Быйылдынъ 26-ншы апрель куьнинде Чернобыль атомлы электростанциясынынъ 4-нши энергоблогындагы реактор атылганлы 40 йыл толады. Ол дуныядагы атомлы энергетикалык тарихинде болган энъ де уьйкен техногенлик баьле-казасы деп саналады. Сол атылувдынъ сырагысында авага он миллионлаган радиация увлары яйылганлар. Ядерли булыты Украинадынъ, Белоруссиядынъ эм энъ де коьп Россиядынъ 16 областьлерининъ ерлерин заялаганлар. Россия бойынша уьш миллионга ювык яшавшылары болган 7608 авыл пунктлары радиация ман увланган.
Сол навасыз куьнлерде СССР элимизден 600 мынъга ювык аьдемлер, сонынъ ишинде 250 мынъ россия яшавшылары сол баьле-казадынъ ызларын тайдырмага йолландылар. Тувган Элимиздинъ шакырувы ман Ногай районымыздан да баьриси 33 аьдем Чернобыль АЭС-нде болып оьткен казадынъ калдыкларын тайдырувда катнасканлар. Олар сол ислерде 1986-1988-нши йылларда Ногай район военкоматы ман шакыртылып йиберилгенлер.
Район чернобыльшилерининъ коьбиси сол йылларда Совет Аьскер сырасында эр борышларын толтырып келген сонъ кеткенлер. Тувра аьскер сырасында куллык этип турган аьсеринде яслай Чернобыльге А.Аджиев, Ю.Саитов, Э.Оразгулов, М.Акмурзаев йиберилгенлер. Чернобыльдеги энъ де кавыфлы участокларда ердеслеримиз А.Кошербаев, А.Тилеков куллык эткенлер, олардынъ экеви де эндигиси арамыздан тайганлар (Алла оларга тынышлык берсин). Оннан сонъгы йылларда да Чернобыльде алган увлары сондагы катнасувшылардынъ хыйлысын арамыздан аькеткен, буьгуьнлерде район еринде 33 ортакшылардынъ 16-сы калган. Биз буьгуьнлерде Мавли Бекбавовты (ол «Эрлик» ордени мен савгаланган), Муратхан Ваисовты, Джанибек Шандиевти, Адильбий Кульгишиевти, Дуйсенби Шомаровты, Эрманбет Джумагельдиевти, Баймурат Сарибасовты, Назирбек Дуйсакаевти, Тойманбет Садыковты эм баскаларды (яткан ерлери ярык болсын) уьйкен разылык пан эске аламыз.
Чернобыльде коьрсеткен йигитликлери уьшин районымыздынъ сакатлык куьбине кирген катнасувшылары туьрли патшалык савгалары ман савгаланганлар.
Айырым федераллык законы бойынша Россия Федерациясында радиация аварияларынынъ 30 мынъга ювык катнасувшылары турак уьй аьллерин ийгилендируьв яктан оькиметтен тийисли коьмек алганлар. Ногай районында хыйлы чернобыльшилер турак уьй сертификатларын алып, оьз уьй аьллерин ийгилендиргенлер. Баьри сакат болган чернобыльшилер де социаллык ягыннан ярдам алмага ыхтыярлары бар.
1993-нши йылдан алып 26-ншы апрель куьни баьри де радиациялы баьле-казаларда ян бергенлердинъ куьни деп эсапланып келеди. Сол куьн район орталыгы Терекли-Мектеб авылындагы паркта чернобыльшилердинъ йигитлигине сый этилинип, биринши эстеликли митинги озгарылады.
1986-ншы йылдынъ 26-ншы апрель куьниннен эндигиси 40 йыл оьтсе де, атомлы баьле-казадынъ алдын бувган, элимизди, бизим баьримизди атомлы радициядан аман калдырган аьдемлердинъ йигитлиги мутылмайды эм бир де мутылмаяк.
М.Ханов.
Суьвретте: Ногай районынынъ Чернобыль атомлы электростанциясында болган баьле-казадынъ ызларын тайдырувда катнасувшылар (1996-ншы йылдынъ суьврети).