Ой ман байланыслы болып айтылган соьзлер тек бизим халкымызда тувыл, баска туьрли миллетлерде де бар. Терен ойы болган аьдем тоьгерегиндеги коьп затты да коьреди деп ойлайман. Соны ман байланыслы болып айтылган ийги соьз де бар: «Бир аьлим де оьз яныннан табият пан байланыслы затларды ойлап шыгармайды, тек онынъ бир артыклыгы бар – ол аспан, куьн...
Ана тил. Тувган тил. Бала анадынъ курсагында тогыз ай ятып, дуныяга энеди. Аьне сол заман ишинде бала анасынынъ айткан соьзлерин эситип турады. Менимше, солай. Сонъ биз, балалар, дуныяга энемиз эм биринши такыйкадан алып, анадынъ айткан соьзлерин эситемиз: тувган тилимизде, анамыздынъ тилин. Меним ойыма коьре, аьр бир инсан, аьр бир миллет оьзининъ тувган тилин, ана...
Ногай район китапханасында мундагы «Адабият конак боьлмесининъ» кезекли шарасында белгили эм талаплы шаир Мархаба (Бекмурзаева) Айтугановады хош коьрип йолыктылар. Мархаба Абу кызы ногай окувшыларга коьп йыллардан бери таныс. Онынъ ятлавлары «Шоьл тавысы» эм «Ногай давысы» республикалык газеталарынынъ, «Тувган ерим» адабият альманахынынъ, «Лашын» балалар журналынынъ бетлеринде баспаланып шыкканлар. Шарады юритуьвши Арувбийке Якубова бу куьнги йолыгыс аьдеттен...
Ногай тилимиз – коьплеген тюрк тиллерининъ бириси калай байсынъ, туьпсизсинъ эм ол бизим ногай халкымыздынъ миллет соьйлем тили болады. Бизим тилимиз бек ярасык эм бай деп саналады. Белгили ногай язувшымыз Фазиль Апас улы Абдулжалилов ногай тилимиздинъ акында булай деп язган: Калай байсынъ, Тувган тилим, ана тил, Калай терен, Калай бир сен туьпсизсинъ! Байлыгынъды Байыр этип...
Кырды, ерди ак камышынъ ман каплап, Япалак кар, шоьллигиме хош келдинъ! Ак ниет пен халк аьсирет саклаган, Янъы йылды сен оьзинъ мен аькелдинъ. Тереклерден куьни етип саргайып, Кар ман бирге япырак туьсе ак ерге, Яз капталы шоьллигимнинъ бозарып, Ак коьйлегинъ аьзир сенинъ киймеге. Бутакларын тереклердинъ сен орап, Наьзик белли ак келиндей ясарттынъ. Ак шалынъ ман...
Янъыларда «Шоьл тавысы» республикалык газетасынынъ негизинде «Мен тав анъына алал эдим» деп аталган, газета эм Дагестан Республикасынынъ Язувшылар Союзынынъ ногай секциясы ман уйгынланган ятлав окув шарасы болып озды. Буьгуьнги шара талаплы язувшы Магомед Ахмедовтынъ 70 йыллык мерекесине багысланган эди. Мунда Ногай районымыздынъ мектеблерининъ окувшылары мерекешидинъ орыс, ногай тилине коьширилген ятлавларын яттан окыдылар. Дагестан Республикасы талаплы...
«Ынанмайман тилди муттым дегенге», – деген Шолпан юлдызымыз Кадрия Темирбулатовадынъ сыдыраларын мен юрегимдеги ойымды бала заманнан алып саклайман. Кайтип аьдем айтпага болады: «Мен ногай тилде соьйлеп болмайман, мен тилди осал билемен..» – деп. Тувган тилимиз – ата-бабаларымыздан калган уьйкен байлык тувылма бизге? Ол бизге оьсиет тувылма? Кайдай ыспайы, бай ногай тилимиз, онынъ оьзининъ тарихи, маданияты...
(Яшавда болган ис) Ызгы йылларда бизим ногай тилдинъ йойылып барувы аьдемлерди бек навасызландырады. Ана тили – ол бизим тамырымыз, элимиз, бет ярыгымыз. Биз не шаклы орыс тилинде уста соьйлесек те, бизим шырайымыз, сыпатымыз бизим ногай экенимизди айтады. Аьли юрген ерде аьр бир бала, ана орысша соьйлеп селеке боладылар. Неге биз оьз тилимизде соьйлемеймиз? Озган оьмирдеги...
Дагестан Республикамыздынъ акында айткан заманда, коьз алдыма бийик тавлар, кенъ яйылган шоьл, туьрли тиллерде соьйлейтаган инсанлар келедилер. Коьп шаирлер данъклаганлар эм аьли де данъклайдылар элимизди. Бар ярасыклы ерлер бизим киши Аталыгымызда. Болса да, онынъ энъ де уьйкен ярасыклыгы – инсанлар. Магомед Ахмед увылы Ахмедов пан таныс болган аьдем онынъ соьйлеген соьзиннен, авыр турысыннан язувшыдынъ оьнерин...
Янъыларда Ногай район администрациясында Дагестан Халк шаири, язувшы, журналист, РФ Язувшылар эм Журналистлер союзларынынъ агзасы Анварбек Култаевке Ногай районынынъ сыйлы гражданини деген оьрметли ат тапшырылды. Бу куванышлы исти толтыраятып, Ногай район администрациясынынъ басшысынынъ орынбасары Рашид Шангереев халк маданиятында Култаевтинъ яратувшылык исининъ орынын белгиледи. Быйыл халклар ара адабият баргылардынъ, А.Пушкин атындагы Савлайроссиялык адабият медалининъ иеси, Дагестан...
