Мереке. Аьдемдики, учреждениедики, кайсы бир тармактыкы. Биз сол аьдем, баска бир зат болсын, онынъ оьткен йолын эсимизге аламыз, тамамын келтиремиз… Тувган газетамыздынъ мерекеси болып турганда, биз сол баспа шыгармасын дуныя юзине эндирген авторларды, редакторларды, суьвретшилерди эм сондай баскаларды эсимизге аламыз. Кайсы бир республикалык, район баспа шыгармасы болсын, боьтен де совет прессасыннан йол алган эм бу куьнлерде де белсенли аьрекет бардыратаганларда, тагы да бир баска авторлар болганлар эм бар: оларсыз бизим тарихимиз акында соьз де юрмейди – олар авыл хабаршылар. Олар эткен ислери уьшин, бир кишкей гонорар болмаса, кыйын ак алмаганлар, ама олардынъ куьш салувы ман, калемлерининъ оьткирлиги мен газета окувшысы районымыздынъ туьбиндеги кишкей авылдынъ маьселесин де, белсенли аьрекетшисин де билген эм таныган. Аьли газетамыз баспаланатаганы бир оьмирге етпеге турганда, биз коьп йыллар оьзлерининъ макалалары ман бизди суьйинтип турган авыл хабаршыларды эсимизге алмай болмаймыз. Авыл хабаршысы … Ол ким? Онынъ козгалысы 1920-ншы йылларда, совет власти «Авылга бети мен» деген курсты алувы ман басланган. Сол да босына алынмаган, партия ерли-ерлерде не болатаганын билип болмаган, а кыйыншы халк официаллы билдируьвлерде шексингенлер, сонынъ уьшин оьзлерининъ ишиннен сенген аьдемин айырып, коьзи мен коьретаганга этилетаган ис акында газета бетлеринде язбага тапшырганлар. Кыйыншы халк ишиннен билимли аьдем, окытувшылар, агрономлар авыл хабаршысы болмага болатаган эди.

 Совет йылларында авыл хабаршысы яшаган еринде болган коьп терисликлерди, айтпага, мектебте ягарлык агаш йок, эмлев учреждениеде – йод, зеленка, яде болса, авыл колхозында, совхозында тонавлар болганын белгилеп, производство алдышылары акында мактавлы макалалар да бир коркынышсыз язганлар. Авыл хабаршысы, газетадынъ оьзининъ байыр куллыкшысы, аьр кайсысынынъ да ис аьрекети тыныш эм кавыфсыз тувыл. Авыл хабаршыларын ерли етекшилер коьбисинше суьймейтаган болганлар, аьлиги заманларда да кайсы журналистти де куванышлы йолыгады деп айтып болмайсынъ, болса да ислейдилер журналистлер… Аьли мен газетамыздынъ белсенли авыл хабаршыларынынъ атларын атамага ниетим бар. Аз тувыл эди «Шоьл тавысы» газетасынынъ авыл хабаршылары, аьр бир авыл ериннен язатаганлар бар эдилер, олардынъ макалалары юма сайын газетамыздынъ бетин кызыклы эткенлер. Айтып озайык, Орта-Тоьбе авылыннан – Сейдахмет Кадыров, Сраждин Межитов Куьнбатар авылыннан, Червленные Буруныдан – Сыдыйык Муталимов, Кумлы авылыннан – Эсманбет Абдуллаев, БатырМурзадан –Аминат Сариева, Эдигеден – Алибек Капланов эм баскалар оьзлерининъ кишкей аталыгынынъ янъылыклары ман боьлисип турганлар. Олардынъ язганларыннан редакция коьп зат акында билип турган, мысалы, бир авылда молладынъ тийиссиз касиети, баскада – сув келетаган трубадынъ йырылувы, аьелде он биринши баладынъ тувганы…

 Сол кишкей билдируьвлерден шоьллигимнинъ йылязбасы туьзилген – арайысланганы тувыл, тувра оьтетаган яшавы… Тарихти актарып карасак, коьремиз, совет йылларында авыл хабаршылар бюросы аьрекет эткен, олардынъ курылтайлары болатаган болган. Авыл хабаршылар район орталыгында йыйылып, олардынъ язгалары (етиспевлик болса) властьке етсин деп, иштелигинде кайдай талаплавлар болмага кереги акында ортага салып соьйлегенлер. Сол гражданлык журналистикадынъ мектеби болган. Суьвретлерде: авыл хабаршылары С.Кадыров, А.Сариева, С.Муталимов. Бизим газетамыздынъ алдынгы авыл хабаршылары – баьри зат та кол ман калем мен язылатаган заманларда куллык эткенлер, газета тарихинде яркын ыз калдырганлар, мен йогары да атларын айтып кеттим, бизим эсимизде. Мен сол аьдемлердинъ аьр бирисин коьргенмен, коьбиси арамыздан да кешип кеткен, сондай да яваплы, толтырган ислерин, мынълап кыйын ак алатагандай болып, толтырганлар. Язганлары аьр бир макаласы салдарлы иштеликли эди. Эсимде Аминат Сариева ман ызгы йолыгысымыз, ол оьзи яшаган авылы Батыр-Мурзада мектеб эски аьлде, авыл ишинде йол, сув маьселелерин коьтерип турды, аьли авылда янъы мектеб те курылган, асфальт йолы да орталык орамда бар. Аьр кайсы авыл хабаршысы да коьбисинше маьселелерди коьтерген. Аьли заман туьрленди, авыл хабаршысы деген термин де йок, ама сол исти толтырувшылар йок тувыл. Аьр бир авыл яшавшысы – авыл хабаршысы, олай дегеним, окытувшы болсын, социаллык куллыкшысы болсын, аьр ким де оьз телефоны аркалы, эткен исин коьрсетпеге суьйсе, бизим газетамыздынъ куллыкшысына, социаллык тармагына язып йибереди, сонъында газета бетинде сол макала болып баспаланады. Газетамызга авыл хабаршылар керек, неге десе коьзи мен коьрген, ишиннен асханады билгеннен арттырып, бирев де айтпаяк, маьселе болса да, суьйинишли хабар болса да. Олар авыл газетады яшав ман байланыстырадылар. Газетадынъ мерекели номеринде аьр бир авыл хабаршысына – кимлер «Кызыл байракка» (отызыншы йылларда), «Шоьллик маягы» деген атты газета юриткенде, «Шоьл тавысына» бу куьнлерде язатаганларга уьйкен разылыгымызды билдиремиз. Авыл хабаршысы газетадынъ иштелигине уьйкен косым эткен эм этеди, олар ман биз шынтылай да шоьлдинъ тавысы боламыз.

 Галима Курганова, РФ Журналистлер союзынынъ агзасы.