2026-ншы йыл Россия халкларынынъ Бирлик йылы деп билдирилген. Сол акта оьзининъ ой-маслагатын айткан Савлайроссиялык казак ямагатынынъ атаманы Виталий Кузнецов оьткен йылдынъ ноябрь айында Миллетлер ара байланыслар бойынша Советининъ кенъесинде. Россия Президенти Владимир Путин, бу баславды хош коьрип, сога тийисли Указга 2025-нши йылдынъ 25-нши декабринде кол баскан. Бу ак ниетли баславдынъ бас мыратлары: РФ халклары ара миллет бирлигин, тынышлыкты эм макулласувды беркитуьв, этномаданиятлык эм тил туьрлилигин саклав эм оьрлендируьв, миллетине карамай, баьри гражданлардынъ бирдей ыхтыярларын эм эркинлигин канагатлав эм сондай баскалар. Халклар бирлигининъ йылы РФ-нынъ 2036-ншы йылга дейим патшалык миллет политикасынынъ узак болжаллы Стратегиясын яшавга шыгарувдынъ кесеги болады. Йылдынъ официаллык логотипи Москвада Кузьма Мининнинъ эм Дмитрий Пожарскийдинъ Кызыл майдандагы эстелигиндеги белгиге негизленген. Бу келпет бирликти, ортак яваплылыкты эм тарих эсти белгилейди. Эсимизде, Йылдынъ ашылувына багысланып, февраль айынынъ 5-де Москвада «Россия» Миллет орталыгында «Знание» ямагатынынъ «Россия – семья семей» ярыкландырув марафоны кебинде шатлыклы шара озгарылды. Савлай элимиз бойынша йылдынъ басыннан алып туьрли шаралар озгарылган эм озгарыладылар. Йыл ишинде кайбир эстеликли куьнлер токтастырылганлар: 30-ншы апрель – Россиядынъ тамырлы аз санлы халкларынынъ куьни, 8-нши сентябрь – Россия халклар тиллерининъ куьни. Уьйкен маьне берилип, эс каратылды Сырт Кавказдынъ бурынгы халкы – ногайларга. Россия халкларынынъ Бирлик йылы барысында кенъ аудиторияга ногай халкынынъ тарихи, аьдет-йорыклары эм маданият асабалыгы ман таныспага амал беретаган туьрли шаралар озгарылды. Мысалы, 2026-ншы йылдынъ март айында СКФУ Пятигорск институтынынъ дизайн кафедрасында ногайлардынъ тарихине эм маданиятына багысланган документальлик фильм коьрсетилди. Оны караган сонъ, студентлер бу темады ортага салып ойластылар, а уйгынлавшылар ясларды элимиздинъ коьплеген маданият туьрлилиги мен таныстырув мыратта йолыгыслар, лекциялар эм баска шаралар озгарувды бардырмага планладылар. Бас оьзгерислердинъ бириси болып оьтти 2026- ншы йылдынъ 4-нши июнинде «Кызыл майдан» китап фестивалинде «Россия регионлары» шатырдагы шара. Мунда ногайларга багысланган «Халклар эм маданиятлар» академиялык сериядынъ тамамланаяткан топламадынъ презентациясы озгарылды. Россия Илмилер Академиясынынъ Этнология эм антропология институты ман аьзирленген бу уьйкен оьлшемли ис – ол ногайлардынъ тарихи, антропологиясы, демографиясы, тили эм маданияты акында йыйылган, туьрли булаклардан алынган билдируьвлерди тешкеруьвли карав. Бизим халкымыздынъ ваькиллери уьшин бу баспа шыгармасы тарих эстелигин саклавда маьнели болжал болды. Шара аьлимлерди, туьрли регионлардан ногай халкынынъ ваькиллерин эм Россиядынъ тарихи мен кызыксынатаган баьрисин де йыйды. Ортага салынып ойласувда Россия Илмилер Академиясынынъ академиги Валерий Тишков, топламадынъ яваплы секретара Заида Зинеева эм Дагестан Республикасынынъ халк шаири Бийке Кулунчакова ортакшылык эттилер. Маьнелиси сол: «Халклар эм маданиятлар» серияды уьйкен оьлшемде кайтадан шыгарув акында келисуьв Россия Илмилер Академиясынынъ Этнология эм антропология институты ман Россия халкларынынъ Бирлик йылында туьзилген. Бу топламадынъ презентациясыннан баска болып, быйыл ишинде ногайларга багысланган баска шаралар да болып оьткен, айтпага, Карашай-Шеркеш республикалык китапханасында коьзлери коьрмейтаган эм осал коьретаганлар уьшин – видеопрезентация. 2026-ншы йылдынъ апрель айында ногай халкынынъ яшавынынъ бас аспектлери коьрсетилди: тили, аьдетйорыклары, материаллык эм анъ-акыл асабалыгы. 2026-ншы йылдынъ 4-нши майында Астрахань каласында «Лотос» ГТРК» телеканалында «Россия халкларынынъ Бирлик йылына. Астрахань ногайлары» деген сюжетли программа шыкты. Янъыларда Астрахань каласынынъ Уьлке танув музейинде суьвретши Виктория Чернышовадынъ «Коьпмиллетли Астрахань» деп саният куллыклардынъ выставкасы ашылып, куьзге дейим аьрекет этти. Уста суьвретши, бурынгы суьвретлев кеби – батик пен усташа пайдаланып, кумаш уьстинде кол ман тигилген сегиз куллыкларын аьзирлеген. Аьр суьвретинде – Астрахань крайында яшайтаган халкларынынъ аьдетйорыкларынынъ эм маданиятларынынъ байлыгы коьрсетилген. Бу выставкада ногай халкына да эс каратылганын шайытлайтаган суьвретлер бар. Выставкада ерлестирилген экспозицияда, сегиз панно арасында быйыл язда туьзилип, ногайларга багысланганы бар. Россия халкларынынъ Бирлик йылында оьткен бу выставкадагы экспозиция толайысы Астрахань ериндеги халклардынъ маданият аьлеметлигине багысланган: панно орыс, татар, казах, дагестанлы, калмык эм ногай халкларынынъ аьдет-йорыклары, уьйшилигин эм кийимлер баскалыкларын коьрсетеди. Бу баславлар коьрсеткенлей, Россия халкларынынъ Бирлик йылы тек маданиятлардынъ коьп туьрлилигин саклавга тувыл, туьрли этнослардынъ аьдетйорыклары ман танысув аркасы ман аьр инсаннынъ ортакроссиялык гражданлык менлигин беркитеди. Соны ман, ногай халкы да, маданият проектлерде ортакшылык этип эм элимиз бойынша миллетлер ара макулласувды беркитуьвге себеплигин тийгистип, патшалык баславларды яшавга шыгарувга белсенлик пен кирискен эм аьрекет этеди. Л.Ибрагимова.