Ногай районымызда талаплы саьбийлер саны аз тувыл, ызгы заманларда окувшылар туьрли конкурсларда катнасып, енъуьвши, савгалы орынларга етисти деген билдируьвлер коьп эситиледилер. Олардынъ уьстинликлерине биз де суьйинемиз, етекши окытувшыларын ак юрегимизден кутлаймыз. Бу куьнлерде яс аьдемлер ийги оьмирде яшайдылар, оларда мырсатлар да коьп. Ногай халкым терен ойлы аьдемлерине дайым да бай болган, ама баьримизде де аьлигидей...
Тек туьнегуьнлерде савлай дуныя Ана тиллер куьнин белгиледи. Сол байрамнынъ маьнеси уьйкен – савлай дуныяда тил эм маданият туьрлилигин, йойытылып бараяткан тиллерди, ана тилди кулланувга ыхтыярды саклав. Бу куьн миллет маданиятты эм тувган тиллерди саклавга эм таралтувга каратылган туьрли шаралар озгарылады. Ногай районынынъ китапханаларында, мектеблеринде, балалар бавларында эм баска организацияларында ана тил куьнине багысланып, шаралар...
Элли йыл бирге аьел курып, бири-бирин эситип, тынълап, дайым бири-бирининъ касында турып яшав – ол уьйкен наьсип эм уллы ис. Аьелди туьзбеге тыныш, ама оны аявлап саклав – ол енъил ислерден тувыл, деп айтылады халк ишинде. Ногай шоьлининъ тоьсинде яйрап яткан авылларында кол ысласып бирге тегенекли йолларын оьткен, элине оьз ислери мен пайдалы болып, сый-абырай...
Нефтекум районындагы Коясыл авылында »Тувган тил – халктынъ яны» деген шакырув астында клубында ана тилиннен дерислери берилип келетаганына коьп заман болмайды. Клуб оьз аьрекетин оьткен йылдынъ карагыс айыннан алып баслаган. Клубты ямагат аьрекетшиси, педагог Магомед Мавлимбердиевич Манкаев етекшилеп келеди. Онда балаларга ногай миллет аслары, ногай халкынынъ бай маданияты, санияты, адабияты, аьдетлери, кызыклы аьлемет туьрли оьрнеклери...
Кизляр районынынъ яшавшылары согыс спецоперация юрген ерге кезекли гуманитарлык югин йибердилер. Аталыкты Саклавшылар куьнине рас барып, Кизляр районынынъ яшавшыларынынъ белсенли катнасувлары ман кезекли гуманитарлык юги йиберилди. СВО еринде борышларын толтыратаган аьскершилерди коьтергишлеп келуьвлери мен район яшавшылары гражданлык яваплылык эм тыпаклык коьрсетуьвлери мен акцияларда катнасып келедилер. Янъыларда Эльдар Кадиевтинъ етекшилиги астында «Бессмертный полк» козгалысынынъ дагестанлы боьлигининъ...
Тил – ол анъ эм материаллык асабалыгын оьрлендируьв эм саклав йолында куьшли алатларынъ бириси болады. Ана тил аьдемнинъ канына ана суьт пен синъип дайымга тамырласып калады. Ер юзинде туьрли халклар яшайдылар, олардынъ аьр бирисининъ оьзининъ тили бар. Сол тил ана тил деп айтылады. Тилди билмеге, суьймеге эм сакламага – аьр кимнинъ де киели борышы. Халклар...
Маданият пан бактыларын байланыстырган аьдемлердинъ ишки дуныясы ярасык болады деп ойлайман. Тек ишки дуныясы тувыл, олар оьзлери де ярасык. Соьйтип ойлайсынъ, Коясыл авылынынъ социаллык-маданият биригуьвининъ етекшиси Тереза Дукувах кызы Аджиевады коьргенде. Онынъ йогары кеспилигининъ аркасы ман маданият учреждениеси, ызгы йыллардынъ коьрсетуьвлерине коьре, Ставрополь крайынынъ ийги деген уьш учреждениесининъ бириси болады. «Халк» деген сыйлы атты «Россиянка»...
Россия Федерациясынынъ патшалык политикасында маьнели эм салдарлы йорыклардынъ бириси – яшавшыларды социаллык яктан канагатлав. Патшалык яктан канагатлавды куьтетаган аьдемлер саны айлак коьп. Бу куьнлерде тек бизим Ногай районымызда тувыл, элдинъ баьри еринде де, аьдемлер акында ойлав, патшалык яктан олардынъ ыхтыярларын коршалав керек болады, эм сол ок яшавшылардынъ оьзлерининъ тешкеруьвли каравы астында. Патшалык яктан кайдай социаллык...
Аьлиги заманда «Ногайское лесничество» ГКУ етекшиси Феруза Дикиновады биз коьп йыллардан бери ийги таныймыз. Онынъ ердеги сав яшав оьмири Ногай районында орман оьсимликлерин олтыртув, соларды оьстируьв эм коршалав ислери мен басланып, солар ман оьтип те келеди. Орманлык хозяйствосына биринши кере, дурысында, Ногай питомник хозяйствосына алдынгы «Шоьллик маягы» район газетасында кесек заманга 1987-нши йыл студент таркавларында...
Аьдемликтинъ куватлы кесеги – Эр киси. Ога дайым сол сапатты тутпага ярдамшы – Хатын-кызлар. Бу аьдем орнында Ана, аьптелери, карындаслары, хатыны, кызлары болмага болады. Хатын-кызларды биз эр кисилер мен булай бир сырага салмаймыз, динимиз бойынша да хатынлар бир абытка артта юредилер. Ама хатын дегеннинъ орыны эр кисидинъ яшавында бек уьйкен. Анадан басланады яшав, хатын ман...
