Зухра
Зухра уьйге кирген аьсерде, Касбийке янъы савылган суьтти суьзип туры эди.
– Калай кеш калдынъ, амалым?
Не болды? Шайды эки де йылыттым, сени аьне келер, мине келер деп, – деди кыскаяклы оьзеленип.
Сонъ суьтин таслап, янъыдан шай аспага алгасады.
– Бизде йыйын болды, мама, – деп Зухра, суьтти котарып, шелекти ювмага онъланды. Шай салып, анасы эт кувырмага асыга эди. Соны коьрген кыздынъ эсине Казбек туьсти. «Кашан келсем де, анам тоьгерегимде коьгершинлей айланады. А Казбекке оьгей анасы асты касын-кабагын туьйип бере болар, акылы алмаганда, бермей де коятагандыр», – деп ойланып, Зухра полга сув тоьккенин сезбейди. – Уьндемейсинъ де, кызым? Йыйын нединъ акында болды? – деди Касбийке кызына бурылып. Тоьгилген сувдынъ ортасында олтырган кызын коьрип, аьжепсинди. – Тоьгерегинъе карашы, шелек ювган аьдем сендей болсын.
Кыз полды сыпырып биткишей, кыскаяклы ога навазысланып карай эди. Анасынынъ шекленетаганын коьрип, Зухра куьлемсиреди.
– Корккандай бир зат та йок. Бизге, мама, Ыргаклы авылдан Казбек деген кеде окымага келеек, – деп кыз Касбийкединъ янынаянасты. – Анасыз оьскен.  Кылыгы осал деп айтты Ильяс Керимович.
Кыскаяклы танымаган эркекке шамлана эди.
– Балалар баьри де бирдей болмага керек. Пишесиннен иймене болар, Алла соккыр. Ана – казна, ата – ездей деп айткан ногайлар. Кылыгы осал дейсинъме кедединъ? Осал болмай, не болсын оьз огырына оьскен болса, – деп Касбийке басын шайкады. Сонъ эсине бир зат туьскендей, кызына бурылды. – Ким уьйинде тураяк ол? Кардашы бар ма мунда?
Зухра соравга суьйинип, тез явап берди.
Касбийке конъысынынъ атын эситип, бек аьжейипсинди. Хатыннынъ козгалмай кадалып калган коьзлери бир затлар эсине туьсиргиси келгенин коьрсете эдилер.
Коьп кетпей, кыскаяклыдынъ каслары коьтерилдилер.
– Кельдиханнынъ ша сол авылда аданасы яшайды. Аты Адильхан болмага керек. Коьргенмен мен оны. Тек ызгы йылларда катнамайтаган болды. Кельдихан кедеди кишкейлей саклаяк та болып юрди. Атасы бермеген. Энди куьши етпегенде, мунда кувалаяк болып туры болаяк? – деп Касбийке соьзге аьвлигип, оттагы ялгавды муткан эди. Уьндемей тынълап турган кыз куьйип турган этти туьсирмеге алгасады.
Анасы шай куймага онъланган аьсерде, Зухра тыска шыкты. Забордан сыгалап, орамнынъ аргы кабыргасында орынласкан Кельдиханнынъ уьйине коьз таслайды. Ама олардынъ кенъ азбарлары тынык эди. Кызыл каба ябылган уьйкен уьйлеринде ярык та коьринмейди. Тек терезелери орамга берилген асхана уьйлериннен бала сеслер эситиле эди.
«Эш те келген йок болар. Келген болса, мама коьрер эди ше», – деп кыз кери артына кайтты.
Танымаган-билмеген ястынъ акында неге солай коьп кыйналатаганын Зухра анъламай эди. «Меннен баска кимнинъ эсине туьсип туры экен Казбек? Ынжибийке ойлай болар онынъ акында? Ол янъы кеделерге тез коьз салады ша», – деп кыз каранъада куьлемсиреди.
Кувырылган даьмли этти, юмсак ногай оьтпекти эм сары шайды Зухра, аш болганына карамай, осал ашай эди. Шай ише ятып, Казбек калай болмага керек экенин ойлайды. Кыздынъ ойына коьре, ол арык шырайлы, увак суьекли, маштак бойлы болмага керектей коьринеди.
Анасы онынъ ас ашавына карап, басын шайкай эди. Казбек пен танысув.
Эртенъ уьйде сув йогын коьрип, Зухра авылдасларынынъ азбарына кирди. Коьзининъ астыннан тоьгерекке карай эди. Уьйдинъ алдында турагалып турган Кельдиханд коьрип, кыз аьжейипсинмей болмады. Конъысылары куллыксыз бир де карап турмайтаган эди. Азбарда баскалай аьдем коьрмеген сонъ,
кедеди келген йок деп ойлады.
Анъсыздан кыз, шелеклерин толтырган аьсерде, Кельдиханнынъ «Казбек келип калды ша. Хош келдинъ, амалым! Туьнегуьннен бери коьзимиз йолда», – деп суьйинген сесин эситти. Уьйден ювырып шыккан балалардынъ тавыслары да эситиле эди.
«Куьтип турган болыптылар», – деп ойланды Зухра, артына бурылмага уялып. Аьри-бери ойланып, шыкпага алгасады. Кеде аьли де уьйге кирген йок эди. Яныннан озаганда, Зухра билдиртпей карады.
Эм уьй иесининъ: «Бу бизим авылдас кызымыз – Зухра. Сен оны ман бирге окыяксынъ», – деген соьзлерин эситип калды. Уьй куллыгын кутарып, Зухра дерислерин аьзирлемеге олтырган эди. Ама ойлары боьлинип, не окыганын да анъламады. «Коьрмеге бек туьзуьв. Бойы да узын… Кельдиханнан уялды. Олай болганда, кедединъ кылыгы айлак осал тувылдыр. Мен оны ман не уьшин аманласпадым экен?» – деп китапке карап, ойланады. Танымаган
Казбек ойларын неге солай бийлегенин Зухра анълап болмай эди. Бу куьнге дейим кыз бир кедеге де коьз салмаган. Артыннан юргенлерге де салам кылмайтаган эди. «Казбекке языгым ийий болар», – дейди Зухра оьзин ашувландырмас уьшин.
Буьгуьн басына окув бармаягын билген сонъ, Зухра китаплерин ерлестирип, Сыйлыхан уьйине йол алды. Кыймасы боьлмеди занъыратып, химиядан бир затлар ятлай эди. Аьдем барын сезгендей болып, ол артына тез бурылды.
– Мен сага неше кере айтканман, анъламаган затынъды ятлама деп, – деди Зухра куьлип. Кыймасы шырайын ызаландырды.
– Калай бездим сосы химиядан! Анъламайман мен оны, юз кере окысам да, битсем экен школады аьрекетлеп.
– Онъып калар эдинъ, бакыр, – деди Зухра селекелеп. Сыйлыхан оьпкелеген тавысы ман:
– Сага куьлмеге тыныш. Коьзинъди юмып окысанъ да, анълаяксынъ. Сенинъ басынъ ман меним басым тенъме? – деди.
– Басларды тенълестирип олтырганша, мага келсенъ, анълаткан болар эдим, – деп Зухра кыймасына янасып олтырды. Сыйлыхан кыймасынынъ коьгем туьсли коьзлери йылтырап турганын янъы сезди.
– Не болды, Зухра? Калай яйнап турсынъ, – деди кыймасы, китапти яппага сылтав табылганына суьйинип.
– Казбекти коьрдим.
– Аьли коьрдинъме? Кайдай кеде? Юриси-турысы нешик? Сосы химия болып, дуныя ярыкты коьрмеймен, – деди Сыйлыхан, куьбирдене берип.
Бираз заман сыбырдасып, кыймаслар Зухра уьйине йол алдылар. Азбардынъ янына еткенде, кызлар акырын Кельдихан уьйине коьз салдылар. Казбек уьйдинъ алдында турагалып таьмеки тарта эди. Зухрадынъ юзи сувыды.
– Абасыннан сама уялса болаяк, – деп ол куьбирденип, коьзлерин тез бурды. Сыйлыхан болса, кедеге аягыннан басына дейим тиклеп карай эди. Ол кыймасынынъ туьрткенин де эслемейди. Сонъ онынъ ашувланганын сезип:
– Мен Казбекти коьрмеге келгеменше. Аьруьв этип карамага да коймайсынъ, – деди Сыйлыхан, кыймасына разы болмай. – Онынъ таьмеки тартатаганын коьргишей де билемиз. Ыспайы кеде экен.
Ынжибийкеге ярар ол. Зухра йинъишке кара касларын туьйип тынълай эди. Уьйге кирип, кызлар химияды окып басладылар.
***
Туьски шак та етти. Газга сув салып, Зухра шашларын оьрмеге онъланды. Сол ара куллыктан Касбийке де келип калды. Столга олтырганда, Зухра анасынынъ бир затка навасызланып турганын сезди. Дайым да ашык шырайлы, соьйлемеге суьетаган хатын уьндемей эди.
– Мама, сага не болды? Авырыйсынъма? – деп кыз коркты. Анасы соравга сорав берди.
– Авылдастынъ конак кедеси келиппе? Соравдан да бетер Касбийкединъ каты сеси кызды адалатты.
– Келген, – деди Зухра анасына аьжепсине берип. Басындагы явлыгын туьзетип, кыскаяклы кызына тувра эм сувык карай эди.
– Буьгуьн куллыкта хатынлар Казбектинъ акында коьп айттылар. – Тынълап турган Зухрадынъ кабаклары тартып басладылар. Кызда сол зат коркканда бола эди.
– Кылыгы онынъ айлак осал экен. Яманнан басынъды сатып ал деген атайлар. Эрек юр оннан. Кыскаяклыдынъ корлыгы янында, ким биле. Коршалаяк аганъ да Армияда. Эсинъде калсын меним соьзлерим, – деп Касбийке, кызын оьпкелер деп те ойламай, аявсыз соьйлей эди. Анасынынъ аьр бир соьзи Зухрадынъ юрегин авыртады. Болса да, кыз уьндемей тынълай эди.
***
Окытувшы кирген сонъ, коьп кетпей, эсик кагылды. Аьвликкен Оьтебийке Сейпуллаевна бир зат та эситпеди, ама сак турган яслар «бирев кагады» деп кышкырдылар.
– Эсикти койынъыз, тактага каранъыз, – деп окытувшы ериннен де козгалмады. Ама яслардынъ коьбиси акырын эсик бетке карай эдилер. Кагылув кайталады. Окытувшы дерис боьлингенине разы болмай, ериннен турды. Класска танымаган яс пан директор кирди. Оьзбек Байрамович баслап Оьтебийке Сейпуллаевнага деристи боьлгени уьшин кешируьв тилеп, сонъ ясларга карап бурылды:
– Таныс болынъыз – Акболатов Казбек. Сизи мен бирге окыяк. Аранъыздан ер шыгарынъыз, – деди.
Казбекти Рашидхан ман олтыртып, директор шыгып кетти. Дерис юре берди, тек коьбиси акырын яска карай эдилер. Кара толкынласкан шашлы, калын каслы, туьз бурынлы, арыксымал юзли, узын бойлы кеде кызларга тез ярады. Эректе Бейтулла онынъ коьз каравы кайсы кызда коьп токтар экен деп тергейди. Ят кеде терезединъ янында олтырган сылув кызда каравын токтатты. Оьзине карап турганын сезген Ынжибийке наьзик туьз бурнын йогары коьтере эди. Ама сылув кыздан Казбек карамысын тез тайдырды. Ол окытувшыдынъ:
– Кокенеева, шык тактага! – деген сесин эситип, алдыга карады. Зухра класска бети мен бурылганда, Казбектинъ ялкып турган юзи аьлеметше туьрленди.
(Ызы болаяк).