Аьвелги заманлардагы ногай халкынынъ данъкы, баска халклар арасындагы сыйы, куьш-куваты, билими тек сол замандагы ясларды тувыл, аьлигилерди де сукландырмай эм оьктемситпей болмайды. Коьплерди «ногай» деген ат юзйыллыклар артта силкиндирген, сога, оьзек те, олардынъ йогарыда белгиленген куьши себеп болган. Оннан оьзгелей, олар туьрли алатларды, савытларды бек усташа кулланып, боьтен де куьшли болганлар. Бизим ата-бабаларымыз Алтын Ордадынъ коьшпели тайпаларынынъ тувдыклары эсабында бир неше юзйыллыклар узагына Евразиядынъ энъ де ийги ок атувшылары деп саналганы да бизге белгили. Бурынгы заманларда ногайлар, ок аркалы тек яв ман согысып, кыр айванларды урып калмай, базласлар да озгарганлар. Соларда туьрли ясындагы эр кисилер ортакшылаганлар. Базласлар озгармага авылдынъ шетинде эркин тувра ер сайланган. Кийгизге тоьгереклер сызганлар яде болса тоьгерек тактага карап ок атканлар. Уьйкен суьйинишке, ата-бабаларымыздынъ бурынгыдагы сол базласлары мутылып калмады, эм ок атув ман аьлиги заманда да кызыксынган яслар табылады. Бу олимпия спорт кеби мен ТереклиМектеб А-Х.Джанибеков атындагы мектебининъ окувшысы Аль-Ахмад Манкаев кызыксынады. Онынъ спорт тарихи атасы Мурадин Ялманбетович пен тар байланыслы. Мурадин Манкаев, футбол ойнаган аьсерде тизин куьшли авырткан сонъ, ян куьшлилигин кулланып, ок атувга уьйренип, ийги сырагыларга етискен. Ол Россия спорт устасынынъ кандидаты, Дагестаннынъ эм Ставрополь крайынынъ чемпионы, солай ок савлайроссиялык бириншиликлердинъ савгашысы болган. Бу спорт кебине оьз суьйимин ол увылына коьширген. Аль-Ахмадта ок атувшыга келисли касиетлерди – мыратка ымтылыс, шыныгувды эм шыдамлыкты сезип, ога 2025-нши йылдынъ курал айында биринши огын берип, уьйретип баслайды. Соьйтип, йыл ярым ишинде Аль-Ахмад уьстинликлер коьрсетти, айтпага, Буйнакск каласында регионаллык турнирде – алтын, Ессентуки каласында регионаллык турнирде – алтын, Кизляр каласындагы регионаллык турниринде куьмис, Ингушетия Республикасынынъ Карабулак каласындагы регионаллык турниринде – куьмис медальлерге тийисли болган. Белгиленген уьстинликлерге бизим йигит Ортак патшалык сынавларга аьзирленеяткан мезгилде етискен, сога коьре биз йигерли кепте онынъ аьли де етисеек бийикликлери алдыда деп айтпага боламыз. Янъыларда А-Х.Джанибеков атындагы мектебинде озган «Пять колец дружбы» уьйкен байрамында Аль-Ахмад Манкаев мектеблерден келген конакларга ок атув бойынша мастер-класс коьрсеткен. Ногай районында мергинлер командасы бар. Олар туьрли регионларда озган базласларда катнасадылар эм бир де савгалы орынды алмай кайтпайдылар. Сол команда катнасувшылары сырасында энъ де ясы – АльАхмад. Солай ок «Ногай мергинлер» куьбине 200- ге ювык аьдем киреди. Оларга Мурадин Ялманбетович кайсы заман кайдай базласлар болаягын эртеректен билдиреди. – От атув мага бек ярайды, бу спорт кеби мен кызыксынув – бизим ногай халкынынъ канында. Боьтен де кызыклы 3Д– ок атув. Олай деген, орманларда айванлар ман куслардынъ резиннен ясалган кевделери салынадылар. Олардынъ уьйкенлиги эм узынлыгы шынты айванлар эм куслардыкы ман тенъ. Орманларда солар бирбириннен 2-3 шакырым ерде ерлестириледилер. Ок атувшы сол «айванларды» яде «кусларды» сезип, узаклыгын анълап, атув керек. Бу базласлар шынты анъшылавга тенъ, тек орман яшавшыларына зыян келтируьвсиз оьтедилер. Мундай турнирлер бир неше куьн узагына ашык аспан астында озадылар. Спортсменлер палаткаларда конадылар, кешелерде от ягасында йыйналадылар, бир-бири мен танысадылар», – деп хабарлайды Аль-Ахмад. Аль-Ахмад окыйтаган А-Х.Джанибеков атындагы мектеби оьз мырадына ымтылган, куьшли йигитлер онда окыйтаганына оьктемсийди. Биз де онынъ тувган мектеби мен бирге оьктемсиймиз эм яска келеектегиде янъы спорт бийикликлерди бойсындырганын йораймыз. Ол келеектегиде уьйкен уьстинликлерге етисеегине бек сенемиз. 

Н.Кожаева. Суьвретте: Мурадин эм Аль-Ахмад Манкаевлер.