Быйыл тувган ягымыз – Сырт Кавказ ерлери немец-фашист баскыншыларыннан 1943-нши йылдынъ яз эм куьз куьнлеринде толы кепте босатылганлы 80 йыл толады. Сырт Кавказ уьшин кавга Уллы Аталык согысынынъ тарихинде болган энъ де узын заман болжаллы дав деп саналады. Ол 1942-нши йылдынъ 25-нши июлинде басланып, 1943-нши йылдынъ 9-ншы октябрине дейим 442 куьн узагында бардырылган. Совет-герман яктан...

Сайлаган кеспиге алал болув, йолынъда тувган баьри кыйынлыкларды да оьтуьв – уьстинликтинъ бас алаты. Врач кесписин, меним ойымша, йигерли аьдемлер сайлайдылар. Биринши караска, врач кеспили аьдем баскалардан бир заты ман да баскаланмайды. Куьнле-куьнлик яшав кетип турады, олардынъ да аьеллери, ювыклары, тувганлары бар… Ол да, баска кесписи болган аьдемлердей болып, ис аьрекетин бардырады, эртен болып, танъ...

Аьр кимнинъ де яшав йолы оьзинше туьрли, кызыклы эм бай. Согыс йылларынынъ несилининъ аьдемлери оьз бактылары, иси мен Элимиздинъ тарихинде яс несилге аьрекетте, яшавда коьримли уьлги болып ыз калдырганлар. Меним буьгуьнги хабарым асылы ман шоьлде тувмаса да, бу юртта бактысы ашылып, наьсибин тапкан Ногай районынынъ Карасу авылынынъ сыйлы ясуьйкени Минсула Мингаз кызы Шураева акында. Ясы...

Янъыларда А.Джанибеков атындагы мектебининъ негизинде Ногай район Хатын-кызлар советининъ активининъ кенъеси оьтти. Мунда Ногай район администрациясынынъ ваькиллери, муниципалитет мектеблерининъ эм мектебке дейим окув учреждениелерининъ етекшилери эм педагоглары, савлык саклав тармагынынъ куллыкшылары, СВО озып турган ерде эрклик эм баьтирлик коьрсетип турган йигитлердинъ аналары эм хатынлары, солай ок СВО катнасувшысы Мурзабек Кульдиев, ЛНР-на коьлик элтеп еткерген Ленинаулынынъ...

Оьткен ис юмадынъ сонъында Баьтирлер Аллеясында аяк баскандай ер йок эди. Буьгуьн мунда, Ногайлардынъ маданият орталыгында коьп заман болмаган, бу ерлерге аягын баспаган аьдем болса, сондай наслыктынъ болганына ынанып болмаяк. Сол заман аллеяды коьрген аьдемлер, Терекли-Мектебтинъ байыр яшавшысы болса, анълайды, кырдан келген аьдем болса, сол кокыслар таслайтаган ер яде болса, зоопарк деп ойламага болаяк эди....

Кенъ Ногай шоьллигининъ кушагында орынласкан Эдиге авылында таза намыслы, мен деп коькирегине какпаган, коьзге коьп илинмеге суьймеген кеде яшаган. Ол авыл ериндеги кеделер мен бирге ерли мектебте окыган, яслай уьйшилик хозяйствосында ислеп уьйренген, язда пишен шалган, Шобытлыда балык ысламага, ат уьстинде шаппага, техникага амырак болган. Мектебтен сонъ Кожахмет Янибековты аьскер сырасына шакырдылар. Савытлы куьшлер сырасында...

Элимизге туьскен кыйынлыклар буьгуьнлерде биревди де аямайдылар. Аталыгымыздынъ эр кисилери согысувларда оьлсе, уьйлерге баьле-каза келеди. Оьзининъ ялгыз увылын коьрге салган анага бу яшавдынъ туьрли туьсли бояклары йойытылады, болса да оьз эрки мен спецоперациясына кеткен Руслан Шандиевтинъ ата-анасы анълайдылар, олардынъ увылы баскалай карар алып болмаган, онынъ сайлавы дурыс эм заманы ман. Руслан Шандиев ДР Ногай районынынъ...

Элимиздинъ куьнбатар япсарлары бурыннан бери заман-заманы ман бизге шет эллердинъ аьскерлери шапкынлык этетаган ерлер деп белгили. Айтпага, XIII оьмирде сондай явлардынъ бириси деп немец рыцарьлери, XVII оьмирде – поляк интервентлери, XIX оьмирде – Наполеоннынъ етекшилиги мен французлар, XX оьмирде – 1-нши эм 2-нши Дуныя согыслары аьсеринде немец аьскерлери саналганлар. Болса да, аьр заман да душпанлар...