Аьр авыл тарихинде онынъ кесеги, оьктемлиги эм йогары анъ-аьдет касиетлиги яктан уьлги болган аьдемлер атлары коьрнекли орынды бийлегенлер эм бийлейдилер. Терекли-Мектеб авыл яшавшылары уьшин сондай аьдемлердинъ бириси – Кадижат Казгереевна Аракчиева, тувган ери эм онынъ бас билим ошагы ман оьз бактысын уьзилгисиз байланыстырган окытувшы-кыскаяклы. Кадижат Аракчиева Ногай районынынъ Терекли-Мектеб авылында 1951-нши йылдынъ 20-ншы сентябринде тувган. Мунда оьтти онынъ эш бир каьрсиз завыклы балалык шагы. Мунда, мектебте окыган вакытында онынъ аян илмилер мен кызыксынувы аькелди сонъында 1969-ншы йылдынъ ерли мектебининъ выпускнигин ДГУ-дынъ математика факультетине. Кадижат (биз, баьри выпускниклер, оны Хадижат атлы кыз деп билгенмиз) – ыспайы шырайлы, куьлемсирев юзли, ийги касиет белгилери арткан кыскаяклы. Студент йыллары йолдасымыз Кадижат Аракчиева акында буьгуьнги хабарымызда онынъ бактысы, яшав эм ис йолы акында толысынша суьвретленмес, эгер ога онынъ тайпа-тамыры, ата-бабалары, атасы – Уллы Аталык согысынынъ ветераны, кызыклы биографиялы аьлемет атайы акында тарихти коспасак. Аьрисинъ яшав оьмиринде коьплеген эстеликли эм маьнели оьзгерислер орын тапканлар. Атасы Казгерей Махмудович Аракчиев 1939-ншы йылда Совет Армиясы сырасына шакыртылган. Аьскерлик борышын Орлов областининъ Карачаев каласында оьткен. Уллы Аталык согысы басланганда, ол Кронштадта 452-нши артиллериялык полк сырасында болган. Чехословакияды босатув уьшин урысларда каты яраланып, Казгерей Аракчиев бир айга госпитальге туьседи эм эмленген сонъ, тагы да полк сырасына кайтады. Мительваль каласын босатканнан сонъ, оны кала коменданты этип беркитедилер: бир неше айлар бойы ол калада ийги йорыгын туьзуьвге коьмек этеди, Одер йылгасы уьстиннен коьпир (ол Дослык коьпири деп аталган) курылысында ортакшылык этеди. Согыстынъ ызгы йылларында Казгерей Махмудович алдынгы полк йолдаслары сырасына косылады эм Берлинге дейим етеди. Авыр эди онынъ йолы тувган ерине: енъуьвден сонъ ол Берлинде тынышлы яшавды туьзуьвде катнаскан, тувган шоьлине 1945-нши йылдынъ сентябрь айында кайткан. Согыста коьрсеткен йигитлиги уьшин ол йогары патшалык савгаларга тийисли болган – Кызыл Байрак ордени, «За оборону Ленинграда» медали. Халкымыздынъ тарих бетлеринде сакланган Кадижат Казгереевнадынъ атайы Махмуд Аракчиевтинъ данъклы аты. Айтпага, 1914-нши йылдынъ декабрь айында караногайлар яшавында маьнели оьзгерис болып озды: Император Николай II Владикавказ каласында болып, тав халклары ваькиллери мен йолыгысады. Сол йолыгыста Махмуд Аракчиевтинъ басшылыгы астында караногайлар да ортакшылык этедилер. Революциядан сонъ ол Караногайдынъ бас казнашысы болады. 1921-нши – 1926-ншы йылларда ол Караногай участогынынъ эм округынынъ халк судьясы болып куллык этеди. 1922-нши йылда Ачикулак авылында ногай, караногай эм туркмен халклар ваькиллерининъ бирлестирилген курылтайында катнасады. 1926-ншы йылда Караногай малшылык ямагатынынъ председатели этилинип сайланады эм оны 1928-нши йылга дейим басшылайды. Махмуд Мустафаевич Аракчиев (1870- 1934) – ногай ямагат аьрекетшиси, Караногай казнашысы, Ногай районынынъ Нариман авылынынъ негизин курувшы. Ол 1870-ншы йылда онынъ атасынынъ сыйына Мустафа-аул деп аталган кишкей авылда тувган эм асылы ман ата-бабалары узактагы XVII оьмирде яшаган бийлер Аракчиевлер тукымыннан болады. Ставропольдеги эрлер гимназиясында окыган. 1902-нши йылда, атасы топырак болганнан сонъ, Махмуд Аракчиев аьелден эншин алады эм оьзине уьй салады, соны ман онынъ сыйына Махмуд-аул деп аталган янъы авылдынъ негизин курады. Бу кишкей авыл Терский областининъ Караногай приставствосында орынласкан. 1914-нши йылда авылда 19 казан уьйлер болып, оларда 124 аьдем – 69 эрлер эм 55 кыскаяклылар яшаганлар. 1927-нши йылда (баска билдируьвлерге коьре, 1940- ншы йылларда) сол авыл Совет власти мен революционер Нариман Наримановтынъ сыйына Нариман деп аталып басланган. 1903-нши йылда Махмуд Аракчиев халк пан Караногай казначшысынынъ коьмекшиси, а 1906-ншы йылда Караногай казнашысы болып сайланган. Бу орында ислей берип, ол сол ок заман Караногай мектеблеринде тийисли йорык сакланганын канагатлаган эм ийги службасы уьшин коллежский регистратор орынына салынган. 1914-нши йылдынъ ызында Махмуд Аракчиев караногай халкынынъ басшысы этилинип сайланган эм сол орында 1917- нши йылдынъ революциясына дейим кыйын салган. 1915-нши йылга дейим ол солай ок Кизляр боьлигининъ «8-ой военноконский участок» деген кесегининъ заведующийи ис орынын бийлеген. 1930-ншы, 1932-нши йылларда ялган шагувлар бойынша Махмуд Аракчиев эки кере куьнали деп билдирилип, ысланган эм 5 йылга Сибирь ерине ссылкага йиберилген, сонда 1934-нши йылда дуныядан тайган. Ама эки кере де куьнаси ыспатланмай, 1959-ншы эм 1967-нши йылларда оннан баьри куьналелер тайдырылган. Оьзининъ бас аьрекетиннен баска болып, Махмуд Аракчиев караногайлар авызыннан бурынгы халк таварыхларын йыюв ман каьрлеген, караногайлардынъ тарихи бойынша «Исторический очерк М.Аракчиева» деген адабият макаласынынъ авторы да болады. Онынъ атасы – Мустафа Муртазалиевич Аракчиев (Оракчиев), аданаслары – Нуридин, Шомай, Джамал, Камал, карындасы – Муслимат. Махмуд Аракчиевтинъ 14 увыллары эм 7 кызлары болган: ян косагы Асрепеден – Зиявдин, Багаудин, Базу, Авана, Сейпудин, Сайрат эм Абит, ян косагы Ийсинейден – Шарпудин, Нажмудин, Герей, Оьлмес, Казгерей, Алимгерей, ян косагы Саниет дуныя юзине 8 бала эндирген: Зейнадин, Кадижат, Джамила, Корпуш, Клаваш, Кабират, Солтан, Мурат. Уьйкен кедеси Зиявдин Владикавказда кадет мектебин окып битирген. Экинши кедеси Багаудин Ставрополь гимназиясын эм Театрлык усталыгынынъ йогары художестволык училищесин окып битиргени акында шайытламаларды байырлаган. Ети кеделери (Казгерей, Алимгерей, Сейпудин, Акбола, Зейнадин, Абит эм Шарпудин) Уллы Аталык согысы йылларында совет халкы ман бирге явга карсы турганлар, олардынъ арасында, офицер дережесине тийисли этилинип, туьрли медальлер эм орденлер мен савгаланганлар аз тувыл. Мине сондай данъклы Аракчиевлер тукымынынъ тувдыкларынынъ бириси болады бизим студент йылларындагы йолдасымыз Кадижат Казгереевна Аракчиева. Студент йыллары ога тек билимлер алув тувыл, белсенли яшав позициясы кепленген заманы болды. Факультет деканы Муратхан Гаджиевич Мехтиевтинъ маслагаты ман Кадижат (бирге окыган тенъи Аминат Магомедова ман бирге) 1973-нши йылда КПСС сырасына туьспеге токтасады. Сонынъ аркасы ман ол аьдемлер мен куллык этуьвге, оьз алдына борышлар салып, оларды яшавга шыгарувда яваплылык тутувга уьйренеди. 1974-нши йылда окытувшы дипломы ман Кадижат Казгереевна тувган ерине кайтады. Оьзининъ ис аьрекетин ол Нариман авыл мектебинде эсап окув сабагы бойынша окытувшы болып куллык этуьвден баслайды. Мунда оны коллектив профком председатели этип сайлайды. 1977-нши йылдынъ январь айында Кадижат Казгереевна Терекли-Мектеб орта мектебине эндигиси окытувшы болып кайтып келеди. 1980-нши йылда мектебтинъ партия организациясын басшылайды. 1981-нши йылдынъ 23-нши декабринде яс специалист Кадижат Аракчиевады, ога Терекли-Мектебтинъ бас билим ошагын басшылав иси тапшырылып, мектеб директоры этип беркитедилер. Мунда ол, мектебтинъ осал метериал-техникалык негизин ийгилендируьв уьстинде белсенлик пен куллык этип, бу билим ошагында балаларга билим алувга ийги аьллер туьзуьвге етиседи. 1989-ншы йылда Кадижат Казгереевна оьз эрки мен мектеб директоры ис орыныннан таяды эм суьйикли иси – эсап окув сабагы бойынша дерислер беруьв аьрекети мен каьрлеп баслайды. 1990-ншы йылдынъ сентябрь айында ол мектеб директорынынъ окув-тербиялав иси бойынша орынбасары болады. 1995-нши йылдан алып онынъ педагогикалык себеплик этуьви астында мектеб яшавына янъылыклар киритилип басланды. А-Х.Ш.Джанибеков атындагы мектебинде профильли (социально-экономическое и естественно-научное направления) окытувды кириттилер. Йырма йыллардан артык заман мектеб сол стандартлар бойынша яшады, балаларга ийги деген йогары окув ошакларына туьспеге амал берип. Онынъ ис аьрекети йылларында мектеб выпускниклери арасыннан 115 медалистлер шыктылар. Ол тек сан тувыл, ол – 115 балалар бактылары. Кадижат Казгереевнадынъ окытувшылык аьрекети энъ йогары дережеде белгиленген: 2003-нши йылда ол – «Дагестан Республикасынынъ ат казанган окытувшысы», а 2012-нши йылда «РФ ортак билимлендируьвининъ сыйлы куллыкшысы» деген йогары атларга тийисли этилинген. Кадижат Казгереевна Аракчиевадынъ тарихи – ол оьз исине алал болувдынъ яркын уьлгиси. Эм буьгуьнде онынъ савлай оьмирлик кыйыны эркин емисин береди. Онынъ окытувшылары оьз етимислери мен тувган мектебининъ атын Ногай шоьлининъ тысында да кенъ айттырадылар. Солардынъ бириси – А-Х.Ш.Джанибеков атындагы мектебининъ выпускниги Альфира Менлигуловна Янгишиева. КарашайШеркеш технический институтынынъ «Прикладная математика» факультетин окып битирген кыз йогары илми етимислерине етисти: 2024-нши йылда ол СанктПетербургта экономикалык илмилер докторы аьлим дережесине етисуьвге илми диссертациясын яклаган, а 2025-нши йылдынъ апрель айыннан баслап ол СыртКавказ патшалык академиясынынъ Цифровой технологиялар институтын басшылайды. Бир кере район орталыгындагы бас окув ошагында йылда да озгырылатаган выпускниклер мен йолыгыс шарасында Альфира Янгишиева оьз окытувшысы Кадижат Казгереевнага каратылган соьзлеринде булай деди: «Оькинишке, сиздей окытувшылар мектеблерде азая береди. Мен сизге бек разыман бизге билимлерден баска коьп затлар бергенинъиз уьшин. Разыман мен оьз бактыма: меним окытувшыларым меним билим алувга ымтылыслыгымды саклавга себеплигин тийгисттилер. Сакланъыз оьзинъизди! Сизинъ кыйынынъыз дайым да коьринмейди, бирерде эс каратылмай, тийислисинше бааланмай да калмага болады, ама онйыллыклар оьтуьв мен ол оьз емисин береди. Эгер курувшыдынъ куллыгынынъ сырагысы – янъы мекан эм, ол – аьр аьдемнинъ коьзлери алдында, а окытувшыдынъ ис аьрекетининъ сырагысы коьзге илинмейди, ол – онынъ окувшыларынынъ ян тоьринде эм уьстинликлеринде». Бу соьзлер бизим йолдасымыз, математика окытувшысы Кадижат Казгереевнадынъ билим тармагында куллык этуьвге савлай оьмирин багыслап келгени босына кетпегенди аян шайытлайды. Бу куьнлерде студент йыллар йолдасымыз Кадижат Аракчиева оьзининъ мерекесин белгилейди. Ак юректен ога ден савлыкты, узак оьмирди эм армаганда ак ниетли исин бардырув уьшин куьш-куватлыгы болганды йораймыз. Студент йыллардагы тенълери: профессор, ДР-нынъ ат казанган экономисти Шахмардан Мудуев эм Язувшылар Союзынынъ агзасы, ДР-нынъ патшалык службасынынъ ат казанган куллыкшысы Алигазияв Алигазиев.