.com будагыннан алынган. 

Нурианна Батырова, Нариман авылы.