Меним колыма Ногай районындагы Куьнбатар авылымнынъ яшавшысы, шаир кызымыз Зухра Булгаровадынъ «Мен ногайдынъ баласы» деген китаби туьсип калды. Аьруьв кепте окыдым, яраттым. Мага боьтен де бек Куьнбатар авылымыз акында язган ятлавлары бек ярайды. Эм соьзимди солар акында айтпага суьемен: аьр кимдики оьзине, ай коьрине коьзине. Кызымыз авылымыз акында йылы кепте хабарламага оьзининъ юрек туьбиннен алынган аявлы соьзлерин де тапкан. Ол бек ийги эм маьнели.
Дурысында да, Зухра меним суьйикли ногай халкымнынъ бир баласы, бир кызы болады. Аявлы баласы, халкым да талаплы кызын суьеди, бавырлайды эм оны ман
оьктемсийди. Кыз да ога яваплайды: Мен ногайдынъ кум ойнаган шоьлинде
Апыл-тапыл аяк баскан баласы…
Мен ногайдынъ йылкыларын йылгыртып,
Йылы сувга айдап тоьккен баласы…
Юз мынъ ногай, Ин Ша Аллах, биригип,
Бир болар деп, уьмит эткен баласы…
Мине кайдай аьруьв, ярасык соьзлер бар ятлавында. Окымага суьесинъ, сондай ногай баласын бавырга кыспага суьесинъ! Сондай ногай балалары йолыкканда коьп болса
экен…
Зухра оьзининъ тамгасын да аьруьв биледи экен – костамгалы кыз. Меним анам костамгалы эди эм Зухра онынъ тукымыннан. Ол да мага бек ярады. Анам ягыннан кардашым
меним:
Костамгалы ырувым –
Козгалыстынъ бавыдыр,
Халк оьнердинъ карувын
Саклап турган тасыдыр…
Эндигиси шаирдинъ Куьнбатар авылымыз акында ятлавларын алып карайык. Олар да туьрли эм туьрли йосыкта язылганлар.Тек баьриси де кызымыз авылын эм куьнбатаршыларды мутпаганын коьрсетеди. Ол бек маьнели эм керек зат. Мине онынъ
«Авылым» ятлавыннан бир уьзиги:
Ах, авылым, ятсырадык биз бираз,
Мутпа мени деп, тилейди аьвлетинъ.
Сен ше меним каьсиетим, кысметим,
Дуныядынъ уьстиндеги Еннетим…
Аьруьв кепте окыдым шаирдинъ «Шоьл бавыры – Куьнбатар» ятлавын. Кайдай аьруьв тенълестируьв «шоьл бавыры- Куьнбатар»!
Шоьл бавыры – ясыл кийиз,
Шоьл бавыры – Куьнбатар.
Бу якларга йолга шыксам,
Йоктан канат табылар!
Менше мунда бек наьсипли,
Кетти яшав авыры.
Эм береди юрегиме
Шоьллигимнинъ бавыры…
Бек дурыс айтылган эм береди авылы кыздынъ юрегине сав яшав оьмири… Онынъ айтувы бойынша:
Мундай халкты эш бир ерде Йолыкпадым, распадым.
Эш бир якка суьйинишли
Мундай болып кайтпадым.
Аьр ким де оьзининъ авылына йол алып келмеге суьеди. Оны ман йолыкпага, йылы саламын бермеге, авылына карамага, орамларында юрмеге, аьдемлерине коьз салмага:
Авылымды тегараннан таныйман:
Туьрленгенлер уьй-азбарлар, орамлар,
Мен шомылган артезиан сувына
Энди келип уялаган турналар…
Шет орамды даьврендире, сен кара!
Куьнбатарым, сен ше турган Анкара!
Кайдай аьруьв эм аьлемет тенълестируьв авылын тап Анкара этуьви! МаШаАлла, кызымыз сага! Мине шаир кызымыздынъ аьруьв язылган «Куьнбатар» ятлавы:
Ах, Куьнбатар, сеннен узак кетсем ше,
Яс юрегим коькиректе тебине.
Эки коьзди сен бетлерден айырмай,
Кайткым келе авылыма, уьйиме…
Менимше, солай болмага керек бу яшавда: авыл бетке аьр заман карамага, ога йол алып кайтпага. Неге десе:
«Тувган-оьскен авыл энъ баалы!»
Шаир кызымыз авылына келип,
оьз анасын коьрип, булай дейди:
Келши, анам, бирге оьтпек салайык,
Улпа севип, ун аяда толлайык.
Исси пештинъ давылдаган отындай,
Исси йырды йыламайын йырлайык!
Оьзек те, ана ман косылып йырлаган йыр бек маьнели, бек керек йыр…
Аьне яшавда солай болмага керек энъ
де ювык аьдем мен.
Сосы йыйынтыкта Зухра авылымыз Куьнбатар акында онавдан артык ятлавларын киргисткен. Эм аьр бириси акында коьп затлар айтпага эм язбага болады. Аьр бир инсан
оьз авылын, оьз топырагын суьеди эм аявлайды. Зухра солардынъ биринши сыдырасында дер эдим…
Мен оьзимнинъ макаламды автордынъ «Уьйим» деген ятлавынынъ бир кесеги мен тамамламага суьемен:
Киндик бавым Куьнбатарга тартады,
Уьйим таслап кетер эдим, болмайды.
Шанълы йоллар коьз алдымда ятады,
Уьйге кел деп, шакырувды коймайды….
Дурыс, Зухра, дуп-дурыс: Куьнбатарымыз эм куьнбатаршыларымыз сени аьр заман мунда саклайды. Кел, кел эм тийисли сый да этермиз. Мен оны ийги билемен. Сосы Куьнбатар
авылы акында ятлавларынъды бир айырым китап этип шыгарсанъ, аьр бир авыл уьйи алаягына шек те йок. Онынъ акында энди ойлап та кара, заман да бар.
Макаламды битире келе, айтпага суьемен: бек аьруьв язылган ятлавларынъ бизим Куьнбатар акында. Яз аьли де, биз тагы да окымага аьзирмиз: огырлы йол сага, сыйлы кызымыз, ийги белгили шаиримиз, мактавлы кызымыз!
А.Култаев,
Дагестан халк шаир
