«Намыс», «сый» деген соьзлер мен яшав йолы тар эм уьзилгисиз байланыслы аьдемлер боладылар. Аталыкты коршалав деген олар уьшин тек тарих китаплериннен алынган соьзлер тувыл, эрклик, баскалар уьшин оьз савлыгын эм яшавын сынавга салув ман байланыслы куьндегилик ис болады. Ставрополь крайындагы уьйкен болмаган Бесей авылында Зинурмурза Караянович эм Кайтархан Казманбетовнадынъ аьелинде тувган Рашид Мениязовты сондай аьдем деп айтпага болады. Ол оьз яшавын 1999-ншы йылда аьскер иси мен байланыстырган. Онынъ кызмет кылувы Новочеркасск каласында оьткен, контракт беркиткен сонъ распределениеге коьре ол Ейск каласына туьскен. Аьскерде куллык этуьв тыныш ис болмаса да, Рашид контракт бойынша аьрекетлевдинъ тек ийги якларын белгилейди, эм сол йыллар ога оьрленмеге, ийги касиетлер байырламага эм сулыбын оьстирмеге энъ де ийги амаллар берилгенин айтады. Контракт бойынша куллык эткен йыллар Рашид Зинурмурзаевич, Кавказдагы террористлерге карсы операцияларда катнасып, тынышлы яшавшыларды караклардан коршалавда белсенли катнаскан, Сирия Республикасына да йиберилген, онда аьскер йолдаслары ман бирге Шимини каласындагы аэропорттынъ кавыфсызлыгын канагатлаган. Аьскерде куллык эткен йыллар Рашид Мениязов «Участнику военной операции в Сирии», «Участнику контртеррористической операции на Кавказе», «Участнику специальной военной операции» медальлери мен савгаланган. Украинада согыс спецоперация басланып, сонда бармага борыш алганда, бизим ногай яс бир такыйка да ойланмаган, кайдай буйырык алса да, аьскерде ислегенлер оны толтырмага тийисли экенин билетаганы биревге де сыр тувыл. А Рашид болса, сол йолдынъ дурыслыгында, акыйкатлыгында бир аз да шекленмеген. Согыс спецоперация басланган баслапкы куьнлерде ол Херсон областининъ Новая Каховка авылында исин бардырган. Йигит «КамАЗ» коьлигин айдайды. Баслапкы караска, коьлик айдавшыдынъ иси авыр тувылдай, кавыфсыздай болып коьринеди, ама фронтта аьскершилерге савытсадак, азыклар еткеруьв бек кыйынлы, такыйка сайын сынавлы йол. Рашид Мениязов экинши артиллерия взводында ислейди, эм онынъ йолга шыгувына аьскершилеримизде азыклар яде явга карсы турмага, оларды каты йолыкпага савытлар болувы бойсынады. Россия Федерациясынынъ Савытлы куьшлери 2023-нши йылдынъ февраль айыннан алып октябрь айына дейим Снигиревка кала уьшин урыслар бардырдылар. Бизим аьскершилерге бир кере бир неше шакырымга артка таймага да туьскен, сонъ тагы кайтып сол ерлерди алганлар, белгиленген калады олар 10-ншы ноябрьде босатканлар. Мине сол кала уьшин яв ман куьрескен йигитлерге Рашид керекли болган затларды еткерген. Херсон областинде бизим ногай яс коьп зат коьрди. Ол ерли яшавшылар, Россия коршалавы астында тынышлык акында мырат этип, ашык кепте, алдынгыдай болып ийменмей, коркпай бизим аьскершилерди коьтергишлейтаганын айтады. Тек сол коьптен бери аьр биревдинъ мыратлары ман байланыслы тынышлыкка йол коьп сынавлардан туьзилген. Рашид неше де душпаннынъ беспилотниклерининъ, «Хаймарсларынынъ» коьзлеви астында болган. Оьзининъ «КамАЗ» коьлиги мен ол бизим коьп аьскершилердинъ яшавын куткарган. Нешевди де ол тап оттынъ астыннан аькеткен демеге болады. Эр киси атувлар болаяткан ерден сегиз аьдемди шыгарганын да эсине алады. Снаряд онынъ коьлигиннен бир неше метр ерде атылган заман да болган, айлак кыска заман ишинде бизим йигит баска якка карап айдап, сегиз яшавды, сегиз бактыды куткарган. Кене де уьлгирген сулыплы коьлик айдавшы. Биз тынышлы яшавдынъ аьдемлери такыйкага, аз болса, саьатке де тийисли баа бермей коймага боламыз. 

А сондай кыйынлы аьллерде бир такыйка, онынъ да яртысынынъ кайдай баасы болады. Аьдемнинъ яшавындай, тек биревдинъ тувыл, бир нешевлердинъ. Тагы да явдынъ токтавсыз атувлары астында ол оьз йолдасы ман бирге коьлигин орманда калдырып, тереклер арасында ясырынадылар. Касында бизим аьскершилердинъ орынласкан ерлерин коьрип, эндиги артка таймага ер йок деп коьликке кайтадылар. Оны айдап, кавыфлыкка карамастан, алдыга шыгадылар. Бу куьнлерде Рашид Мениязов Запорожье областинде куллык этеди, алдынгыдай болып, аьскершилерге энъ де керекли затларды еткереди. Мен ога занъ соккан мезгилде, ол кезекли борыш толтырувда эди. Рашид Мариуполь каласынынъ уьстиннен коьлигин айдап, баска калага юк алып бараятыр эди. Сол мезгилде ол аьли Мариуполь каласы кайтип туьрленгенин, янъы йоллар, уьйлер салынганын, аста-акырын мунда яшав туьзилгенин айтты. Тек огырсыз явдынъ беспилотниклери кайда да етеди, олардынъ кара ниетин толтырады. Тагы да яс Россия бу кала яшавшыларынынъ онъайлыгы уьшин баьри амаллар кулланатаганын да белгиледи. Сонъ хабарын Херсон областинде куллыгын бардырган заманларга коьширди. Рашидтинъ соьзлери мен, урыслардан, оьзек те, тынышлы яшавшылар коьп зыян коьредилер. Укронацистлердинъ токтавсыз атувлары астына уьйлер, мектеблер, балалар бавлар туьседилер. Олар болса биревди де: картларды да, хатынларды да, балаларды да аямайдылар. Атыслардан уьйлердинъ эсиклери, терезелери бузыладылар. Бир кере Украинадынъ Савытлы куьшлерининъ атувлары Каховский гидроэлектростанциядынъ алатларын заялаган. Оннан сонъ Каховский сув сакланатаган уьйкен коьлден Днепр йылгасына токтавсыз сув кетип баслаган. Сырагысында авылларды, калаларды сув алган, байланыс, электроярык сонда йок болган. Сув бир неше куьн турган, орамларда аьдемлер кемелер мен керек ерине барганлар, Коьп уьйлер бузылган… Сондай оьзгерислер Рашид Мениязовтынъ аьскерлик йолында аз болмаган. Аьскер йолдасларын куткарувды, буйырыкларды толтырувды йигитлик тувыл, борыш деп санайды. Бу хабарларда, 80 йыл артта нацистлерге карсы турган атайларындай болып, Енъуьвди эм тынышлыкты ювыклаткан Аталык коршалавшылардынъ аьлиги несилининъ негизи.

 Нурият Кожаева, ДР ат казанган журналисти. 

Суьвретлерде: Р.Мениязов, Р.Мениязов оьз йолдаслары ман.